ZƏFƏR GÜNÜ VƏ ŞUŞA: AZƏRBAYCANIN TARİXİ QƏLƏBƏSİ, DÖVLƏTÇİLİK İRADƏSİ VƏ YENİ REALLIQLARIN FORMALAŞMASI

Azərbaycanın müasir tarixində Zəfər Günü və Şuşanın işğaldan azad olunması xalqın milli iradəsinin, dövlətin siyasi qətiyyətinin və ordunun hərbi qüdrətinin təcəssümü kimi xüsusi yer tutur. Bu hadisələrin əhəmiyyəti yalnız 44 günlük Vətən müharibəsində əldə edilmiş hərbi nailiyyətlə məhdudlaşmır. Zəfər Azərbaycanın onilliklər ərzində üzləşdiyi işğal probleminin aradan qaldırılması, beynəlxalq hüquqa əsaslanan mövqeyinin reallaşdırılması və Cənubi Qafqazda yeni siyasi reallıqların formalaşması baxımından tarixi dönüş nöqtəsidir.
Bu qələbəni şərtləndirən əsas amillərdən biri Azərbaycanın müstəqillik illərində həyata keçirdiyi ardıcıl dövlət quruculuğu siyasəti idi.

Ölkənin iqtisadi potensialının artırılması, müdafiə sənayesinin inkişafı, ordunun müasirləşdirilməsi və beynəlxalq əlaqələrin genişləndirilməsi milli təhlükəsizlik strategiyasının əsas istiqamətlərini təşkil edirdi. Azərbaycan uzun illər ərzində münaqişənin sülh yolu ilə həllinə üstünlük versə də, danışıqlar prosesinin nəticəsiz qalması və işğal faktının davam etməsi vəziyyəti dəyişdirmədi. 2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi isə Azərbaycanın öz ərazi bütövlüyünü bərpa etmək istiqamətində qətiyyətli mövqeyini nümayiş etdirdi.

44 günlük müharibənin təhlili göstərir ki, qələbənin əldə olunmasında hərbi üstünlüklə yanaşı, siyasi idarəetmə, informasiya siyasəti, diplomatik fəaliyyət və xalq-ordu birliyi də mühüm rol oynadı. Azərbaycan Ordusunun müasir döyüş taktikası, yüksək texnoloji imkanları və peşəkarlığı müharibənin gedişinə ciddi təsir göstərdi. Bu proses dövlətin müdafiə qabiliyyətinin yalnız silah və texnika ilə deyil, uzunmüddətli strateji planlaşdırma və institusional hazırlıqla formalaşdığını bir daha ortaya qoydu.

Zəfərin ən mühüm mərhələsi 2020-ci il noyabrın 8-də Şuşanın azad edilməsi oldu. Şuşa əməliyyatı hərbi baxımdan mürəkkəbliyi, şəhərin coğrafi mövqeyi və döyüş şəraiti ilə seçilirdi. Şəhərin azad olunması müharibənin sonrakı gedişinə ciddi təsir göstərdi və Azərbaycanın tarixi qələbəsinin əsas simvollarından birinə çevrildi. Məhz bu səbəbdən 8 Noyabrın Zəfər Günü kimi təsis edilməsi milli yaddaşda xüsusi məna daşıyır.
Şuşanın əhəmiyyətini yalnız hərbi-strateji mövqeyi ilə izah etmək mümkün deyil. Bu şəhər Azərbaycan xalqının mədəniyyətinin, incəsənətinin, musiqisinin və ədəbiyyatının formalaşmasında müstəsna rol oynayıb. Pənahəli xan tərəfindən əsası qoyulan Şuşa uzun müddət Qarabağın siyasi və mədəni mərkəzi olub. Üzeyir Hacıbəyli, Bülbül, Xurşidbanu Natəvan kimi böyük şəxsiyyətlərin yetişdiyi bu şəhər milli-mədəni irsimizin ən qiymətli ünvanlarından biridir.

Şuşanın azad edilməsi, əslində, Azərbaycanın öz tarixi yaddaşına və mənəvi dəyərlərinə sahib çıxmasının ifadəsi idi. Uzun illər işğal altında qalan şəhərin yenidən Azərbaycanın mədəni həyatına qayıtması milli kimliyin qorunması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu gün Şuşada həyata keçirilən bərpa və quruculuq işləri də məhz həmin tarixi missiyanın davamıdır.

Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Zəfərdən sonra həyata keçirilən siyasətin əsas istiqamətlərindən biri azad edilmiş ərazilərin yenidən qurulması və Böyük Qayıdış prosesinin təmin edilməsidir. Bu mərhələdə dövlət qarşısında yalnız dağıdılmış şəhər və kəndlərin bərpası deyil, həm də həmin ərazilərdə müasir iqtisadi və sosial həyat modelinin yaradılması vəzifəsi dayanır. Yeni yollar, hava limanları, enerji infrastrukturu, yaşayış kompleksləri və sosial obyektlər bu strategiyanın mühüm tərkib hissəsidir.

