Qarabağda yeni iqtisadi həyat: rifahın əsas göstəricisi nə olacaq?

Qarabağın gələcək rifahını yalnız tikilən binaların və yolların sayı ilə qiymətləndirmək düzgün olmaz. Burada əsas məsələ dağıdılmış yaşayış məkanlarının yenidən qurulması ilə yanaşı, dayanıqlı iqtisadi və sosial həyatın formalaşdırılmasıdır.

Mövzu ilə bağlı BiG.AZ-a açıqlama verən əmlak üzrə ekspert Fərid Cəfərli bildirir ki, Qarabağda gedən prosesi üç əsas mərhələdə qiymətləndirmək mümkündür. Birinci mərhələ təhlükəsizliyin və əsas infrastrukturun təmin edilməsidir. İkinci mərhələ insanların geri qayıtması və yaşayış mühitinin formalaşdırılmasıdır. Üçüncü mərhələ isə iqtisadi aktivliyin, məşğulluğun, sahibkarlığın və özəl investisiyaların davamlı şəkildə artırılmasıdır.

Ekspertin fikrincə, Qarabağın real rifah göstəricisi gələcəkdə tikilən evlərin sayı deyil, insanların burada nə qədər rahat yaşaması, işləməsi, biznes qurması və gəlir əldə etməsi olacaq.

Bu baxımdan Qarabağ əmlak bazarında da fərqli mərhələdən keçir. Hazırda burada klassik mənada formalaşmış bazardan daha çox, yeni bazarın institusional və iqtisadi təməlinin yaradılması prosesi gedir.

Əmlakın dəyərini müəyyən edən əsas amillər sırasında yerləşmə, infrastruktur, nəqliyyat əlçatanlığı, iş yerləri, sosial xidmətlər, kommersiya aktivliyi, əhalinin gəlir səviyyəsi və gələcək inkişaf perspektivi dayanır. Əmlak bazarında qiymət yalnız torpağın və ya tikilinin özündən formalaşmır. Əsas məsələ torpağın iqtisadi dövriyyəyə daxil olmasıdır.

Məsələn, hər hansı əraziyə yol çəkilir, kommunal infrastruktur yaradılır, əhali məskunlaşır, iş yerləri formalaşır və ticarət dövriyyəsi artır. Bu zaman həmin ərazidə həm yaşayış, həm də kommersiya daşınmaz əmlakına tələbin yaranması üçün iqtisadi baza formalaşır.

Fərid Cəfərliyə görə, Qarabağda gələcək əmlak bazarını qiymətləndirərkən üç əsas göstəriciyə xüsusi diqqət yetirmək lazımdır: əhalinin faktiki məskunlaşma tempi, yeni iş yerlərinin və bizneslərin sayı, həmçinin infrastruktur və nəqliyyat əlçatanlığının səviyyəsi.

Bu göstəricilər artdıqca əmlak bazarının daha fundamental və dayanıqlı şəkildə formalaşması üçün imkanlar da genişlənir.

Qarabağda investisiya imkanları isə yalnız yaşayış daşınmaz əmlakı ilə məhdudlaşmır. Kommersiya obyektləri, xidmət sektoru, hotelçilik, turizm, logistika, kənd təsərrüfatı, sənaye və icarə bazarı da potensial investisiya istiqamətləri kimi nəzərdən keçirilə bilər.

Lakin investor üçün əsas məsələ yalnız dövlət təşviqlərinin mövcudluğu deyil. Tələbin real olub-olmaması, layihənin gəlirliliyi, hüquqi statusu, infrastruktur təminatı, likvidliyi və gələcəkdə investisiyadan çıxış strategiyası kompleks şəkildə qiymətləndirilməlidir.

Ekspertin diqqət çəkdiyi əsas risklərdən biri isə əmlak bazarının real iqtisadi fəaliyyətdən əvvəl sürətlə qiymətləndirilməsi, yəni spekulyativ gözləntilərin real tələbi qabaqlamasıdır. Əgər qiymət artımı ərazidə formalaşan real iqtisadi aktivliklə dəstəklənmirsə, bu, bazarın dayanıqlılığı baxımından risk yarada bilər.

Bu səbəbdən Qarabağda yeni əmlak bazarının formalaşmasını yalnız tikinti həcmi və qiymət dəyişiklikləri ilə ölçmək kifayət deyil. Əsas göstəricilər insanların bölgəyə qayıdışı, yeni iş yerlərinin yaradılması, bizneslərin fəaliyyətə başlaması, gəlirlərin formalaşması və iqtisadi dövriyyənin genişlənməsidir.

Başqa sözlə, Qarabağın gələcək rifahını tikilən binaların miqyası ilə deyil, yaradılan iqtisadi həyatın keyfiyyəti ilə ölçmək lazımdır. Davamlı məskunlaşma, məşğulluq, sahibkarlıq və investisiya mühiti formalaşdıqca əmlak bazarı da daha sağlam iqtisadi əsaslar üzərində inkişaf edə bilər.

Telegramda izləyin