Zəngəzurdan Palandökənə

Zəngəzurdan PalandökənəZəngəzur dəhlizi yalnız Qafqazın nəqliyyat xəritəsini dəyişmir; düzgün planlaşdırma aparılarsa, Ərzurumu Palandökən üzərindən regional logistika mərkəzinə çevirə biləcək yeni bir imkan təqdim edir.

Bəzi nəqliyyat layihələri var ki, yalnız iki nöqtəni bir-birinə bağlamır, coğrafiyanın iqtisadi mənasını da dəyişir. Zəngəzur dəhlizi məhz belə bir layihədir.

Bu gün Zəngəzur deyildikdə insanların çoxunun ağlına Azərbaycan, Ermənistan, Naxçıvan və Türkiyə arasındakı yeni nəqliyyat bağlantısı gəlir. Halbuki məsələnin əsas böyük mənzərəsi bundan daha genişdir. Zəngəzur Çindən Mərkəzi Asiyaya, Xəzərdən Qafqaza və Türkiyə üzərindən Avropaya uzanan ticarət şəbəkələrinin yenidən formalaşdığı bir dövrün mühüm halqalarından biridir.

Məhz bu nöqtədə Ərzurumun qarşısında mühüm bir sual yaranır:

Zəngəzurdan keçəcək ticarət xətti Ərzuruma nə verəcək?

Çünki bir dəhlizin marşrutu üzərində yerləşmək öz-özlüyündə iqtisadi qazanc demək deyil. Əsas məsələ həmin marşrut üzərində yerləşən şəhərlərin nəqliyyat xəttindən logistika, istehsal, anbar, ixrac və investisiya mərkəzinə çevrilə bilməsidir.

Ərzurum baxımından müzakirə edilməli məsələ məhz budur.

Zəngəzur sadəcə yol deyil, yeni ticarət denklemidir

Zəngəzur dəhlizinin Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvanı birləşdirməsi və Türkiyə istiqamətində yeni nəqliyyat alternativi yaratması hədəflənir. 2025-ci il Vaşinqton razılaşmasından sonra layihə TRIPP adı ilə yeni icra çərçivəsinə qovuşarkən, 2026-cı ildə hüquqi və infrastruktur hazırlıqlarının davam etdiyi görünür. Azərbaycan tərəfi öz ərazisində Ermənistan sərhədinə doğru uzanan dəmir yolu və avtomobil yolu işlərində mühüm irəliləyiş əldə edildiyini açıqlayır.

Türkiyə baxımından isə bu xəttin mənası yalnız Azərbaycana daha birbaşa çıxış əldə etmək deyil. Zəngəzur Orta Dəhlizin alternativ və tamamlayıcı marşrutlarından biri kimi qiymətləndirilir. Beləliklə, Türkiyənin Qafqaz və Mərkəzi Asiya ilə ticarət əlaqələrində yeni bir qapının açılması hədəflənir.

Burada Ərzurumun əhəmiyyəti ortaya çıxır.

Çünki Ərzurum şərqlə qərb arasındakı nəqliyyat oxu üzərində yerləşən, avtomobil və dəmir yolu bağlantılarına malik şəhərdir. Palandökən Logistika Mərkəzi də bu potensialın konkret infrastruktur elementlərindən biridir.

Şimal-Şərqi Anadolu İnkişaf Agentliyinin məlumatlarına görə, Palandökən Logistika Mərkəzi Ərzurum Sənaye Bölgəsinə bitişik ərazidə, 327 min kvadratmetr sahə və illik 437 min ton yük tutumu nəzərdə tutulmaqla planlaşdırılıb. Ərzurumun logistika mərkəzi kimi qiymətləndirilməsində şəhərin şərq-qərb nəqliyyat bağlantıları mühüm üstünlük kimi göstərilir.

Beləliklə, məsələ artıq belə qoyulmalıdır:

Zəngəzurdan gələn hərəkətlilik Ərzurumda harada qarşılanacaq?

Palandökən gözləyən bir obyekt olacaq, yoxsa ticarətin ünvanına çevriləcək?

Ərzurumun qarşısındakı ən böyük təhlükə böyük nəqliyyat layihələrini sadəcə seyr etməkdir.

Qars-İğdır-Dilucu xətti, Naxçıvan bağlantısı və Zəngəzur marşrutu müzakirə edilərkən Ərzurumun özünü bu ticarət zəncirindən kənarda düşünməsi mümkün deyil. Nitekim regional inkişafla bağlı araşdırmalarda Zəngəzurun TRA2 Bölgəsinə mümkün təsirləri ayrıca nəzərdən keçirilib. Lakin Ərzurumun üstünlüyü yalnız coğrafi mövqeyindən deyil, logistika infrastrukturundan da qaynaqlanır.

Burada Palandökən Logistika Mərkəzinin rolu yenidən düşünülməlidir.

Logistika mərkəzi yalnız yükün boşaldılıb-yükləndiyi ərazi deyil.

Burada anbarlama var.

Gömrük rəsmiləşdirilməsi var.

