Türkmənistan səfəri: İlham Əliyevin Xəzərdən Mərkəzi Asiyaya uzanan strateji siyasəti

"Prezident İlham Əliyevin Türkmənistana işgüzar səfəri sıradan diplomatik səfər çərçivəsinə sığmır. Bu səfər Azərbaycanın son illərdə ardıcıl şəkildə həyata keçirdiyi regional siyasətin növbəti mühüm mərhələsidir. Türkmənbaşı şəhərində keçirilən Azərbaycan və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 8-ci Məşvərət görüşündə Azərbaycanın dövlət başçısının iştirakı göstərir ki, Bakı artıq Mərkəzi Asiya ilə münasibətlərdə kənardan müşahidə edən tərəf deyil, regional gündəliyin formalaşmasına təsir göstərən əsas aktorlardan biridir".

Bu sözləri BiG.AZ-a açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Səməd Seyidov bildirib. O qeyd edib ki, bu reallığı düzgün qiymətləndirmək üçün Azərbaycanın son illərdə dəyişən geosiyasi roluna nəzər salmaq kifayətdir:

"Azərbaycan Cənubi Qafqazla Mərkəzi Asiya arasında coğrafi körpü olmaqla kifayətlənmir. Bakı Xəzər dənizini geosiyasi və geoiqtisadi əlaqələrin əsas arteriyalarından birinə çevirmək istiqamətində sistemli siyasət yürüdür. Bu siyasətin mərkəzində isə nəqliyyat, enerji, ticarət, rəqəmsal bağlantılar və təhlükəsizlik məsələlərinin vahid strateji platformada birləşdirilməsi dayanır. Prezident İlham Əliyevin Türkmənistan səfərinin əsas siyasi mesajlarından biri də məhz budur: Azərbaycan Xəzərin yalnız sahilyanı ölkəsi deyil, Xəzər üzərindən Şərqlə Qərbi birləşdirən böyük geosiyasi layihələrin aparıcı iştirakçısıdır. Mərkəzi Asiyanın zəngin təbii ehtiyatları, artan iqtisadi potensialı və dünya bazarlarına alternativ çıxış yollarına ehtiyacı Azərbaycanın tranzit və logistika imkanları ilə üst-üstə düşür. Bu səbəbdən Bakı-Türkmənbaşı xətti təkcə iki ölkə arasında münasibətlərin göstəricisi deyil. Bu xətt daha böyük bir geosiyasi mənzərənin hissəsidir".

Deputat qeyd edib ki, Azərbaycanın son illərdə həyata keçirdiyi siyasət göstərir ki, ölkə öz coğrafi mövqeyini siyasi və iqtisadi üstünlüyə çevirməyə çalışır və bunda ciddi nəticələr əldə edir:

"Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizləri, Ələt limanı, dəmir yolu infrastrukturu, Xəzər üzərindən daşımaların genişləndirilməsi və Mərkəzi Asiya ölkələri ilə artan iqtisadi əlaqələr Azərbaycanın regional tranzit mərkəzi kimi mövqeyini möhkəmləndirir. Burada mühüm məqam ondan ibarətdir ki, Azərbaycan Mərkəzi Asiya ölkələrinə yalnız tranzit marşrut təklif etmir. Bakı özünü bu ölkələrin Avropa və dünya bazarlarına çıxışında strateji tərəfdaş kimi təqdim edir. Bu isə Azərbaycanın regional çəkisini iqtisadi göstəricilərdən daha geniş siyasi müstəviyə çıxarır. Türkmənistanla münasibətlər bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. İki ölkə arasında tarixi və mədəni yaxınlıq, Xəzər dənizində ortaq maraqlar, enerji resursları və nəqliyyat imkanları əməkdaşlığın genişlənməsi üçün möhkəm baza yaradır. Son dövrdə Azərbaycan-Türkmənistan münasibətlərində müşahidə olunan siyasi intensivlik də təsadüfi deyil. Əksinə, bu, dəyişən regional və qlobal reallıqlara verilən strateji cavabdır".

Müsahibimizin sözlərinə görə, Xəzər dənizi artıq yalnız enerji ehtiyatlarının yerləşdiyi məkan kimi qiymətləndirilə bilməz:

