Niyə uşaqlığımızı xatırlamırıq? - Neyrobioloqlardan izah

Bir çox böyüklər həyatlarının ilk illərini xatırlamağa çalışsa da, sanki həmin dövr yaddaşdan silinmiş kimi görünür. İnsan nə qədər çox düşünməyə çalışırsa, bir o qədər boşluq hissi yaranır.

Lent.az xəbər verir ki, neyrobioloqların fikrincə, bunun səbəbi unutqanlıq deyil, beynin inkişaf xüsusiyyətləridir.

Uşaqlıq yaddaşı böyüklərin yaddaşından fərqli işləyir və ilk xatirələrin itməsinin elmi izahı var. Əsas rol oynayan struktur hipokampdır, beynin uzunmüddətli yaddaşın formalaşmasına cavabdeh hissəsi. Körpələrdə bu struktur tam formalaşmadığı üçün hadisələri böyüklərdə olduğu kimi möhkəmləndirmək mümkün olmur.

Erkən yaşlarda beyin əsasən başqa vəzifələrlə məşğul olur. O, neyron əlaqələr qurur, üzləri, emosiyaları, nitqi və hərəkəti tanımağı öyrənir. Bu intensiv inkişaf fonunda konkret hadisələr yaddaşda sabit şəkildə qeydə alınmır. Beyin yaşamaq və adaptasiya üçün daha vacib olan proseslərə üstünlük verir.

Alimlər bu halı uşaq amneziyası adlandırırlar. Bu, xəstəlik deyil, təbii inkişaf mərhələsidir.

Araşdırmalar göstərir ki, uşaqlar faktlardan çox emosiyaları yadda saxlayırlar. Buna görə də böyüklər bəzən konkret hadisəni deyil, yalnız hissləri xatırlayırlar. Məsələn, ananın qucağındakı istilik və təhlükəsizlik hissi yadda qala bilər, lakin həmin günün harada və nə vaxt baş verdiyi xatırlanmaz.

Neyrobioloqlar vurğulayırlar ki, dilin inkişafı yaddaş üçün həlledici rol oynayır. Uşaq baş verənləri sözlə ifadə edə bilmədikcə, beyin təcrübəni strukturlaşdırmaqda çətinlik çəkir. Nitq inkişaf etdikcə xatirələr daha sabit və davamlı olur. Buna görə də insanların ilk şüurlu xatirələri adətən üç yaşdan sonra formalaşır.

Bundan əlavə, uşağın beyni daim yenilənir. Köhnə neyron əlaqələr yeni məlumatlar üçün yer açmaq məqsədilə zəifləyir və ya yox olur. Bu proses neyroplastiklik adlanır. O, beynin elastikliyini təmin etsə də, erkən xatirələrin silinməsinə səbəb ola bilər.

Alimlər hesab edirlər ki, unutmaq həm də qoruyucu mexanizmdir. Bu, uşağın informasiya ilə həddindən artıq yüklənməsinin qarşısını alır və inkişafı daha sağlam şəkildə davam etdirməyə kömək edir.

Beləliklə, uşaqlıq dövrü bəzən dumanlı görünsə də, o, insanın gələcək həyatına təsirsiz ötüşmür. Sadəcə, yaddaş həmin illəri şəkillər kimi deyil, emosional izlər şəklində saxlayır.

Telegramda izləyin