"Onsuz da ərə gedəcək": Qızların məktəbdən uzaqlaşdırılması niyə hələ də davam edir?

"Onsuz da ərə gedəcək": Qızların məktəbdən uzaqlaşdırılması niyə hələ də davam edir?"Bir qız uşağı dördüncü, beşinci və ya altıncı sinfi oxuyur, daha sonra isə məktəbdən çıxarılır. Səbəb müxtəlif ola bilər: "Qız uşağıdır, onsuz da ərə gedəcək", "evdə iş çoxdur", "uzağa getməsin", "oxumağın nə mənası var?", "ailənin maddi imkanı yoxdur"... Bəzən bunların heç biri açıq şəkildə deyilməz, sadəcə qızın məktəbdən ayağı kəsilər. Bir neçə ildən sonra isə qarşımızda ibtidai və ya natamam ümumi təhsildən başqa təhsili olmayan bir qadın dayanır".

Bunu BiG.AZ-a açıqlamasında təhsil eksperti Şəmsi Qoca bildirib.

O, qeyd edib ki, belə qadınların olması təkcə ailənin problemi deyil. Bu vəziyyət cəmiyyətin, təhsil sisteminin və dövlət idarəçiliyinin də qarşısında ciddi sual yaradır: qanunla icbari olan təhsil niyə hansısa uşağın həyatında icbari deyil?

Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasında dövlətin pulsuz icbari ümumi orta təhsil almaq hüququnu təmin etdiyi açıq şəkildə qeyd olunur. "Ümumi təhsil haqqında" Qanunda isə daha konkret müddəa var: "Azərbaycan Respublikasında ümumi orta təhsil icbaridir." Həmin qanuna əsasən, dövlət hər bir vətəndaşın icbari ümumi orta təhsil almaq hüququnu təmin edir:

"Deməli, burada söhbət yalnız valideynin şəxsi istəyindən getmir. Valideyn "mən qızımı beşinci sinifdən sonra oxutmayacağam" deyə bilməz. Çünki söhbət uşağın hüququndan gedir. Qanun valideynin üzərinə də konkret vəzifə qoyur: övladının icbari ümumi orta təhsil almasını təmin etmək.

Amma məsələni yalnız valideynin üzərinə atmaq da asan yoldur. Çünki məktəbə gəlməyən uşağın olmaması məktəb üçün görünməz hadisə deyil. Uşaq bir gün, iki gün, bir həftə dərsə gəlmirsə, bunun səbəbi araşdırılmalıdır. Əgər qız uşağı ümumiyyətlə məktəbdən çıxarılıbsa, artıq burada "ailə belə qərar verdi" deyib məsələni bağlamaq olmaz.

Qanun özü də bunu nəzərdə tutur. "Uşaq hüquqları haqqında" Qanunda dövlətin icbari ümumi orta təhsildən kənarda qalmış uşaqların təhsilə cəlb olunmasını və belə halların qarşısının alınmasını təmin etməli olduğu göstərilir.

Onda sual yaranır: hansısa kənddə, qəsəbədə və ya rayonda qız uşaqları məktəbdən kənarda qalırsa, bunu kim görməlidir? Məktəb görməlidir. Təhsil üzrə məsul şəxslər görməlidir. Yerli qurumlar görməlidir. Uşağın hüququ pozulursa, məsələni yalnız ailənin qapısında qoyub geri qayıtmaq olmaz.

Əlbəttə, hər ailənin vəziyyəti eyni deyil. Bəzən maddi çətinlik, bəzən nəqliyyat problemi, bəzən ailədaxili münasibətlər, bəzən də köhnə düşüncələr buna səbəb olur. Amma dövlətin təhsil siyasətinin məqsədi məhz belə maneələrin aradan qaldırılmasına şərait yaratmaqdır. Əgər bir uşaq qanunun verdiyi hüquqdan istifadə edə bilmirsə, "ailəsi istəmədi" cavabı problemi həll etmir.

Xüsusilə qız uşaqlarının təhsilinə münasibətdə köhnə yanaşmaların hələ də yaşaması ayrıca narahatlıq doğurur. "Qızdır, onsuz da ailə quracaq" düşüncəsi əslində uşağın gələcəyini indidən məhdudlaşdırmaq deməkdir. Halbuki qızın aldığı təhsil yalnız onun şəxsi gələcəyinə aid məsələ deyil. Təhsilli ana ailəsində uşağın təhsilinə, sağlamlığına, dünyagörüşünə və gələcəyinə də fərqli yanaşır. Bir qızın məktəbdən çıxarılması bəzən yalnız bir insanın deyil, gələcək bir nəslin imkanlarının daraldılması deməkdir.