Lakin postmüharibə dövrünün əsas çağırışı quruculuq işlərinin dayanıqlı iqtisadi və sosial nəticələrə çevrilməsidir. İnsanların doğma torpaqlarına qayıtması, orada işlə təmin olunması, sahibkarlıq fəaliyyətinin genişləndirilməsi, təhsil və səhiyyə xidmətlərinin keyfiyyətinin yüksəldilməsi Böyük Qayıdışın uzunmüddətli uğurunu müəyyən edəcək. Başqa sözlə, Zəfərin davamlı nəticəsi azad edilmiş ərazilərdə normal və təhlükəsiz həyatın bərpası ilə ölçüləcək.

Şuşanın gələcək inkişafı da bu kontekstdə xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Şəhərin mədəniyyət paytaxtı statusunun möhkəmləndirilməsi, tarixi abidələrin bərpası, beynəlxalq festivalların və mədəni tədbirlərin keçirilməsi Azərbaycanın zəngin irsinin dünyaya təqdim edilməsinə xidmət edir. Xarıbülbül Musiqi Festivalı və Vaqif Poeziya Günlərinin yenidən keçirilməsi Şuşanın mədəni həyatının dirçəlişinin mühüm göstəriciləridir. Bununla yanaşı, şəhərin tarixi-memarlıq simasının qorunması, turizm potensialının inkişafı və yerli iqtisadi imkanların genişləndirilməsi də strateji əhəmiyyət daşıyır.

Zəfərin geosiyasi nəticələri də xüsusi təhlil tələb edir. Müharibədən sonra Cənubi Qafqazda qüvvələr nisbəti və regional əməkdaşlıq perspektivləri dəyişib. Azərbaycan regionda nəqliyyat-kommunikasiya əlaqələrinin genişləndirilməsi, iqtisadi əməkdaşlığın inkişafı və davamlı sülhün təmin olunması məsələlərində mühüm aktor kimi çıxış edir. Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizləri, regional logistika imkanları və Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı gündəlik Azərbaycanın geoiqtisadi mövqeyini daha da aktuallaşdırır. Bununla belə, regionda uzunmüddətli sabitliyin təmin olunması qarşılıqlı öhdəliklərin yerinə yetirilməsindən, dövlətlərin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmətdən asılıdır.

Bu tarixi proseslərin digər mühüm tərəfi milli həmrəyliyin qorunmasıdır. Vətən müharibəsi zamanı Azərbaycan cəmiyyətinin nümayiş etdirdiyi birlik dövlətin ən mühüm sosial dayaqlarından birinə çevrildi. Bu həmrəyliyin gələcəkdə də qorunması, milli maraqların və dövlətçilik dəyərlərinin cəmiyyətin bütün təbəqələri tərəfindən müdafiə olunması vacibdir. Çünki güclü dövlət yalnız iqtisadi və hərbi potensialla deyil, həm də vətəndaş məsuliyyəti, ictimai həmrəylik və milli kimlik şüuru ilə formalaşır.

Zəfər tarixinin təhlilində şəhidlərin və qazilərin fədakarlığı xüsusi yer tutur. Bu qələbənin arxasında minlərlə insanın qəhrəmanlığı, şəhidlərimizin canı və qazilərimizin sağlamlığı dayanır. Onların xatirəsinin yaşadılması, şəhid ailələrinin və qazilərin sosial müdafiəsi, məşğulluq və reabilitasiya imkanlarının genişləndirilməsi dövlət və cəmiyyət qarşısında mənəvi məsuliyyətdir. Zəfərin həqiqi dəyəri həm də bu fədakarlığın unudulmamasında ifadə olunur.

Digər tərəfdən, Zəfər Günü və Şuşa tarixinin gələcək nəsillərə çatdırılması Azərbaycançılıq ideyasının və milli-mənəvi dəyərlərin təbliği baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Gənc nəsil bu tarixi yalnız qələbə və qürur hadisəsi kimi deyil, həm də dövlətçilik, vətənpərvərlik, birlik və məsuliyyət dərsi kimi mənimsəməlidir. Tarixi həqiqətlərin obyektiv öyrənilməsi, milli mədəniyyətin qorunması və müstəqil dövlətin inkişafına töhfə vermək düşüncəsinin formalaşdırılması bu istiqamətdə əsas vəzifələrdəndir.

Beləliklə, Zəfər Günü və Şuşanın azadlığı Azərbaycanın tarixində yalnız bir hərbi mərhələnin yekunu deyil, yeni dövlətçilik və inkişaf mərhələsinin başlanğıcıdır. Bu qələbə ölkənin beynəlxalq mövqeyini, regional imkanlarını və milli özünüdərkinin güclənməsini şərtləndirən mühüm amilə çevrilib. Qarşıdakı dövrdə əsas məsələ əldə olunmuş tarixi nailiyyətlərin qorunması, Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun iqtisadi potensialının reallaşdırılması, Böyük Qayıdışın uğurla davam etdirilməsi və davamlı regional sülhün təmin olunmasıdır.

Zəfər Azərbaycanın milli iradəsinin, Şuşa isə onun tarixi yaddaşının və mənəvi gücünün rəmzidir. Bu iki tarixi hadisənin əsl əhəmiyyəti keçmişin qürurunu gələcəyin inkişaf strategiyasına çevirməkdədir. Məhz bu yanaşma Azərbaycanın müstəqil, güclü və suveren dövlət kimi gələcək inkişafının əsasını təşkil edir.

Mahir Süleymanlı
Milli Məclisin deputatı

Telegramda izləyin