"Xəzər Avropa ilə Mərkəzi Asiyanı birləşdirən yeni geoiqtisadi xəttin əsas elementlərindən birinə çevrilir. Bu xəttdə Azərbaycan xüsusi mövqeyə malikdir. Çünki Mərkəzi Asiyadan gələn yük və enerji resurslarının Qərbə çıxarılması üçün Azərbaycan ərazisi və infrastrukturu mühüm əhəmiyyət daşıyır. Enerji məsələsində də Azərbaycanın mövqeyi getdikcə daha strateji xarakter alır. Əgər əvvəl Azərbaycan əsasən öz enerji resurslarının ixracatçısı kimi tanınırdısa, bu gün ölkə müxtəlif enerji mənbələrinin və marşrutlarının birləşdirildiyi regional platformaya çevrilir. Mərkəzi Asiya ölkələri ilə yaşıl enerji sahəsində əməkdaşlıq isə bu modelin yeni mərhələsidir. Burada Azərbaycanın məqsədi yalnız enerji satmaq deyil. Məqsəd enerji marşrutlarının, nəqliyyat dəhlizlərinin və rəqəmsal bağlantıların bir-birini tamamladığı vahid regional sistem yaratmaqdır. Belə sistemdə Azərbaycan özünü sadəcə iştirakçı kimi deyil, əsas qovşaqlardan biri kimi mövqeləndirir.Prezident İlham Əliyevin Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə intensiv diplomatik təmasları da bu strategiyanın siyasi dayağıdır. Qazaxıstan, Özbəkistan, Türkmənistan və digər region ölkələri ilə münasibətlərin yüksək səviyyəyə qaldırılması Azərbaycanın Türk dünyasında mövqeyini də gücləndirir".

Səməd Seyidov vurğulayıb ki, bu prosesin daha geniş siyasi nəticəsi var:

"Türk dövlətləri arasında iqtisadi əlaqələrin, nəqliyyat bağlantılarının, enerji əməkdaşlığının və siyasi dialoqun dərinləşməsi yeni geosiyasi reallıq yaradır. Azərbaycan bu reallığın formalaşmasında ən fəal dövlətlərdən biridir. Prezident İlham Əliyevin Türkmənistana səfəri həm də Azərbaycanın regional diplomatiyasının çevikliyini nümayiş etdirir. Bakı bir tərəfdən Cənubi Qafqazda yeni təhlükəsizlik və əməkdaşlıq modeli formalaşdırmağa çalışır, digər tərəfdən Mərkəzi Asiya ilə əlaqələri strateji səviyyəyə yüksəldir. Bununla Azərbaycan özünü bir neçə regional prosesin kəsişməsində yerləşdirir. Bu siyasətin arxasında mühüm geosiyasi hesablamanın dayandığı açıqdır: qlobal güc mərkəzləri arasında rəqabətin artdığı bir dövrdə ən böyük üstünlük müxtəlif regionları birləşdirən ölkəyə məxsus olur. Azərbaycan məhz belə bir mövqeyə doğru irəliləyir.Türkmənistan səfərinin digər mühüm tərəfi də budur ki, Azərbaycan Xəzər hövzəsində öz siyasi çəkisini artırır. Xəzərin hər iki sahilində yerləşən ölkələrlə münasibətlərin möhkəmləndirilməsi Azərbaycanın dəniz üzərindən formalaşan yeni iqtisadi və siyasi sistemdə rolunu artırır. Bu mənada İlham Əliyevin Türkmənistan səfərinə yalnız ikitərəfli Azərbaycan-Türkmənistan münasibətləri prizmasından yanaşmaq düzgün olmaz. Səfərin əsl siyasi mahiyyəti daha genişdir. Burada söhbət Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə Avropa arasında formalaşan yeni əlaqələr sistemində mövqeyinin daha da möhkəmləndirilməsindən gedir".

Deputat vurğulayıb ki, Azərbaycanın mesajı aydındır:

"Regionda yeni yollar, yeni enerji marşrutları və yeni əməkdaşlıq mexanizmləri formalaşır və Bakı bu proseslərin kənarında qalmaq niyyətində deyil. Əksinə, Azərbaycan bu proseslərin mərkəzində olmaq üçün siyasi iradə, iqtisadi imkan və strateji infrastruktura malikdir. Prezident İlham Əliyevin Türkmənistana səfəri də məhz bu siyasi xəttin davamıdır. Bu səfər Azərbaycanın xarici siyasətində Xəzər-Mərkəzi Asiya istiqamətinin getdikcə daha böyük əhəmiyyət qazandığını nümayiş etdirir. Bakı artıq yalnız öz milli maraqlarını təmin edən regional dövlət deyil; o, müxtəlif coğrafiyaları bir-birinə bağlayan və regional gündəliyə təsir edən aktor kimi çıxış edir.
Məhz buna görə Türkmənbaşı görüşlərinin əhəmiyyətini yalnız protokol xarakterli diplomatik tədbir kimi qiymətləndirmək siyasi proseslərin mahiyyətini düzgün görməmək olardı. Burada söhbət gələcək nəqliyyat xəritəsindən, enerji təhlükəsizliyindən, iqtisadi bağlantılardan və yeni geosiyasi reallıqdan gedir. Azərbaycan bu yeni xəritədə öz yerini artıq müəyyənləşdirib. Prezident İlham Əliyevin Türkmənistan səfəri isə həmin mövqenin daha da möhkəmləndirilməsi istiqamətində atılan növbəti strateji addımdır".

Aynur Babazadə

Telegramda izləyin