Üstəlik, bu məsələnin başqa bir tərəfi də var. Məktəbdən erkən uzaqlaşdırılan qızın qarşısında seçimlər getdikcə azalır. Təhsil davam etmədikcə peşə qazanmaq, müstəqil gəlir əldə etmək, öz hüquqlarını bilmək və həyatla bağlı qərarlarını daha sərbəst vermək imkanları da məhdudlaşır. Sonra cəmiyyət həmin qadının niyə savadsız olduğunu, niyə peşəsinin olmadığını, niyə öz hüquqlarını bilmədiyini müzakirə edir. Halbuki bəzən bunun cavabı illər əvvəl, onun məktəb qapısından içəri buraxılmadığı gün verilib.

Burada daha bir mühüm məsələ var: qanunun olması hələ onun avtomatik şəkildə işləməsi demək deyil. Qanun yazılıbsa, onun icrasına nəzarət də olmalıdır. Əgər icbari təhsil yaşında olan uşaq məktəbdən kənarda qalırsa, bunun səbəbi müəyyənləşdirilməli, ailə ilə iş aparılmalı, uşağın təhsilə qaytarılması üçün konkret tədbirlər görülməlidir. Əks halda "icbari təhsil" ifadəsi kağız üzərində qalan hüquqi anlayışa çevrilə bilər.

Burada məmurun məsuliyyəti məsələsini də düzgün qoymaq lazımdır. Konkret fakt olmadan kimisə qanunu pozmaqda ittiham etmək olmaz. Amma sistemli şəkildə uşaqların təhsildən kənarda qalması barədə məlumat olduğu halda heç bir tədbir görülmürsə, artıq məsuliyyət məsələsini soruşmaq tamamilə qanunauyğundur: bu uşaqlar haradadır və onları məktəbə qaytarmaq üçün nə edilib?

Əslində, hər məktəbin öz ərazisində çox sadə bir sualın cavabı olmalıdır: icbari təhsil yaşında olub məktəbdə olmayan neçə uşaq var? Onların neçəsi qızdır? Niyə oxumurlar? Valideyn nə deyir? Məktəb nə edib? Təhsil üzrə məsul qurum hansı tədbiri görüb? Bu sualların cavabı varsa, problem görünür. Problem görünürsə, onun həlli də mümkündür.

Biz bəzən təhsildən danışanda universitetlərdən, beynəlxalq olimpiadalardan, yüksək nəticələrdən və diplomlardan danışırıq. Bunların hamısı vacibdir. Amma təhsilin ən fundamental məsələsi daha sadədir: uşaq məktəbdə olmalıdır. Qız da, oğlan da.

Bir qızın dördüncü və ya beşinci sinifdən sonra məktəbdən çıxarılması "belə ailələr var" deyib keçiləsi məsələ deyil. O qızın da Konstitusiyada təsbit edilmiş təhsil hüququ var. Bu hüquq valideynin düşüncəsindən, ailənin adətindən və ya kiminsə şəxsi qərarından asılı ola bilməz.

Qanun qarşısında hamı eynidir. Təhsil hüququ da hamınındır.

Əgər bu gün biz qız uşağının məktəbdən çıxarılmasına göz yumuruqsa, sabah onun savadsızlığından, işsizliyindən, asılılığından və həyat imkanlarının məhdudluğundan şikayət etməyin mənası yoxdur. Çünki bəzən bir insanın gələcəyini dəyişən ən böyük hadisə aldığı diplom deyil, məktəbdən nə vaxt çıxarıldığıdır.

İndi məsələni başqa cür qoymağın vaxtıdır: qız uşağını məktəbdən kim çıxarırsa-çıxarsın, onun təhsilə qayıtmasına kim cavabdehdir?"


BiG.Az
Telegramda izləyin
Xəbərlər   Baxılıb: 850   Tarix: 07 oktyabr 2026  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş

Oxşar xəbərlər

.

Bu xəstələrə şad xəbər - Dərmanlar PULSUZ OLACAQ

Azərbaycanda gələn ilin aprel ayından etibarən ambulator dərman vasitələrinin icbari tibbi sığorta hesabına təmin edilməsi planlaşdırılır. BİG.AZ report-a istinadən xəbər verir ki bunu Dövlət Tibbi Sığorta və Ekspertiza Agentliyinin İdarə Heyətinin sədri Ramin Rzayev "Dövlət biznes əməkdaşlıq forumu"

00:09 130
.

