3800 il əvvələ aid şəhər tapıldı - İnsanlar quraqlıqda necə sağ qalıblar?
Arxeoloqlar Limadan 180 km şimalda yerləşən Suxe səhralıq vadisində təxminən 3800 illik Pəniko şəhərini aşkar ediblər. Bu şəhər alimlərin Amerikanın ən qədim sivilizasiyası hesab etdiyi qədim Karal mədəniyyətinə aid olub. Kəşf 2025-ci ilin iyul ayında, artıq otuz ildən çoxdur ki, bu regionu araşdıran arxeoloq, doktor Rut Şedi tərəfindən edilib.
Lent.az xəbər verir ki, Pəniko əsas Karal-Suxe mərkəzindən cəmi 10 km aralıda yerləşir və həmin mərkəz 2009-cu ildə UNESCO-nun dünya irsi siyahısına daxil edilib. Burada arxeoloqlar artıq mərasim məbədlərindən yaşayış komplekslərinə qədər 18 tikilini aşkar ediblər. Karal kimi bu şəhərdə də nə istehkamlar, nə də silah tapılıb ki, bu da karalların sülhsevər xalq olduğunu təsdiqləyir.
Sivilizasiya e.ə. 3000-ci ildən e.ə. 1800-cü ilə qədər mövcud olub. Karallar pambıq, balqabaq, şirin kartof və digər bitkilər yetişdirir, balıqçılıqla məşğul olur, həmçinin And regionları ilə Amazon arasında ticarət əlaqələri saxlayırdılar.
Pənikonun kəşfi insanların iqlim böhranına necə uyğunlaşdıqlarına dair yeni sübutlar verir. Təxminən 4000 il əvvəl region 130 il davam edən quraqlıq dövrü yaşayıb və bu, bir çox yaşayış məntəqələrinin dağılmasına səbəb olub. Əhalinin bir hissəsi buzlaqlardan qidalanan dağ bulaqlarına yaxın ərazilərə köçərək müharibə və işğallara əl atmadan sağ qala bilib.
Pənikoda tapılan artefaktlar arasında gil fiqurlar, bəzək əşyaları və oyma sümüklər var. Xüsusilə, arxeoloqlar qırmızı piqmentlə boyanmış qadın başı heykəlciyi və pelikan sümüyündən hazırlanmış fleytalar da daxil olmaqla musiqi alətləri aşkar ediblər. Bu isə göstərir ki, hətta demoqrafik tənəzzül dövründə də icma öz mədəni və ritual ənənələrini qoruyub saxlayıb.
Məkan artıq turistlərin ziyarəti üçün açıqdır. Karal kimi Pənikoya da hər gün saat 09:00-dan 17:00-dək baş çəkmək olar. Ekskursiyalar yerli bələdçilər tərəfindən keçirilir və onların əksəriyyəti ispan dilində danışır, buna görə arxeoloqlar səyahətçilərə tərcüməçi ilə getməyi tövsiyə edirlər.
