Azərbaycan artıq Mərkəzi Asiyanın strateji qərar platformasında

"Qlobal geosiyasi və geoiqtisadi düzənin sürətlə dəyişdiyi, beynəlxalq münasibətlər sistemində yeni güc mərkəzlərinin formalaşdığı indiki mərhələdə Mərkəzi Asiya dünyanın diqqət mərkəzində olan regionlardan birinə çevrilib. Uzun illər əsasən enerji resursları və əlverişli coğrafi mövqeyi ilə seçilən region bu gün Avrasiyanın nəqliyyat, logistika, enerji və siyasi inteqrasiya baxımından əsas platformalarından biri hesab olunur. Belə bir şəraitdə Qırğızıstanın Çolpon-Ata şəhərində keçirilən Azərbaycan və Mərkəzi Asiya ölkələrinin dövlət başçılarının qeyri-rəsmi Məşvərət Görüşü təkcə diplomatik tədbir deyil, həm də formalaşan yeni geosiyasi reallığın siyasi təsdiqi kimi qiymətləndirilə bilər".

Bunu BiG.AZ-a açıqlamasında politoloq Turan Rzayev bildirib.

O, qeyd edib ki, Azərbaycan Mərkəzi Asiya regionuna coğrafi baxımdan daxil olmasa da, bu məkanla dərin tarixi, siyasi və mədəni əlaqələrə malikdir. Rəsmi Bakı uzun illərdir regionla münasibətlərin inkişafını xarici siyasətinin prioritet istiqamətlərindən biri kimi müəyyənləşdirib. Prezident İlham Əliyevin görüş zamanı səsləndirdiyi fikirlər də bunu bir daha təsdiqlədi:

"Son illərdə Azərbaycanın Mərkəzi Asiya istiqamətində həyata keçirdiyi ardıcıl diplomatiya, qarşılıqlı səfərlərin intensivləşməsi, iqtisadi layihələrin genişlənməsi və Türk dünyasında inteqrasiyanın dərinləşdirilməsi yeni əməkdaşlıq modelinin formalaşmasına şərait yaradıb. Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, 2023-cü ildən indiyədək onun Mərkəzi Asiya ölkələrinə 16, region liderlərinin isə Azərbaycana 26 səfər etməsi sadəcə diplomatik statistika deyil, tərəflər arasında siyasi dinamikanın göstəricisidir.

Azərbaycanın bu platformada ilk dəfə tamhüquqlu üzv kimi iştirakı isə ayrıca geosiyasi əhəmiyyət daşıyır. Uzun illər "Mərkəzi Asiya beşliyi" kimi tanınan əməkdaşlıq formatına Azərbaycanın qoşulması regionun siyasi arxitekturasında yeni yanaşmanın formalaşdığını göstərir. Əgər əvvəllər Azərbaycan Mərkəzi Asiya ilə tərəfdaş ölkə kimi əməkdaşlıq edirdisə, artıq regionun strateji qərarlarının qəbul olunduğu platformanın tamhüquqlu iştirakçısına çevrilib. Bu isə Azərbaycanın regional siyasətində keyfiyyətcə yeni mərhələnin başlanğıcıdır.

Bu prosesin arxasında ciddi geoiqtisadi amillər dayanır. Son illərdə Avropa ilə Asiyanı birləşdirən ticarət marşrutlarının dəyişməsi, Şimal dəhlizinin əvvəlki əhəmiyyətini itirməsi və Orta Dəhlizin ön plana çıxması Azərbaycanın strateji rolunu daha da artırıb. Mərkəzi Asiya dövlətləri üçün Avropa bazarına çıxışın ən təhlükəsiz və sabit marşrutu məhz Azərbaycan üzərindən keçir. Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu, Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı, Ələt Azad İqtisadi Zonası və Xəzər dənizində yaradılmış müasir logistika infrastrukturu Azərbaycanın bu prosesdə əvəzolunmaz tərəfdaş olduğunu nümayiş etdirir.

