Sülh prosesinə kölgə salan qərar: Regionda yeni risklər

İsrailin nüfuzlu "Ynet" nəşrində "İsrail qırmızı xətti keçdi: "Erməni soyqırımı"nı tanımasından sonra Azərbaycanla böhran daha da dərinləşdi" başlıqlı məqalənin dərc olunması regionda yeni müzakirələrə səbəb olub.

Məqalədə iki ölkə arasındakı münasibətlərdən məlumatlı olduğu bildirilən mənbələrə istinadən qeyd olunur ki, İsrail hökumətinin bu qərarı Azərbaycanla münasibətlərdə ictimaiyyətə görünəndən daha ciddi gərginlik yaradıb.

Mövzu ilə bağlı BiG.AZ-a açıqlama verən politoloq Turan Rzayev bildirib ki, İsrail-Türkiyə münasibətlərinin gərginləşməsi Azərbaycan üçün arzuolunan ssenari deyil. Təl-Əviv Bakının strateji tərəfdaşlarından biri, Ankara isə "Şuşa Bəyannaməsi" ilə rəsmən müttəfiqi hesab olunur. Azərbaycan hər iki ölkə ilə yüksək səviyyəli siyasi, iqtisadi və təhlükəsizlik əməkdaşlığına malikdir:

"Rəsmi və qeyri-rəsmi kanallar vasitəsilə Bakı uzun illərdir Ankara ilə Təl-Əviv arasında münasibətlərin normallaşmasına töhfə verməyə çalışır. Müxtəlif dövrlərdə müəyyən nəticələr əldə olunsa da, son illərdə tərəflər arasında yaranan siyasi fikir ayrılıqları bu cəhdlərin davamlı nəticə verməsinə imkan yaratmayıb.

İsrail hökumətinin sözügedən qərarı hər nə qədər Türkiyəyə siyasi mesaj kimi qiymətləndirilsə də, onun Azərbaycanda da narahatlıq doğuracağı gözlənilən idi. Xüsusilə Azərbaycan-Ermənistan sülh danışıqlarının aktiv mərhələdə davam etdiyi bir vaxtda bu addım regiondakı diplomatik proseslər baxımından diqqət çəkən hadisəyə çevrildi.

Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan isə bildirib ki, İrəvan bu qərara reaksiya verməyi planlaşdırmır.

"Biz cavab verməyə ehtiyac görmürük. Hesab edirik ki, "erməni soyqırımı" məsələsindən siyasi alət kimi istifadə etməmək Ermənistan Respublikasının maraqlarına uyğundur. Yaxın gələcəkdə bu məsələ ilə bağlı heç bir reaksiya olmayacaq", - deyə Paşinyan bildirib.

"Erməni soyqırımı" məsələsi regionun ən həssas və uzun illərdir mübahisə doğuran mövzularından biridir. Türkiyə 1915-ci il hadisələrinin soyqırımı kimi qiymətləndirilməsi ilə razılaşmır, Ermənistan isə əks mövqedən çıxış edir. Azərbaycan isə məsələyə 1918-ci il mart hadisələri və Xocalıda azərbaycanlılara qarşı törədilmiş qırğınlar kontekstində yanaşır. Bu da tərəflər arasında yanaşmaların fərqli olduğunu göstərir.

İndiyədək həm Bakı, həm də Ankara hadisələrin birgə araşdırılması üçün arxiv materialları əsasında ortaq tarix komissiyasının yaradılmasını təklif etsələr də, Ermənistan bu təşəbbüsü qəbul etməyib.

Lakin mövcud geosiyasi vəziyyət əvvəlki dövrlərdən fərqlənir. Paşinyanın açıqlaması göstərir ki, Ermənistan da hazırkı sülh prosesinin pozulmasında maraqlı deyil. Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh sazişi üzrə danışıqlar davam edir, delimitasiya və demarkasiya istiqamətində iş aparılır. Bu proseslərin davamlılığı regionun gələcəyi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Eyni zamanda Türkiyə ilə Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşdırılması istiqamətində də danışıqlar davam edir. Bu prosesin uğurla başa çatması Ermənistan üçün həm iqtisadi imkanların genişlənməsi, həm də regional inteqrasiya baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Bu baxımdan hesab edirəm ki, gələcəkdə oxşar gərginliklərin qarşısını almaq üçün Türkiyə, Ermənistan və Azərbaycanın iştirakı ilə tarixçilərdən ibarət ortaq komissiyanın yaradılması müzakirə oluna bilər. Belə bir platformada arxiv materiallarının araşdırılması, müxtəlif baxışların müqayisəli şəkildə öyrənilməsi və zərurət yaranacağı təqdirdə beynəlxalq, tərəfsiz mütəxəssislərin prosesə cəlb edilməsi tarixi mübahisələrin elmi müstəvidə müzakirəsinə töhfə verə bilər.

Regionda davamlı sülhün təmin olunması üçün tarixi məsələlərin siyasi qarşıdurma alətinə çevrilməməsi bütün tərəflərin maraqlarına xidmət edə bilər".

Telegramda izləyin