Ankara, Ər-Riyad və İslamabad birləşdi - "Məkkə sazişi" nə vəd edir?

Pakistan, Səudiyyə Ərəbistanı və Türkiyə mümkün təcavüz aktlarına qarşı kollektiv çəkindirmənin gücləndirilməsini nəzərdə tutan "Birgə müdafiə haqqında Məkkə sazişi"ni imzalayıblar.

Pakistanın xarici işlər naziri sazişin konkret olaraq hər hansı dövlətə qarşı yönəlmədiyini və "tamamilə müdafiə xarakterli" olduğunu vurğulayıb. Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidan isə sənədi mahiyyət etibarilə NATO-nun 5-ci maddəsinə bənzər kollektiv müdafiə mexanizmi kimi xarakterizə edib.

Mövzu ilə bağlı BiG.AZ-a açıqlama verən politoloq Turan Rzayev bildirib ki, əgər "Məkkə sazişi" NATO-nun 5-ci maddəsinin məntiqi əsasında hazırlanıbsa, bu, mahiyyət etibarilə müdafiə paktıdır. Belə ki, hər hansı ölkə Səudiyyə Ərəbistanına hücum etmək niyyətində olarsa, artıq qarşısında yalnız Ər-Riyadı deyil, Türkiyə və Pakistanın da potensial reaksiyasını nəzərə almalı olacaq. Eyni məntiq Türkiyə və Pakistan üçün də keçərlidir:

"Tərəflər sazişin İrana qarşı yönəlmədiyini bəyan edirlər. Bununla belə, sənədin regionda İran ətrafında hərbi-siyasi gərginliyin artdığı bir vaxtda imzalanması müəyyən suallar doğurur.

İranın dəstəklədiyi proksi qüvvələrdən biri olan Yəmən husiləri son günlər Səudiyyə Ərəbistanına qarşı ardıcıl hücumlar həyata keçirirlər. Məsələn, husilər əvvəlcə PUA-larla Səudiyyə Ərəbistanının Nəcran hava limanını hədəfə alıblar. Bundan başqa, neft tankerinə ballistik raketlərlə zərbə endirilib. Bu, husilərin iyulun 22-dən etibarən hədəfə aldıqları səkkizinci neft tankeridir.

"Guardian" nəşrinin məlumatına görə, Səudiyyə Ərəbistanı husilərə qarşı genişmiqyaslı hərbi əməliyyata hazırlaşır. Ölkənin Müdafiə Nazirliyinin isə Türkiyə, Pakistan, Misir, Sudan və Cibuti də daxil olmaqla, 14 dövlətin iştirakı ilə çoxmillətli dəniz müdafiə koalisiyasının yaradılması ideyasını dəstəklədiyi bildirilir.

Husilərin İran tərəfindən dəstəklənməsinə baxmayaraq, bu, hazırkı mərhələdə "Məkkə sazişi" ölkələrinin İrana qarşı hərbi müdaxilə hazırladığı anlamına gəlmir. Lakin ABŞ-İran gərginliyinin yenidən hərbi müstəvidə kəskinləşəcəyi və İranın regiondakı ABŞ hərbi bazalarını hədəfə alacağı təqdirdə, vəziyyətin Ankara, Ər-Riyad və İslamabad üçün daha mürəkkəb ssenarilər yaratması mümkündür.

Belə bir vəziyyətdə İranın Türkiyəyə NATO amilini nəzərə alaraq birbaşa zərbə endirməkdən çəkinməsi, lakin Səudiyyə Ərəbistanı və ya Pakistana qarşı hücum ehtimalının yaranması "Məkkə sazişi"nin kollektiv müdafiə mexanizmini praktiki baxımdan sınağa çəkə bilər.

Bu baxımdan, "Məkkə sazişi" hazırda üzv ölkələr üçün xarici təhdidlərə qarşı çəkindirmə mexanizmi kimi təqdim olunsa da, uzunmüddətli perspektivdə müəyyən risklər də yarada bilər. Çünki regionda hərbi qarşıdurma genişlənərsə, sazişin kollektiv müdafiə öhdəlikləri tərəflərin münaqişələrə cəlb olunması ehtimalını artıra bilər".

Telegramda izləyin