Dağıtım var.

Əlavə dəyər yaradan logistika xidmətləri var.

İstehsalçı ilə ixracatçını bir araya gətirmək var.

Və ən əsası, şəhər iqtisadiyyatının kənardan gələn ticarət hərəkətindən pay almasını təmin edəcək bir təşkilatlanma var.

Əgər Zəngəzur üzərindən Türkiyəyə çatan yük Ərzurumun yanından keçib başqa mərkəzlərdə saxlanılacaq, emal ediləcək və paylanacaqsa, Ərzurum yalnız tranzit marşrutunun üzərində qalar.

Amma Palandökən Logistika Mərkəzi; sənaye zonası, dəmir yolu, avtomobil yolu, gömrük, anbar və ixrac imkanları ilə inteqrasiya olunarsa, Ərzurum başqa mövqeyə keçə bilər.

Keçid nöqtəsi olmaqdan çıxaraq paylama mərkəzinə çevrilə bilər.

Əsl iqtisadi sıçrayış məhz burada başlayır.

Zəngəzurdan Palandökənə uzanan strateji xətt

Bu gün dünya ticarətində yalnız məsafə deyil, alternativ marşrutların mövcudluğu da böyük əhəmiyyət daşıyır. Rusiya-Ukrayna müharibəsi, Qırmızı dənizdəki təhlükəsizlik problemləri və regional gərginliklər beynəlxalq ticarətdə yalnız bir marşrutdan asılılığın nə qədər riskli olduğunu göstərdi. Buna görə də Orta Dəhliz kimi alternativ marşrutların əhəmiyyəti artdı.

Zəngəzur da bu böyük dönüşümün bir hissəsidir.

Lakin Ərzurum üçün əsas məsələ Zəngəzurun açılıb-açılmayacağından bir qədər fərqlidir.

Zəngəzur açıldıqda Ərzurum hazır olacaqmı?

Bu sual bu gün verilməlidir.

Çünki dəhlizlərin iqtisadi gəlirləri öz-özünə formalaşmır. Bunun üçün yerli idarəetmə orqanlarından dövlət qurumlarına, ticarət və sənaye təşkilatlarından logistika sektoruna qədər ortaq strategiya tələb olunur.

Ərzurumun etməli olduğu yalnız "dəhlizin bizə faydası olacaq" demək deyil, bu faydanın necə əldə ediləcəyini indidən planlaşdırmaqdır.

Palandökən Logistika Mərkəzinin tutumu və funksiyası yenidən nəzərdən keçirilməli; dəmir yolu bağlantılarının səmərəliliyi artırılmalı; sənaye zonası ilə logistika mərkəzi arasındakı inteqrasiya gücləndirilməli; gömrük və xarici ticarət prosedurları sürətləndirilməli; anbarlama və paylama investisiyaları təşviq edilməlidir.

Daha da önəmlisi, Ərzurum özünü yalnız regional şəhər kimi deyil, Qafqaz-Mərkəzi Asiya-Türkiyə xəttində logistika qovşağı kimi mövqeləndirməlidir.

Çünki məsələ dəmir yolunun Ərzurumdan keçməsi deyil.

Məsələ ticarətin Ərzurumda dayanmasıdır.

Zəngəzurun real iqtisadi qarşılığı da burada ortaya çıxacaq.

Bu gün Qafqazda yeni nəqliyyat xəritəsi çəkilir. Azərbaycan tərəfində infrastruktur yatırımları irəliləyir, Ermənistan üzərindən keçəcək hissə üçün hüquqi və texniki işlər davam edir. Türkiyədə isə Qars-İğdır-Dilucu dəmir yolu bağlantısı bu yeni nəqliyyat denklemində mühüm halqa kimi önə çıxır.

Ərzurum isə bu zəncirin birbaşa üzərində yerləşməsə də, şərq-qərb logistika bağlantısının güclü ara mərkəzinə çevrilmək potensialına malikdir.

Buna görə də "Zəngəzurdan Palandökənə" ifadəsi əslində məsafə anlayışı deyil, strategiya təklifidir.

Zəngəzurda yaranacaq yeni ticarət hərəkətliliyinin Palandökəndə qarşılanması...

Palandökəndə saxlanılan yükün Ərzurumdakı istehsalçıya çatdırılması...

Ərzurumda istehsal olunan məhsulun eyni xətt üzərindən Qafqaza və Mərkəzi Asiyaya açılması...

Əsas hədəf bu olmalıdır.

Çünki tarix boyu şəhərləri böyüdən yalnız yollar olmayıb.

Yolların üzərində qurulan ticarət sistemləri şəhərləri böyüdüb.

Ərzurumun qarşısında indi belə bir imkan var.

Lakin imkan ilə nəticə arasında çox mühüm fərq mövcuddur:

Fürsəti hər kəs görür.

Nəticəni isə hazırlıqlı olan şəhər əldə edir.

Hakan Dikmen


BiG.Az
Telegramda izləyin
Xəbərlər   Baxılıb: 429   Tarix: 05 oktyabr 2026  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş

Oxşar xəbərlər

.

