Şuşadan dünyaya ünvanlanan siyasi mesaj: Azərbaycan-Türkiyə müttəfiqliyi regional reallıqların əsas dayaqlarından biridir

Azərbaycan və Türkiyə münasibətləri müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində tarixi köklərlə strateji maraqların vəhdət təşkil etdiyi nadir tərəfdaşlıq nümunələrindən biridir. Bu münasibətlərin mahiyyəti yalnız ortaq dil, din, mədəniyyət və tarixi bağlılıqla ölçülmür. İki dövlət arasındakı əlaqələr qarşılıqlı siyasi etimad, təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlıq, iqtisadi tərəfdaşlıq və regional proseslərə ortaq yanaşma üzərində formalaşıb. Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın Zəfər Günü münasibətilə Azərbaycana səfəri və Şuşada Prezident İlham Əliyevlə keçirdiyi görüş bu müttəfiqliyin siyasi məzmununu, regional əhəmiyyətini və gələcək perspektivlərini bir daha nümayiş etdirdi.

Səfərin məhz 8 Noyabr - Zəfər Günündə və Şuşada reallaşması xüsusi tarixi-siyasi məna daşıyır. Şuşa Azərbaycanın milli iradəsinin, dövlətçilik ənənələrinin və tarixi Zəfərinin rəmzidir. Eyni zamanda, 2021-ci il iyunun 15-də Azərbaycan və Türkiyə arasında Müttəfiqlik haqqında Bəyannamənin məhz bu şəhərdə imzalanması Şuşanı iki ölkənin münasibətlərində xüsusi siyasi mərkəzə çevirib. Bu baxımdan İlham Əliyev və Rəcəb Tayyib Ərdoğanın Şuşada bir araya gəlməsi, mətbuata birgə bəyanatlarla çıxış etməsi yalnız diplomatik görüş deyil, həm də müttəfiqliyin strateji əsaslarının növbəti dəfə təsdiqi kimi qiymətləndirilə bilər.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin tarixi inkişaf yoluna və Vətən müharibəsi dövründə nümayiş etdirilən həmrəyliyə xüsusi diqqət yetirilməsi təsadüfi deyildi. 44 günlük müharibənin ilk saatlarından Türkiyənin nümayiş etdirdiyi siyasi dəstək Azərbaycan xalqının yaddaşında mühüm yer tutur. Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanın Azərbaycanın haqq mübarizəsinə verdiyi açıq dəstək beynəlxalq ictimaiyyətə ünvanlanmış prinsipial mövqe idi. Bu dəstək Azərbaycanın öz hərbi-siyasi gücü, xalqın birliyi və Ali Baş Komandanın rəhbərliyi altında əldə etdiyi tarixi Qələbə ilə birlikdə iki dövlət arasındakı müttəfiqliyin real məzmununu ortaya qoydu.

Vətən müharibəsi Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin inkişafında mühüm sınaq və eyni zamanda yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Müharibədən əvvəl siyasi, iqtisadi və hərbi sahələrdə genişlənən əməkdaşlıq müharibə dövründə siyasi həmrəyliklə müşayiət edildi, Zəfərdən sonra isə azad edilmiş ərazilərin bərpası və regionda yeni əməkdaşlıq mühitinin formalaşdırılması istiqamətində davam etdirildi. Bu mənada iki ölkənin münasibətləri yalnız keçmişin ortaq dəyərlərinə deyil, gələcəyin konkret strateji hədəflərinə də əsaslanır.

Şuşada səsləndirilən bəyanatların əsas istiqamətlərindən biri müttəfiqliyin sarsılmazlığı və qarşılıqlı etimadın qorunması idi. Prezident İlham Əliyev və Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanın çıxışları göstərdi ki, iki ölkə arasında münasibətlərin hüquqi-siyasi təməlini təşkil edən Şuşa Bəyannaməsi öz aktuallığını qoruyur. Bu sənəd müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlıqdan tutmuş iqtisadiyyat, energetika, nəqliyyat, humanitar və mədəni əlaqələrədək geniş istiqamətləri əhatə edir.

