3800 il əvvələ aid şəhər tapıldı - İnsanlar quraqlıqda necə sağ qalıblar?
Arxeoloqlar Limadan 180 km şimalda yerləşən Suxe səhralıq vadisində təxminən 3800 illik Pəniko şəhərini aşkar ediblər. Bu şəhər alimlərin Amerikanın ən qədim sivilizasiyası hesab etdiyi qədim Karal mədəniyyətinə aid olub. Kəşf 2025-ci ilin iyul ayında, artıq otuz ildən çoxdur ki, bu regionu araşdıran arxeoloq, doktor Rut Şedi tərəfindən edilib.
Lent.az xəbər verir ki, Pəniko əsas Karal-Suxe mərkəzindən cəmi 10 km aralıda yerləşir və həmin mərkəz 2009-cu ildə UNESCO-nun dünya irsi siyahısına daxil edilib. Burada arxeoloqlar artıq mərasim məbədlərindən yaşayış komplekslərinə qədər 18 tikilini aşkar ediblər. Karal kimi bu şəhərdə də nə istehkamlar, nə də silah tapılıb ki, bu da karalların sülhsevər xalq olduğunu təsdiqləyir.
Sivilizasiya e.ə. 3000-ci ildən e.ə. 1800-cü ilə qədər mövcud olub. Karallar pambıq, balqabaq, şirin kartof və digər bitkilər yetişdirir, balıqçılıqla məşğul olur, həmçinin And regionları ilə Amazon arasında ticarət əlaqələri saxlayırdılar.
Pənikonun kəşfi insanların iqlim böhranına necə uyğunlaşdıqlarına dair yeni sübutlar verir. Təxminən 4000 il əvvəl region 130 il davam edən quraqlıq dövrü yaşayıb və bu, bir çox yaşayış məntəqələrinin dağılmasına səbəb olub. Əhalinin bir hissəsi buzlaqlardan qidalanan dağ bulaqlarına yaxın ərazilərə köçərək müharibə və işğallara əl atmadan sağ qala bilib.
Pənikoda tapılan artefaktlar arasında gil fiqurlar, bəzək əşyaları və oyma sümüklər var. Xüsusilə, arxeoloqlar qırmızı piqmentlə boyanmış qadın başı heykəlciyi və pelikan sümüyündən hazırlanmış fleytalar da daxil olmaqla musiqi alətləri aşkar ediblər. Bu isə göstərir ki, hətta demoqrafik tənəzzül dövründə də icma öz mədəni və ritual ənənələrini qoruyub saxlayıb.
Məkan artıq turistlərin ziyarəti üçün açıqdır. Karal kimi Pənikoya da hər gün saat 09:00-dan 17:00-dək baş çəkmək olar. Ekskursiyalar yerli bələdçilər tərəfindən keçirilir və onların əksəriyyəti ispan dilində danışır, buna görə arxeoloqlar səyahətçilərə tərcüməçi ilə getməyi tövsiyə edirlər.
BiG.Az
Telegramda izləyin
Maraqlı Baxılıb: 530 Tarix: 14 sentyabr 2025
Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666
Facebookda Paylaş
Dolma bişirərkən suyuna nə əlavə edilməlidir?
Dolmanın həm rənginin parlaq qalması, həm də dadının daha dərin olması üçün bişirmə suyuna duz, limon şirəsi, zeytun yağı, bir az şəkər tozu və ətirli ədviyyatlar əlavə etmək məsləhətdir. xəbər verir ki, dolma suyuna duz əlavə etmək həm yarpağın, həm də içliyin dadını tarazlayır. Duz düyü və ətin təbi
22.03.2026 462 Gecə "otaqda kimsə var" hissi niyə yaranır? - Maraqlı səbəb
Arxası üstə yatmaq yuxu iflicinin yaranma ehtimalını artıra bilər. Bu zaman insan şüurlu olsa da, hərəkət edə və danışa bilmir. xəbər verir ki, bu barədə -ya açıqlamasında nevroloq Mariya Lavrenova bildirib. Onun sözlərinə görə, yuxu iflici şüurla hərəkət arasında qısamüddətli uyğunsuzluq nəticəsind
16.03.2026 583 Hansı süd daha yaxşıdır? - Pasterizə edilmiş yoxsa...