Pensiyaçılara ikiqat XOŞ XƏBƏR - Aprelin 1-dən etibarən…

Əmək Məcəlləsinə təklif olunan dəyişiklik işçilərin əməkhaqlarının ödənilməsi qaydasında yeniliyə səbəb olacaq. Layihəyə əsasən, işəgötürənlər işçinin maaşını onun seçdiyi bank hesabına köçürməli olacaqlar. Bəs yeni qayda işçilərə və işəgötürənlərə hansı dəyişiklikləri gətirəcək? İşçinin maaşını istədiy

00:15 100
.

Hanoy Tiсarət və Turizm Kollecində Bakı guşəsi və Azərbaycan kulinariya zonası açılıb - Foto

Noyabrın 21-də Hanoy Ticarət və Turizm Kollecində Bakı guşəsi və Azərbaycan kulinariya zonası açılıb. Layihə Kollecin azərbaycanlı tərəfdaşları ilə davamlı və məqsədyönlü əməkdaşlıq çərçivəsində ərsəyə gəlib. BİG.AZ AZƏRTAC-a istinadən xəbər verir ki, Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla Əliyev

21.11.2026 190
.

Paşinyan: Ermənistan sabah TRIPP layihəsinin başlanmasını elan edəcək

Ermənistan hökuməti sabah "Beynəlxalq sülh və firavanlıq naminə Tramp Marşrutu" (TRIPP) layihəsinin başlanmasını rəsmi şəkildə elan edəcək. "Report" Ermənistan mətbuatına istinadən xəbər verir ki, bunu ölkənin Baş naziri Nikol Paşinyan "Digitec" yüksək texnologiyalar forumund

21.11.2026 168
.

Fin körfəzində iki PUA Kalininqrada gedən yük gəmisinə hücum edib

Fin körfəzinin neytral sularında iki PUA Kalininqrada gedən yük gəmisinə hücum edib. "Report" Rusiya mediasına istinadən xəbər verir ki, bu barədə Leninqrad vilayətinin qubernatoru Aleksandr Drozdenko məlumat verib. "Fin körfəzinin neytral sularında, Rusiya Federasiyasının sərhədində

21.11.2026 174
.

Almaniya XİN başçısı: Ermənistan Konstitusiyasının dəyişdirilməsi Bakı ilə sülh üçün zəruri addımdır

Azərbaycanla yekun sülh sazişinin imzalanması üçün Ermənistan öz Konstitusiyasını dəyişməlidir. "Report" xəbər verir ki, bunu Almaniyanın xarici işlər naziri Yohan Vadeful Almaniyanın "Tagesschau" telekanalına müsahibəsində bildirib. XİN başçısı qeyd edib ki, hazırda Cənubi Qafqazd

21.11.2026 189
.

Pentaqon rəhbəri ABŞ-ın Kanada ilə hərbi əməkdaşlığını məhdudlaşdırıb

ABŞ-ın müdafiə naziri Pit Heqset Kanada ilə hərbi əməkdaşlığın məhdudlaşdırılması barədə göstəriş verib. "Report" xəbər verir ki, bu barədə "The Washington Post" qəzeti ABŞ administrasiyasındakı mənbələrə istinadən məlumat yayıb. Nəşrin məlumatına görə, Pentaqon rəhbəri müvafiq göstəriş

21.11.2026 120
.

Qırğızıstanın səhiyyə naziri həmkarının həyatını xilas etdi

Qırğızıstanın səhiyyə naziri Damir Osmonov həmkarının ürəyində əməliyyat apararaq stent yerləşdirib. xəbər verir ki, bu barədə o, sosial şəbəkə hesablarında məlumat paylaşıb. Nazirin sözlərinə görə, bu tibbi müdaxilə infarktın qarşısını vaxtında almağa kömək edib:. "Mənim üçün xüsusi bir iş gün

21.11.2026 134
.

Börnhem Britaniyanı Avropa İttifaqına qaytarmaq istəyir

Böyük Britaniyanın Baş naziri Endi Börnhem ölkəsinin yenidən Avropa İttifaqına (Aİ) qatılmasının tərəfdarıdır və cəmiyyətin də bu fikri bölüşdüyünə inanır. bildirir ki, bu barədə "The Times" nəşri onun ətrafındakı yüksək vəzifəli mənbəyə istinadən məlumat yayıb. Qaynağın sözlərinə görə, bu

21.11.2026 160
.