Bu xəstələrə şad xəbər - Dərmanlar PULSUZ OLACAQ

Azərbaycanda gələn ilin aprel ayından etibarən ambulator dərman vasitələrinin icbari tibbi sığorta hesabına təmin edilməsi planlaşdırılır. BİG.AZ report-a istinadən xəbər verir ki bunu Dövlət Tibbi Sığorta və Ekspertiza Agentliyinin İdarə Heyətinin sədri Ramin Rzayev "Dövlət biznes əməkdaşlıq forumu"

00:09 130
.

Pensiyaçılara ikiqat XOŞ XƏBƏR - Aprelin 1-dən etibarən…

Əmək Məcəlləsinə təklif olunan dəyişiklik işçilərin əməkhaqlarının ödənilməsi qaydasında yeniliyə səbəb olacaq. Layihəyə əsasən, işəgötürənlər işçinin maaşını onun seçdiyi bank hesabına köçürməli olacaqlar. Bəs yeni qayda işçilərə və işəgötürənlərə hansı dəyişiklikləri gətirəcək? İşçinin maaşını istədiy

00:15 100
.

Hanoy Tiсarət və Turizm Kollecində Bakı guşəsi və Azərbaycan kulinariya zonası açılıb - Foto

Noyabrın 21-də Hanoy Ticarət və Turizm Kollecində Bakı guşəsi və Azərbaycan kulinariya zonası açılıb. Layihə Kollecin azərbaycanlı tərəfdaşları ilə davamlı və məqsədyönlü əməkdaşlıq çərçivəsində ərsəyə gəlib. BİG.AZ AZƏRTAC-a istinadən xəbər verir ki, Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla Əliyev

21.11.2026 190
.

Paşinyan: Ermənistan sabah TRIPP layihəsinin başlanmasını elan edəcək

Ermənistan hökuməti sabah "Beynəlxalq sülh və firavanlıq naminə Tramp Marşrutu" (TRIPP) layihəsinin başlanmasını rəsmi şəkildə elan edəcək. "Report" Ermənistan mətbuatına istinadən xəbər verir ki, bunu ölkənin Baş naziri Nikol Paşinyan "Digitec" yüksək texnologiyalar forumund

21.11.2026 168
.

Fin körfəzində iki PUA Kalininqrada gedən yük gəmisinə hücum edib

Fin körfəzinin neytral sularında iki PUA Kalininqrada gedən yük gəmisinə hücum edib. "Report" Rusiya mediasına istinadən xəbər verir ki, bu barədə Leninqrad vilayətinin qubernatoru Aleksandr Drozdenko məlumat verib. "Fin körfəzinin neytral sularında, Rusiya Federasiyasının sərhədində

21.11.2026 174
.

Almaniya XİN başçısı: Ermənistan Konstitusiyasının dəyişdirilməsi Bakı ilə sülh üçün zəruri addımdır

Azərbaycanla yekun sülh sazişinin imzalanması üçün Ermənistan öz Konstitusiyasını dəyişməlidir. "Report" xəbər verir ki, bunu Almaniyanın xarici işlər naziri Yohan Vadeful Almaniyanın "Tagesschau" telekanalına müsahibəsində bildirib. XİN başçısı qeyd edib ki, hazırda Cənubi Qafqazd

21.11.2026 189
.

Pentaqon rəhbəri ABŞ-ın Kanada ilə hərbi əməkdaşlığını məhdudlaşdırıb

ABŞ-ın müdafiə naziri Pit Heqset Kanada ilə hərbi əməkdaşlığın məhdudlaşdırılması barədə göstəriş verib. "Report" xəbər verir ki, bu barədə "The Washington Post" qəzeti ABŞ administrasiyasındakı mənbələrə istinadən məlumat yayıb. Nəşrin məlumatına görə, Pentaqon rəhbəri müvafiq göstəriş

21.11.2026 120
.

Qırğızıstanın səhiyyə naziri həmkarının həyatını xilas etdi

Qırğızıstanın səhiyyə naziri Damir Osmonov həmkarının ürəyində əməliyyat apararaq stent yerləşdirib. xəbər verir ki, bu barədə o, sosial şəbəkə hesablarında məlumat paylaşıb. Nazirin sözlərinə görə, bu tibbi müdaxilə infarktın qarşısını vaxtında almağa kömək edib:. "Mənim üçün xüsusi bir iş gün

21.11.2026 134
.

Börnhem Britaniyanı Avropa İttifaqına qaytarmaq istəyir

Böyük Britaniyanın Baş naziri Endi Börnhem ölkəsinin yenidən Avropa İttifaqına (Aİ) qatılmasının tərəfdarıdır və cəmiyyətin də bu fikri bölüşdüyünə inanır. bildirir ki, bu barədə "The Times" nəşri onun ətrafındakı yüksək vəzifəli mənbəyə istinadən məlumat yayıb. Qaynağın sözlərinə görə, bu

21.11.2026 160
.