B12, dəmir və zülal: Ətdən imtina edənləri gözləyən risklər

"Tək bir qida məhsulu ətin bütün qida dəyərini və bioloji üstünlüklərini tam şəkildə əvəz edə bilmir. Ət yüksək keyfiyyətli zülal mənbəyi hesab olunur və orqanizmin normal fəaliyyəti üçün vacib olan bütün əvəzolunmaz amin turşularını özündə ehtiva edir".

Bunu BiG.AZ-a açıqlamasında qida eksperti Asim Vəliyev bildirib.

O, qeyd edib ki, zülallar amin turşularından ibarətdir və insan orqanizmi onların 20 növündən istifadə edir. Bu amin turşularının 9-u əvəzolunmaz sayılır. Yəni orqanizm onları özü istehsal edə bilmir və mütləq qida vasitəsilə qəbul etməlidir. Heyvan mənşəli məhsullar adətən bu amin turşularının hamısını kifayət qədər miqdarda ehtiva etdiyi halda, bitki mənşəli zülallarda bəzi amin turşuları çatışmaya bilər. Buna görə də ət istehlakını azaltmaq və ya tamamilə dayandırmaq istəyən şəxslər qida müxtəlifliyinə xüsusi diqqət yetirməlidirlər:

"Bu baxımdan ən praktik yanaşmalardan biri paxlalıları taxıllarla birlikdə istehlak etməkdir. Mərci ilə düyü, noxudla bulqur və ya lobya ilə tam taxıllı məhsulların birlikdə qəbulu daha balanslı amin turşusu tərkibi yaradır və zülalın bioloji dəyərini artırır.

Bitki mənşəli qidalarla bağlı nəzərə alınmalı digər vacib məqam dəmirdir. Bitki mənşəli dəmirin mənimsənilməsi heyvan mənşəli dəmirlə müqayisədə daha zəif olur. Buna görə də paxlalı yeməklərlə birlikdə C vitamini ilə zəngin məhsulların - limon, pomidor, bibər və müxtəlif göyərtilərin istifadəsi dəmirin sorulmasını artırmağa kömək edir.

Ət istehlak etməyən insanlarda ən çox rast gəlinən risklərdən biri B12 vitamini çatışmazlığıdır. Bu vitamin bitki mənşəli qidalarda demək olar ki, mövcud deyil. Uzun müddət heyvan mənşəli məhsullardan uzaq duran şəxslərdə B12 çatışmazlığı, eləcə də dəmir və sink səviyyələrinin azalması müşahidə oluna bilər. Nəticədə yorğunluq, halsızlıq, saç tökülməsi və anemiya kimi problemlər yarana bilər.

Göbələk dad və tekstura baxımından əti xatırlatdığı üçün tez-tez alternativ kimi təqdim olunur. Lakin qida dəyəri baxımından ətlə müqayisə edilə bilməz. Göbələyin zülal tərkibi ətdən xeyli aşağıdır. Buna görə onu tam zülal mənbəyi deyil, yeməyin dadını və həcmini artıran köməkçi komponent kimi qiymətləndirmək daha doğru olar.

Bitki mənşəli alternativlər arasında mərci, noxud, lobya və xüsusilə soya daha əlverişli seçimlər hesab olunur. Paxlalılar zülalla yanaşı, lif, maqnezium və digər faydalı maddələrlə də zəngindir. Soya isə bitki mənşəli qidalar arasında bütün əvəzolunmaz amin turşularını ehtiva edən nadir tam zülal mənbələrindən biridir.

Bununla belə, əsas məsələ təkcə ətin rasiondan çıxarılması deyil, balanslı qidalanmanın təmin edilməsidir. Xüsusilə hamilə qadınlarda, inkişaf dövründə olan uşaqlarda və yaşlı insanlarda heyvan mənşəli zülalların məhdudlaşdırılması daha diqqətli yanaşma tələb edir. Belə hallarda qidalanma planı fərdi xüsusiyyətlər nəzərə alınmaqla qurulmalı, zərurət yarandıqda laborator analizlər və mütəxəssis məsləhəti əsasında qərar verilməlidir".

Telegramda izləyin