Burada mühüm məqam ondan ibarətdir ki, Azərbaycan-Türkiyə müttəfiqliyi hər iki dövlətin suverenliyinə və milli maraqlarına hörmət prinsipi üzərində inkişaf edir. Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində regional güc mərkəzlərinin formalaşdığı, təhlükəsizlik çağırışlarının mürəkkəbləşdiyi bir şəraitdə bu cür tərəfdaşlıq hər iki ölkə üçün əlavə siyasi və iqtisadi imkanlar yaradır. Eyni zamanda, əməkdaşlığın davamlılığı üçün qarşılıqlı etimadın, bərabərhüquqlu tərəfdaşlığın və siyasi dialoqun qorunması mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Ərdoğanın Şuşadan verdiyi mesajların digər mühüm istiqaməti Türk dünyasının birliyi ilə bağlı idi. Azərbaycan və Türkiyə Türk Dövlətləri Təşkilatının inkişafında, təşkilat daxilində əməkdaşlığın dərinləşdirilməsində və ortaq maraqların beynəlxalq müstəvidə ifadə olunmasında mühüm rol oynayırlar. Türk dünyasının inteqrasiyası bu gün yalnız mədəni yaxınlığın qorunması məsələsi deyil, həm də iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi, nəqliyyat-kommunikasiya imkanlarının artırılması və beynəlxalq siyasi əməkdaşlığın gücləndirilməsi istiqamətidir.

Azərbaycanın coğrafi mövqeyi, enerji və nəqliyyat infrastrukturu, Türkiyənin iqtisadi və sənaye potensialı ilə birləşdikdə daha geniş regional imkanlar meydana çıxır. Orta Dəhliz, Şərq-Qərb nəqliyyat əlaqələri, enerji layihələri və Zəngəzur dəhlizi perspektivləri bu əməkdaşlığın iqtisadi-geosiyasi əhəmiyyətini artırır. Bu layihələr yalnız iki ölkənin deyil, bütövlükdə Türk dünyasının və regionun iqtisadi inteqrasiyasına xidmət edə bilər.

Şuşada müzakirə olunan əsas məsələlərdən biri də Cənubi Qafqazda sülh və təhlükəsizliyin təmin olunması idi. Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin bərpasından sonra regionda tamamilə yeni siyasi reallıq yaranıb. Bu reallıq dövlətlər arasında münasibətlərin beynəlxalq hüququn prinsipləri əsasında qurulmasını, kommunikasiyaların açılmasını və uzunmüddətli sabitliyin təmin edilməsini zəruri edir.

Azərbaycanın mövqeyi ondan ibarətdir ki, regionda davamlı sülh yalnız qarşılıqlı suverenliyə və ərazi bütövlüyünə hörmət, öhdəliklərin yerinə yetirilməsi və normal qonşuluq münasibətlərinin formalaşdırılması ilə mümkündür. Türkiyənin bu prosesdə Azərbaycanın mövqeyini dəstəkləməsi regional təhlükəsizlik arxitekturasında mühüm amildir. Bununla belə, sülhün davamlılığı yalnız siyasi bəyanatlarla deyil, konkret razılaşmaların icrası və qarşılıqlı etimadın formalaşdırılması ilə təmin edilə bilər.

Ərdoğanın səfəri zamanı Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda aparılan quruculuq işlərinə diqqət yetirməsi də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən genişmiqyaslı layihələr Azərbaycanın müharibədən sonrakı inkişaf strategiyasının əsas istiqamətlərindən biridir. Yolların, tunellərin, körpülərin, yaşayış məntəqələrinin, məktəblərin və digər sosial obyektlərin inşası bölgənin iqtisadi və sosial həyata reinteqrasiyasına xidmət edir.