BiG.Az
Telegramda izləyin
Maraqlı Baxılıb: 609 Tarix: 14 sentyabr 2025
Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666
Facebookda PaylaşZeytun yağının xarab olduğunu göstərən əlamətlər
Zeytun yağı kulinariyada ən çox istifadə olunan məhsullardan biridir. Salat souslarının hazırlanmasından tutmuş tərəvəzlərin qızardılmasına və hətta çörəklə birlikdə istehlakına qədər geniş istifadə sahəsinə malikdir. Bununla yanaşı, zeytun yağının müxtəlif növləri və keyfiyyət dərəcələri mövcuddur
14.06.2026 263 Azərbaycanda ən çox ziyarət edilən şəhərlər bəlli oldu
"Qəbələ və Şəki şəhərləri Azərbaycana səfər edən turistlər üçün Bakıdan sonra ən populyar istiqamətlərdir". xəbər verir ki, bu barədə TASS agentliyinə Azərbaycan Turizm Bələdçiləri Assosiasiyasının (ATGA) İdarə Heyətinin sədri Tural Musayev məlumat verib. T.Musayevin sözlərinə görə, bunun əsa
14.06.2026 451 Göyərtini bir həftədən çox təzə saxlamağın yolu
Yay aylarında cəfəri, şüyüd və ya keşniş kimi göyərtiləri təzə saxlamaq bir çox evdar qadın üçün ciddi problemə çevrilir. Zərif quruluşa və yüksək nəm tərkibinə malik olduqları üçün təzə göyərtilər hətta soyuducuda saxlanıldıqda belə ikinci və ya üçüncü gündə solmağa və çürüməyə başlayır. Restoranlard
14.06.2026 342 Qarpız seçərkən diqqət edilməli olanlar: Qarpıza vurmaq KÖHNƏ ÜSULDU
Qarpız alarkən sadəcə qabığına vurub çıxan səsi dinləmək artıq kifayət etmir. xəbər verir ki, daha dəqiq nəticə üçün bu xüsusiyyətlərə diqqət yetirin:. Sap hissəsi:. Qarpızın sapı quru və saralmış olmalıdır. Sapın ətrafındakı nazik tükcüklər tökülmüş olmalıdır. Sap hissəsinin ucuna doğru nazilməsi qarpızı
21.06.2026 411 "Maşa və Ayı"nın yeni mövsümlərini "Netflix" yayımlayacaq
"Netflix" rus istehsalı olan "Maşa və Ayı" cizgi serialının yeni mövsümlərinin yayım hüquqlarını alıb. Axşam.az xəbər verir ki, bu barədə "Deadline" məlumat yayıb. Platforma eyni zamanda serialın əvvəlki bölümləri və spin-off layihələrinin yayımı ilə bağlı müqaviləni d
20.06.2026 200 Pikassonun oğurlanmış tablosu tapıldı
Fransanın Val-de-Marn departamentinin narkotiklərlə mübarizə bölməsinin əməkdaşları qadağan olunmuş maddələrin qanunsuz dövriyyəsi ilə bağlı aparılan istintaq çərçivəsində keçirilən axtarış zamanı ispan rəssam Pablo Pikassoya məxsus oğurlanmış tablo aşkar ediblər. xəbər verir ki, bu barədə "Actu17"
21.06.2026 405 Evakuator xidməti və daşınma xidməti
Avtomobil və yüklərin daşınması üçün Evakuator xidməti göstərilir. Evakuator xidmətinə həm avtomobillərin həm də yüklərin daşınması daxildir. Avtomobil istifadə edənlər bilir ki bəzən avtomobillərdə olan texniki problem və digər xoşagəlməz hadisə zamanı sizi yolda qoya bilir. Bu zaman evakuasiya xidmət
18.06.2026 2116 Telefonların bu funksiyalarından çoxları xəbərsizdir
Müasir smartfonlar onlarla müxtəlif imkanlarla təchiz olunsa da, istifadəçilərin əksəriyyəti cihazlarının yalnız kiçik bir hissəsindən istifadə edir. Texnologiya sahəsi üzrə mütəxəssislər smartfon sahiblərinin ən çox diqqətdən kənarda qoyduğu faydalı funksiyaları açıqlayıblar. xarici mediaya istinadl
14.06.2026 257 Alimlər Yeri Günəş qasırğalarından qorumağın yolunu tapıblar
Yeri əlverişsiz kosmik hava şəraitindən maqnitosfer - Günəşin təhlükəli hissəciklərini əks etdirən maqnit qabarcığı qoruyur. Əvvəllər bəşəriyyət yalnız qasırğaları proqnozlaşdıra və onların nəticələrinə hazırlaşa bilirdisə, indi Boston Universitetinin tədqiqatçıları "StormWall" adlı aktiv müdafi
14.06.2026 247 
