Dünyanın ortasındakı nəhəng qoruyucu maneə: Ekvatorda fırtına niyə olmur?

Dünya xəritəsinə baxdıqda okean sahillərini dağıdan nəhəng qasırğaların, tayfunların və siklonların ekvator xəttinin yaxınlığından belə keçmədiyi görünür. Meteorologiyada ən güclü atmosfer hadisələri hesab olunan bu fırtınalar sanki planetin tam ortasında görünməz bir maneə ilə qarşılaşır.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bir fırtınanın nəhəng qasırğaya çevrilməsi üçün okean suyunun temperaturunun ən azı 26 dərəcə Selsiyə çatması tələb olunur. İsti suyun üzərindəki hava sürətlə yüksəldikdə dəniz səthində aşağı təzyiq sahəsi yaranır. Ətrafdakı küləklər bu boşluğu doldurmaq üçün mərkəzə doğru hərəkət edərkən Yer kürəsinin öz oxu ətrafında fırlanmasından yaranan Koriolis qüvvəsi işə düşür.

Planetin fırlanması hava axınlarının istiqamətini dəyişdirərək fırtınaların öz ətrafında dövr etməsinə səbəb olur. Bu təsir yarımkürələrə görə fərqlənir. Şimal yarımkürəsində qasırğalar saat əqrəbinin əks istiqamətində, Cənub yarımkürəsində isə saat istiqamətində fırlanan sistemlərə çevrilir.

Ekvator xətti və onun ətrafındakı təxminən 300 kilometrlik sahə qasırğaların yaranması üçün lazım olan isti su şərtlərinə malik olsa da, bu ərazi demək olar ki, tropik fırtınalardan tamamilə uzaq qalır.

Bunun əsas səbəbi ekvator xəttində Koriolis qüvvəsinin sıfıra enməsidir. Fırtınaya fırlanma hərəkəti verən əsas fiziki mexanizm olmadıqda, güclü küləklər toplansa belə, klassik spiral qasırğa quruluşu formalaşa bilmir.

Tarixdə ekvatora yaxın ərazidə yaranmış nadir hadisələrdən biri 2003-cü ildə baş verən Vamei tayfunudur. Bu fırtına ekvatordan təxminən 150 kilometr məsafədə formalaşıb, lakin mütəxəssislər bunu əsrdə bir dəfə baş verə biləcək istisna hal kimi qiymətləndirirlər.

Eyni fiziki qanunlar artıq yaranmış qasırğaların ekvator xəttini keçməsinə də mane olur. Şimal yarımkürəsində saat əqrəbinin əks istiqamətində fırlanan bir fırtınanın Cənub yarımkürəsinə keçməsi üçün əvvəlcə dayanmalı, daha sonra isə əks istiqamətdə fırlanmağa başlamalıdır.

Hərəkətdə olan nəhəng hava sisteminin bu cür istiqamət dəyişdirməsi isə praktiki olaraq mümkün deyil. Buna görə də ekvator xətti tropik qasırğalar üçün keçilməsi çox çətin olan təbii sərhəd rolunu oynayır.

Beləliklə, Yer kürəsinin tam ortasındakı bu görünməz zolaq planetdəki ən güclü fırtınaların daxil ola bilmədiyi unikal təhlükəsizlik sahəsi kimi fəaliyyət göstərir.

Telegramda izləyin