Prezident İlham Əliyevin "Azərbaycan məşvərət formatının fəal üzvü olacaq" fikri də gələcək əməkdaşlığın istiqamətlərini müəyyənləşdirir. Burada söhbət yalnız siyasi dialoqdan deyil, investisiya, nəqliyyat, logistika, enerji, rəqəmsal iqtisadiyyat və sənaye sahələrini əhatə edən genişmiqyaslı inteqrasiyadan gedir.

Qırğızıstana dövlət səfəri çərçivəsində imzalanan sənədlər də bu strategiyanın praktik nəticəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Xüsusilə Azərbaycan-Qırğızıstan İnkişaf Fondunun nizamnamə kapitalının 100 milyon dollardan 200 milyon dollara çatdırılması iqtisadi əməkdaşlığın yeni mərhələyə keçdiyini göstərir. Bu artıq siyasi bəyanatlardan deyil, real maliyyə resursları və konkret investisiya layihələrindən xəbər verir.

Daha bir mühüm hadisə Azərbaycanla Qırğızıstan arasında Müttəfiqlik Münasibətləri haqqında Müqavilənin imzalanmasıdır. Müttəfiqlik dövlətlərarası münasibətlərin ən yüksək formalarından biri hesab olunur. Bu sənəd Bakı ilə Bişkek arasında əlaqələrin dostluq və tərəfdaşlıq mərhələsini geridə qoyaraq strateji müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəldiyini göstərir. Eyni zamanda, bu yanaşma Azərbaycanın digər Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə münasibətlərində də oxşar modelin formalaşdığını nümayiş etdirir.

Mərkəzi Asiya ilə Azərbaycan arasında inkişaf edən münasibətlərə yalnız iqtisadi prizmadan yanaşmaq doğru olmaz. Burada Türk dünyasının siyasi inteqrasiyası da xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Son illərdə Türk Dövlətləri Təşkilatının fəaliyyətinin genişlənməsi, ortaq layihələrin həyata keçirilməsi, qarşılıqlı investisiyaların artması və siyasi koordinasiyanın güclənməsi türk dövlətləri arasında münasibətlərin yeni mərhələyə yüksəldiyini göstərir. Azərbaycanın Mərkəzi Asiya platformasında tamhüquqlu iştirakı da bu inteqrasiyanın mühüm tərkib hissəsidir.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında diqqət çəkən məqamlardan biri də Mərkəzi Asiyanın Azərbaycanın xarici siyasətinin prioritet istiqamətlərindən biri kimi təqdim olunması idi. Bu yanaşma təsadüfi deyil. Azərbaycan artıq yalnız Cənubi Qafqaz dövləti kimi deyil, Avrasiyanın nəqliyyat və logistika sistemini birləşdirən əsas geosiyasi aktorlardan biri kimi çıxış edir. Ölkənin əlverişli coğrafi mövqeyi ona təkcə tranzit üstünlüyü deyil, həm də artan siyasi təsir imkanları qazandırır.

Çolpon-Atada keçirilən görüşün ən mühüm nəticəsi də məhz budur. Azərbaycan artıq Mərkəzi Asiyanın Avropaya çıxış qapısı olmaqla kifayətlənmir, regionun gələcəyini müəyyənləşdirən qərarların qəbulunda da iştirak edir. Bu, son illərdə həyata keçirilən xarici siyasətin məntiqi nəticəsi kimi qiymətləndirilə bilər.

Nəticə etibarilə, Çolpon-Ata görüşü növbəti diplomatik tədbirdən daha çox, Azərbaycanın regional liderliyinin və Mərkəzi Asiya siyasətinin institusional səviyyədə təsdiqləndiyi mühüm mərhələdir. Prezident İlham Əliyevin "Azərbaycan və Mərkəzi Asiya artıq vahid geosiyasi və geoiqtisadi məkana çevrilib" fikri regionda formalaşan yeni reallığın ən dolğun siyasi ifadəsidir. Görünən odur ki, qarşıdakı illərdə nəqliyyat, enerji, investisiya və təhlükəsizlik sahələrində əməkdaşlıq daha da dərinləşəcək və Mərkəzi Asiya Azərbaycan üçün alternativ deyil, xarici siyasətin əsas sütunlarından birinə çevriləcək".

Telegramda izləyin