Ekspert südün hansı növünün daha yaxşı olduğunu açıqlayıb. xarici mediaya istinadla xəbər verir ki, Milli Qida Texnologiyaları Universitetinin süd və süd məhsulları texnologiyası kafedrasının dosenti Anastasiya Puxlyak südün necə istehsal olunduğunu izah edib və bu məhsulla bağlı bir sıra yayılmış miflər
15.03.2026 253 Pişiklər üçün təhlükəli olan otaq bitkiləri
Bir çox pişik sahibi düşünür ki, onların ev heyvanı kifayət qədər ağıllıdır və təhlükəli bitkilərə toxunmaz. Lakin baytar həkimlər hər il pəncərə kənarında saxlanılan bitkilər səbəbindən baş verən onlarla zəhərlənmə halını qeydə alırlar. xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, pişiklər ətraf mühit
15.03.2026 275 Mask "Terafab" çip istehsalı layihəsinin başlanğıcını elan edib
Amerikalı sahibkar İlon Mask rəsmi olaraq mikroçip istehsalına yönəlmiş "Terafab" layihəsinin başlandığını elan edib. "Report"un məlumatına görə, onun çıxışı "Tesla" şirkətinin "X" sosial şəbəkəsindəki rəsmi səhifəsində yayımlanıb. "Biz hazırkı təchizatçılarımı
22.03.2026 267 Bayramda görülən hansı yuxular çin olur? - XALQ İNANCLARI
Bayram günlərində görülən yuxuların çin çıxması mövzusu Azərbaycan xalq inanclarında və ümumilikdə Şərq mədəniyyətində dərin köklərə malikdir. Bu inam təkcə sadə bir təsadüf və ya təsəvvür deyil, əsrlər boyu formalaşmış düşüncə tərzinin, dünyagörüşünün və mənəvi həyatın bir hissəsi kimi qəbul edilir
22.03.2026 584 Dəfnə yarpağı sayəsində milyonlar qazandı
Moskva sakini çantasındakı dəfnə yarpağı sayəsində 2,8 milyon rubldan çox (33 min dollardan çox) pul udub. Rusiya mediasına istinadən xəbər verir ki, qalibin sözlərinə görə, o, oyun üçün kortəbii olaraq üç 60 rublluq bilet alıb - onlardan biri şanslı olub. "Cüzdanımda bir dəfnə yarpağı və bir a
22.03.2026 410 Yaponlar niyə gecələr mətbəx çanağına duz tökürlər?
Yaponiyada təmizlik mədəniyyəti gündəlik həyatın ayrılmaz hissəsi hesab olunur. Son dövrlərdə diqqət çəkən vərdişlərdən biri gecə saatlarında çanağa duz tökülməsidir. Bəs bu tətbiqin arxasında hansı səbəblər dayanır?. xəbər verir ki, Yaponiyada ev təmizliyində çox vaxt baha başa gələn kimyəvi maddələ
22.03.2026 544 Hüquqi xidmətlər Xidmetler.az saytında
Xidmətlər saytı -ın Hüquqi Xidmətlər bölməsində özünüzə vəkil tuta və ya işinin peşəkarı olan hüquqşünas tapa bilərsiniz!. Hər kəs düşdüyü çətin, xoşagəlməz hallarda hüquqi yardım əldə etmək istəyir. Bunun üçün yaxşı vəkil tapmaq lazım gəlir. sizə digər xidmətlərlə yanaşı, hüquqi xidmətlərdə də kömə
17.03.2026 1923 
