Əti əvəz etmək mümkündürmü? - Mərci, soya, göbələk və digər alternativlər

"Tək bir qida məhsulu ətin orqanizm üçün təmin etdiyi bütün bioloji üstünlükləri tam şəkildə əvəz etmir. Ət əsasən yüksək keyfiyyətli zülal mənbəyi kimi qiymətləndirilir. Zülallar amin turşularından ibarətdir və insan orqanizmi 20 növ amin turşusundan istifadə edir. Onlardan 9-u əvəzolunmaz hesab olunur. Yəni orqanizm bu amin turşularını özü sintez edə bilmir və onları qida vasitəsilə qəbul etmək lazımdır".

Bunu BiG.AZ-a açıqlamasında qida eksperti Asim Vəliyev bildirib.

O, qeyd edib ki, heyvan mənşəli zülallar, bir qayda olaraq, həmin 9 əvəzolunmaz amin turşusunun hamısını uyğun nisbətdə ehtiva edir. Bitki mənşəli zülallarda isə bəzi amin turşuları kifayət qədər olmaya bilər. Buna görə də ət istehlakını azaltmaq və ya tamamilə dayandırmaq istəyən insanların qida rasionunda müxtəlifliyi təmin etməsi vacibdir:

"Bu baxımdan ən praktik üsullardan biri paxlalıları taxıllarla birlikdə istehlak etməkdir. Məsələn, mərci ilə düyü, noxudla bulqur və ya lobya ilə tam taxıllı məhsullar bir-birini tamamlayır. Ayrı-ayrılıqda müəyyən amin turşuları baxımından məhdud olan qidalar birlikdə daha balanslı zülal profili yarada bilər.

Digər mühüm məsələ dəmirin mənimsənilməsidir. Bitki mənşəli dəmirin sorulması heyvan mənşəli dəmirlə müqayisədə daha zəif olur. Buna görə paxlalılardan hazırlanan yeməklərlə birlikdə C vitamini mənbələrinin qəbul edilməsi faydalıdır. Limon, pomidor, bibər və göyərti kimi məhsullar dəmirin mənimsənilməsini müəyyən qədər yaxşılaşdıra bilər.

Ət istehlak etməyən insanlarda diqqət yetirilməli əsas məsələlərdən biri də B12 vitaminidir. Bu vitamin təbii şəkildə bitki mənşəli qidalarda, demək olar ki, yoxdur. Buna görə uzun müddət heyvan mənşəli qidalardan uzaq duran şəxslərdə B12 çatışmazlığı riski arta bilər.

Bundan başqa, dəmir və sink çatışmazlığı da müşahidə oluna bilər. Xüsusilə yorğunluq, halsızlıq, saç tökülməsi və anemiya kimi əlamətlər yarandıqda məsələni yalnız stress və ya həyat tərzi ilə əlaqələndirmək düzgün deyil. Bəzən bu hallar qida rasionundakı balanssızlıqla bağlı ola bilər.

Göbələk dad və tekstura baxımından əti xatırlatdığı üçün bir çox reseptdə ətə alternativ kimi istifadə olunur. Lakin qida dəyəri baxımından göbələk əti tam əvəz etmir və tərkibindəki zülalın miqdarı ətdən xeyli aşağıdır. Buna görə göbələyi daha çox yeməyin həcmini artırmaq, dad vermək və qiymə kimi yeməklərə əlavə etmək məqsədilə istifadə etmək daha məqsədəuyğundur. Onu tam zülal mənbəyi deyil, rasionun köməkçi komponenti kimi qiymətləndirmək daha doğru yanaşmadır.

Bioloji dəyəri baxımından mərci, noxud, lobya və xüsusilə soya daha yaxşı bitki mənşəli alternativlər hesab olunur. Paxlalılar zülalla yanaşı, lif və maqneziumla da zəngindir. Soya isə bitki mənşəli qidalar arasında nadir tam zülal mənbələrindən biridir.

Lakin burada əsas məsələ sadəcə əti rasiondan çıxarmaq deyil, balanslı qidalanma modelini formalaşdırmaqdır. Xüsusilə hamilə qadınlarda, inkişaf dövründə olan uşaqlarda və yaşlı insanlarda ət və digər heyvan mənşəli qidaların rasiondan çıxarılması daha diqqətli yanaşma tələb edir. Belə hallarda qidalanma modeli fərdin sağlamlıq vəziyyətinə uyğun müəyyənləşdirilməli, zərurət yarandıqda laborator analizlərin nəticələri və həkim nəzarəti nəzərə alınmalıdır".

Telegramda izləyin