Azərbaycanın geostrateji rolu artmaqdadır

Prezident İlham Əliyev oktyabrın 2-də Yeni Azərbaycan Partiyasının VIII Qurultayında çıxışı zamanı bildirib ki, Azərbaycanın İslam həmrəyliyinin gücləndirilməsi üçün nə qədər böyük səylər göstərdiyini və burada da birləşdirici rol oynadığımı hamı yaxşı bilir. Dövlət başçısı Azərbaycanın həm tarixi, həm də müasir imkanlarının, həyata keçirdiyi siyasi addımların İslam dünyasında birləşdirici rol oynamağa şərait yaratdığını vurğulayıb.
Bu yanaşma Azərbaycanın xarici siyasətində İslam dünyası ilə münasibətlərin xüsusi istiqamət təşkil etdiyini göstərən siyasi mesaj kimi qiymətləndirilə bilər. Söhbət yalnız tarixi, dini və mədəni bağlılıqlardan deyil, eyni zamanda, çoxtərəfli diplomatiya, iqtisadi əməkdaşlıq, humanitar əlaqələr və beynəlxalq platformalarda qarşılıqlı dəstək mexanizmlərindən gedir.
Azərbaycanın İslam dünyası ilə əlaqələrinin institusional əsaslarından biri İslam Əməkdaşlıq Təşkilatıdır. Ölkəmiz müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra İƏT-ə üzv olub və son 35 il ərzində təşkilat çərçivəsində fəal mövqe nümayiş etdirib. Azərbaycan Prezidenti 2026-cı ilin iyununda İƏT Parlament İttifaqının sessiyasına müraciətində ölkənin təşkilatın fəaliyyətində təşəbbüskar və məsuliyyətli rol oynadığını vurğulayıb. Eyni müraciətdə 2027-ci ildə Bakıda İslam Zirvə Konfransının 16-cı sessiyasının keçiriləcəyi və Azərbaycanın İƏT-də sədrliyi öz üzərinə götürəcəyi bildirilib.
Bu məqam Azərbaycanın İslam dünyasındakı diplomatik çəkisinin qiymətləndirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki İƏT 57 üzv dövləti bir araya gətirən beynəlxalq platformadır və onun zirvə toplantısının Bakıda keçirilməsi ölkəyə təşkilatın gündəliyinin formalaşdırılmasında daha fəal iştirak imkanları yaradır. İƏT-in Baş katibi də 2026-cı ilin fevralında Azərbaycanın növbəti İslam Zirvə toplantısına ev sahibliyi etməsini ölkənin təşkilat daxilində konstruktiv roluna etimadın göstəricisi kimi xarakterizə edib.
Azərbaycanın İslam dünyasında irəli sürdüyü yanaşmanın digər mühüm komponenti mədəniyyətlərarası və dinlərarası dialoqdur. Bakı uzun illərdir bu istiqamətdə beynəlxalq tədbirlərə ev sahibliyi edir. UNESCO-nun məlumatına görə, 2017-ci ildə Bakıda keçirilən IV Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumunda yüz iyirmi beş ölkədən iştirakçılar bir araya gəlib. Forum UNESCO, BMT-nin Sivilizasiyalar Alyansı, Avropa Şurası, İƏT-in təhsil, elm və mədəniyyət qurumu və digər beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlıq çərçivəsində təşkil olunmuşdu.
Bu təcrübə Azərbaycanın özünü yalnız İslam dünyası daxilində deyil, müxtəlif sivilizasiyalar arasında dialoqun təşviq olunduğu platforma kimi təqdim etməsinə imkan verib. Belə yanaşma Azərbaycanın xarici siyasətində Şərq və Qərb arasında əlaqələndirici mövqenin gücləndirilməsi ilə də uzlaşır.
Bu kontekstdə Azərbaycanın iqtisadi potensialı da diqqətdən kənarda qalmır. Enerji, nəqliyyat, logistika və investisiya sahələrində ölkənin mövqeyi İslam dünyası ilə münasibətlərin iqtisadi komponentinin genişləndirilməsi üçün imkanlar yaradır. Xüsusilə Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat marşrutlarının kəsişməsində yerləşən Azərbaycan İslam ölkələri ilə Avropa və Mərkəzi Asiya arasında iqtisadi əlaqələrin inkişafında tranzit və logistika imkanlarını təqdim edir.
Digər tərəfdən, humanitar diplomatiya Azərbaycanın İslam dünyasındakı fəaliyyətinin mühüm istiqamətlərindən biridir. Mədəni irsin qorunması, təhsil, gənclər siyasəti, idman və mədəniyyət sahələrində əməkdaşlıq xalqlar arasında qarşılıqlı etimadın möhkəmlənməsinə xidmət edən uzunmüddətli mexanizmlərdir. Azərbaycan 2017-ci ildə İslam həmrəyliyini ayrıca dövlət səviyyəsində prioritet kimi müəyyənləşdirərək bu istiqamətdə çoxsaylı tədbirlərin keçirilməsinə şərait yaradıb.
Qarabağın və Şərqi Zəngəzurun bərpası da İslam dünyası ilə münasibətlərin yeni istiqamətlərindən biri kimi meydana çıxıb. Azərbaycanın təqdim etdiyi mövqeyə görə, işğal dövründə bölgədə dini-mədəni irsə ciddi ziyan vurulub. Hazırda həmin ərazilərdə aparılan bərpa və quruculuq işləri çərçivəsində məscidlərin və digər dini abidələrin yenidən qurulması diqqət çəkən istiqamətlərdəndir. Bu proses həm Azərbaycanın milli-mədəni irs siyasətinin, həm də İslam dünyası ilə humanitar əlaqələrin bir hissəsi kimi təqdim olunur.
Beləliklə, Azərbaycanın İslam dünyasında rolunu yalnız siyasi bəyanatlar müstəvisində qiymətləndirmək kifayət deyil. İƏT çərçivəsində fəallıq, beynəlxalq tədbirlərə ev sahibliyi, mədəniyyətlərarası dialoq təşəbbüsləri, humanitar əməkdaşlıq, iqtisadi və nəqliyyat imkanları bu siyasətin müxtəlif istiqamətlərini təşkil edir.
Qarşıdakı mərhələdə əsas məsələ Azərbaycanın bu imkanlardan İslam ölkələri arasında əməkdaşlığın daha konkret və nəticəyönümlü mexanizmlərinin formalaşdırılması üçün necə istifadə edəcəyidir. 2027-ci ildə İƏT Zirvə Konfransına ev sahibliyi və təşkilata sədrliyin həyata keçirilməsi Bakıya üzv dövlətlərin ümumi maraqlarının müzakirəsində daha fəal rol oynamaq imkanı verəcək.
Prezident İlham Əliyevin YAP-ın VIII Qurultayında səsləndirdiyi "birləşdirici rol" fikri məhz bu kontekstdə diqqət çəkir. Azərbaycanın tarixi-mədəni xüsusiyyətləri, coğrafi mövqeyi, diplomatik əlaqələri və beynəlxalq platformalarda qazandığı təcrübə İslam dünyası ilə münasibətlərdə çoxşaxəli fəaliyyət üçün baza yaradır. Bu siyasətin qarşıdakı mərhələdə əsas istiqamətlərindən biri isə həmrəylik ideyasının konkret siyasi, iqtisadi, humanitar və mədəni əməkdaşlıq layihələri ilə daha da möhkəmləndirilməsi olacaq.

Vahid İsmayılov
Tarix üzrə fəlsəfə doktoru

Telegramda izləyin