Məktəbin dünyəviliyi - hüquqi dövlətin, azad düşüncənin və müasir cəmiyyətin təməl prinsipi

Məktəb yalnız bilik verilən bir müəssisə deyil, həm də cəmiyyətin gələcəyinin formalaşdığı, insanın dünyagörüşünün, vətəndaşlıq mövqeyinin və mənəvi dəyərlərinin təşəkkül tapdığı mühüm ictimai institutdur. Buna görə də təhsil ocağının dünyəvi mahiyyətinin qorunması təkcə təhsil sisteminin deyil, bütövlükdə dövlətçiliyin və ictimai münasibətlərin sağlam inkişafının vacib şərtlərindən biridir.
Dünyəvi təhsil anlayışı bəzən yanlış şəkildə dini dəyərlərə qarşı münasibət kimi təqdim olunur. Halbuki dünyəvilik hər hansı dini inkar etmək, mənəvi dəyərləri arxa plana keçirmək və ya insanların etiqad azadlığını məhdudlaşdırmaq demək deyil. Əksinə, dünyəvi təhsil sistemi hər bir insanın vicdan azadlığına hörmət etməyi, müxtəlif baxışlara dözümlü yanaşmağı və təhsil prosesini elmi biliklər, rasional düşüncə və bərabərlik prinsipləri əsasında təşkil etməyi nəzərdə tutur.
Məktəbin əsas vəzifəsi şagirdlərə müəyyən düşüncə tərzini zorla qəbul etdirmək deyil, onlara müstəqil düşünməyi, faktları təhlil etməyi, doğru ilə yanlışı fərqləndirməyi və öz mövqelərini əsaslandırmağı öyrətməkdir. Elmi təfəkkürə əsaslanan təhsil insanı sual verməyə, araşdırmağa və həqiqəti axtarmağa təşviq edir. Məhz bu keyfiyyətlər müasir dünyanın mürəkkəb problemləri qarşısında dayanıqlı mövqe nümayiş etdirə bilən şəxsiyyətlərin yetişməsinə imkan yaradır.
Dünyəvi məktəbin mühüm xüsusiyyətlərindən biri də bütün şagirdlər üçün bərabər və ayrı-seçkilikdən uzaq təhsil mühitinin yaradılmasıdır. Şagirdin ailəsinin sosial vəziyyəti, dini baxışları, etnik mənsubiyyəti və ya fərqli dünyagörüşü onun təhsil hüququna mane olmamalıdır. Məktəb hər kəsin özünü təhlükəsiz, dəyərli və bərabərhüquqlu hiss etdiyi bir məkan olmalıdır. Burada fərqlilik qarşıdurma səbəbi deyil, qarşılıqlı anlaşma və mədəni zənginlik mənbəyi kimi qəbul edilməlidir.
Azərbaycanın dövlətçilik ənənələrində maarifçilik ideyalarının xüsusi yeri vardır. Ölkəmizdə təhsilin inkişafı, elmin təşviqi və savadlı cəmiyyətin formalaşdırılması uzun illər ərzində mühüm ictimai məqsədlərdən biri olub. Bu baxımdan dünyəvi təhsilin qorunması milli-mənəvi dəyərlərimizə zidd deyil. Əksinə, savadlılıq, elmə hörmət, insan ləyaqətinin qorunması və cəmiyyət qarşısında məsuliyyət kimi dəyərlər sağlam ictimai inkişafın əsasını təşkil edir.
Burada mühüm bir məqamı da nəzərə almaq lazımdır: dünyəvilik mənəviyyatsızlıq demək olmadığı kimi, mənəviyyat da elmi düşüncənin inkarı demək deyil. İnsan həm milli-mənəvi dəyərlərinə bağlı ola, həm də müasir elmin nailiyyətlərini mənimsəyə bilər. Əsas məsələ bu dəyərlərin təhsil mühitində qarşıdurma vasitəsinə çevrilməməsi, məktəbin başlıca missiyasının - öyrətmək, maarifləndirmək və şəxsiyyət yetişdirmək vəzifəsinin qorunmasıdır.
Məktəbə kənar təzyiqlər göstərilməsi, təhsil prosesinin şəxsi və ya ideoloji məqsədlərə tabe etdirilməsi, müəllimlərin və şagirdlərin fərqli baxışlarına görə hədəfə alınması yolverilməzdir. Təhsil müəssisəsinin fəaliyyəti qanunlara, pedaqoji prinsiplərə və uşaqların mənafeyinə əsaslanmalıdır. Hər hansı fikir ayrılığı yaranarsa, onun həlli təzyiq və qarşıdurma ilə deyil, dialoq, hüquqi mexanizmlər və qarşılıqlı hörmət yolu ilə axtarılmalıdır.
Nəticə etibarilə, məktəbin dünyəviliyi sadəcə təhsil sisteminin təşkilati xüsusiyyəti deyil. O, azad düşüncənin, bərabər imkanların, elmi tərəqqinin və vətəndaş məsuliyyətinin qorunmasına xidmət edən fundamental prinsipdir. Məktəbi qorumaq, onun elmi və dünyəvi mahiyyətinə hörmət etmək, müəllimin nüfuzunu yüksəltmək və şagirdin hüquqlarını müdafiə etmək gələcək nəsillər qarşısında borcumuzdur.
Çünki məktəbin əsas vəzifəsi düşünən insan yetişdirməkdir. Düşünən insanın yetişdiyi yerdə isə elmə, biliyə, qanuna və insan ləyaqətinə hörmət cəmiyyətin dəyişməz meyarına çevrilməlidir.

Hikmet Hacı

Telegramda izləyin