Türkiyə və Pakistan Yəmənə müdaxilə edə bilərmi? "Məkkə Sazişi"nin ilk sınağı

""Məkkə Sazişi"ni imzalayan Səudiyyə Ərəbistanı, Türkiyə və Pakistan birgə müdafiə mexanizmlərinin praktiki icrasına başlayıblar. Tərəflər müdafiə sahəsində əməkdaşlığın gücləndirilməsi, birgə çəkindirmə imkanlarının artırılması və hərbi imkanların koordinasiyası istiqamətində tədbirlərin görülməsi barədə razılığa gəliblər. Sazişin əsas müddəasına görə, tərəflərdən birinə qarşı silahlı hücum digər iki ölkəyə qarşı da hücum hesab edilir".

Bunu BiG.AZ-a açıqlamasında politoloq Turan Rzayev bildirib.

O, qeyd edib ki, əslində, bu mexanizmin Yəmən istiqamətində sınaqdan keçirilməsi gözlənilən ssenarilərdən biri idi. Son dövrdə husilərin Səudiyyə Ərəbistanına qarşı hücumlarının artması Ər-Riyadın təhlükəsizlik narahatlıqlarını daha da gücləndirib. Sentyabrın sonlarında isə Səudiyyə Ərəbistanı, Türkiyə və Pakistanın hərbi rəhbərləri müdafiə əməkdaşlığının dərinləşdirilməsi, kəşfiyyat mübadiləsi və hərbi koordinasiya məsələlərini müzakirə ediblər:

"Yəməndə husilərlə hökumət qüvvələri arasında qarşıdurmanın yenidən kəskinləşməsi fonunda Səudiyyə Ərəbistanının təhlükəsizliyi məsələsi "Məkkə Sazişi"nin praktiki əhəmiyyətini artırır.

Husilərin Səudiyyə Ərəbistanının ərazisinə və strateji infrastruktura hücumları üçtərəfli müdafiə mexanizminin işə salınması üçün əsas yarada bilər. Çünki saziş NATO-nun 5-ci maddəsi ilə tam eyniləşdirilməsə də, onun əsas prinsipi kollektiv müdafiəyə - bir tərəfə qarşı silahlı hücumun bütün tərəflərə qarşı hücum hesab edilməsinə - əsaslanır.

Ankara və İslamabadın prosesə daha fəal şəkildə qoşulması Yəməndə qüvvələr nisbətinə təsir göstərə bilər.

Birincisi, Yəmən hökumət qüvvələrinin əsas problemlərindən biri onların müxtəlif silahlı və siyasi qruplardan ibarət olması və vahid komandanlığın zəifliyidir. Türkiyə və Pakistanın hərbi təcrübəsi bu qüvvələrin koordinasiyasının gücləndirilməsi baxımından əhəmiyyətli ola bilər. Lakin bunun nə dərəcədə nəticə verəcəyi artıq siyasi və hərbi qərarlardan asılı olacaq.

İkincisi, husilər əsasən dağlıq ərazilərdə möhkəmlənib və uzun müddətdir gerilla taktikasından istifadə edirlər. Türkiyə və Pakistanın dağlıq ərazilərdə antiterror və hərbi əməliyyatlar sahəsində təcrübəsi mövcuddur. Bu baxımdan Ankara və İslamabadın Yəmən hökumət qüvvələrinə təlim və koordinasiya dəstəyi verməsi mümkün ssenarilərdən biri kimi qiymətləndirilə bilər.

Üçüncüsü, Türkiyə və Pakistanın prosesdə rolunun artması İranın husilərlə bağlı təsir imkanları məsələsini də gündəmə gətirir. Husilərin İranla əlaqələri uzun müddətdir regional təhlükəsizlik müzakirələrinin əsas mövzularından biridir. Bununla belə, "Məkkə Sazişi"nin rəsmi sənədlərində konkret olaraq İrana qarşı yönəlmiş hərbi ittifaq kimi təqdim olunmadığını da nəzərə almaq lazımdır. Üç ölkə sazişi kollektiv müdafiə və regional sabitlik mexanizmi kimi təqdim edir.

Türkiyə və Pakistanın prosesə daha fəal qoşulması yalnız Səudiyyə Ərəbistanının müdafiəsi ilə məhdudlaşarsa, sazişin hərbi mexanizmi regional çəkindirmə vasitəsinə çevriləcək. Əgər bu əməkdaşlıq Yəməndə hökumət qüvvələrinin gücləndirilməsinə və ölkədə siyasi sabitliyin təmin olunmasına qədər davam edərsə, "Məkkə Sazişi"nin regional təhlükəsizlik arxitekturasındakı rolu daha da genişlənə bilər.

Burada Babül-Məndəb boğazının təhlükəsizliyi də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Qırmızı dənizi Ədən körfəzi ilə birləşdirən bu strateji su yolu Yaxın Şərq və beynəlxalq ticarət baxımından mühüm əhəmiyyətə malikdir. Buna görə Yəməndə davamlı sabitliyin yaradılması regionun təhlükəsizliyi baxımından əsas məsələlərdən biridir.

Nəticə etibarilə, Yəməndəki vəziyyət "Məkkə Sazişi"nin praktiki imkanlarının ilk ciddi sınaqlarından birinə çevrilə bilər. Sazişin real təsiri isə tərəflərin kollektiv müdafiə mexanizmlərini nə dərəcədə koordinasiyalı şəkildə tətbiq edə bilməsindən asılı olacaq".

Telegramda izləyin