Türkiyənin bu prosesdə iştirakı isə Azərbaycan-Türkiyə əməkdaşlığının praktiki nəticələrini göstərir. Cəbrayılda Beynəlxalq Meşəçilik Təlim Mərkəzinin və tinglik kompleksinin yaradılması, Ağdamda məktəb tikintisi kimi layihələr tərəfdaşlığın humanitar və sosial istiqamətlərinin də genişləndiyini nümayiş etdirir. Bu layihələr Böyük Qayıdış prosesinin uğurla həyata keçirilməsi, bölgədə dayanıqlı yaşayış mühitinin yaradılması və gələcək nəsillər üçün yeni imkanların formalaşdırılması baxımından əhəmiyyətlidir.

Qarabağın bərpası həm də Azərbaycanın iqtisadi potensialının yeni istiqamətlər üzrə inkişaf etdirilməsi deməkdir. Bölgənin turizm, kənd təsərrüfatı, sənaye, yaşıl enerji və logistika imkanları gələcəkdə ölkə iqtisadiyyatına mühüm töhfələr verə bilər. Türkiyə şirkətlərinin və mütəxəssislərinin bu prosesdə iştirakı isə iki ölkə arasında iqtisadi əlaqələrin daha da dərinləşməsinə şərait yaradır.

Şuşa səfərinin daha geniş siyasi mənası ondan ibarətdir ki, Azərbaycan və Türkiyə münasibətləri regional proseslərin passiv müşahidəçisi deyil, yeni əməkdaşlıq imkanlarının formalaşmasında iştirak edən strateji tərəfdaşlıq modelidir. İki ölkənin birgə fəaliyyəti enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat bağlantıları, iqtisadi inteqrasiya və Türk dünyasının beynəlxalq mövqelərinin möhkəmləndirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Ərdoğanın Azərbaycan xalqını Dövlət Bayrağı Günü münasibətilə təbrik etməsi və iki qardaş ölkənin bayraqlarının daim yan-yana dalğalanması arzusunu ifadə etməsi isə səfərin mənəvi-siyasi məzmununu tamamladı. Bayraq hər bir xalqın müstəqilliyinin, suverenliyinin və milli qürurunun rəmzidir. Azərbaycan və Türkiyə bayraqlarının birgə dalğalanması isə iki dövlət arasındakı tarixi bağlılığın və müttəfiqlik münasibətlərinin simvolik ifadəsidir.

Nəticə etibarilə, Rəcəb Tayyib Ərdoğanın Zəfər Günü münasibətilə Azərbaycana səfəri və Şuşada Prezident İlham Əliyevlə keçirdiyi görüş iki ölkə arasındakı münasibətlərin mövcud səviyyəsini nümayiş etdirməklə yanaşı, gələcək əməkdaşlığın əsas prioritetlərini də diqqət mərkəzinə gətirdi. Bu səfər bir daha göstərdi ki, Azərbaycan-Türkiyə müttəfiqliyi tarixi qardaşlıqdan güc alan, hüquqi-siyasi sənədlərlə möhkəmlənən və konkret iqtisadi-siyasi layihələrlə inkişaf edən münasibətlər sistemidir.

Şuşadan dünyaya ünvanlanan mesajın mahiyyəti də məhz bundan ibarətdir: Azərbaycan və Türkiyə öz suverenliklərini, milli maraqlarını və strateji tərəfdaşlıqlarını qorumaqla yanaşı, regionda sülhün, sabitliyin və əməkdaşlığın möhkəmlənməsinə yönəlmiş fəaliyyətlərini davam etdirirlər. Şuşa Bəyannaməsi ilə möhkəmləndirilən müttəfiqlik isə bu münasibətlərin gələcək inkişafı üçün mühüm siyasi və hüquqi əsas olaraq qalır.

Cavanşir Feyziyev
Milli Məclisin deputatı

Telegramda izləyin