Rusiya və Çin İranın yanında: ABŞ-la qarşıdurmada əsas məqsəd nədir?

Rusiya və Çinin İrana kəşfiyyat dəstəyi ilə bağlı yeni məlumatlar ABŞ və Tehran arasındakı qarşıdurmada Moskva və Pekinin rolunu yenidən gündəmə gətirib. CNN-in araşdırmasına görə, İranda ABŞ hərbi obyektlərinə qarşı dəqiq zərbələrdən əvvəl Rusiya kəşfiyyat peyklərinin həmin obyektlərin üzərindən keçməsi diqqət çəkib. CNN-in məlumatına görə, martın 27-də Səudiyyə Ərəbistanındakı Prince Sultan aviabazasına İran tərəfindən həyata keçirilən hücumdan iki gün əvvəl 14 Rusiya kəşfiyyat peyki bazanın üzərindən keçib. Peyklərin fərqli imkanları - yüksək dəqiqlikli görüntüləmə, radio siqnallarının aşkarlanması, infraqırmızı müşahidə və radar imkanları - ABŞ obyektləri barədə geniş məlumat toplanmasına imkan verə bilərdi.

ABŞ rəsmiləri və beynəlxalq kəşfiyyat mənbələri belə məlumatların Tehranın hədəfləri daha dəqiq müəyyənləşdirməsinə kömək etmiş ola biləcəyini bildiriblər. Lakin CNN məlumatların birbaşa Rusiyadan İrana ötürüldüyünə dair sübut əldə etmədiyini də qeyd edib. Bununla yanaşı, ABŞ hərbi obyektlərinə dair məlumatların İran tərəfindən Çin mənbələrindən əldə edilməsi ilə bağlı da məlumatlar yayılıb. Bu iddialar fonunda Moskva və Pekinin Tehranla əməkdaşlığının hansı məqsədlərə xidmət etdiyi və Rusiya ilə Çinin İranı nə üçün dəstəklədiyi sualı ortaya çıxır.
Mövzu ilə bağlı Azerbaijan Jewish Media (AJM) mərkəzinin İsrail bürosunun rəhbəri, politoloq və beynəlxalq məsələlər üzrə ekspert İqor Roytapel BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, hər şey sadə bir praqmatik qaydaya söykənir: ümumi rəqib hər zaman tərəfləri yaxınlaşdırır. Neft Moskva, neft də Pekin Tehranın ideologiyasına rəğbət bəsləmir. Bu, İranın Amerikaya qarşı effektiv çəki daşı rolu oynadığı xalis geopolitik hesablalamadır.

Onların eyni komandada çıxış etməsinin əsas səbəbləri aşağıdakılardır:

1. ABŞ qüvvələrini yayındırmaq və diqqəti başqa yönə çəkmək

Yaxın Şərqdə atılan hər bir raket və zərbə altına düşən hər bir Amerika bazası Vaşinqton üçün əlavə başağrısına çevrilir.

Rusiya üçün: ABŞ Yaxın Şərqə nə qədər çox diqqət və maliyyə resursu ayırarsa, Ukraynanı dəstəkləmək üçün bir o qədər az imkanı qalar. Bu, diqqət mərkəzinin birbaşa dəyişdirilməsidir.

Çin üçün: Amerika aviadaşıyıcıları və HHM sistemləri Fars körfəzində növbə çəkdiyi müddətdə Vaşinqtonun Tayvana və Hind-Sakit okean regionuna nəzarət etmək üçün daha az qüvvəsi qalır.

2. Barter: kəşfiyyat məlumatları texnologiya əvəzində

Moskva ilə Tehran arasında sərt və praqmatik mübadilə həyata keçirilir. İran Rusiyaya pilotsuz uçuş aparatları və hərbi texnologiyalar tədarük edir. Cavab olaraq Rusiya özünün güclü olduğu tərəfləri bölüşür: öz peyklərindən əldə olunan yüksək dəqiqlikli kosmik kəşfiyyat məlumatları və ağır silahlar. Bu, Qərbin sərt təzyiqləri altında olan iki oyunçunun ittifaqıdır.

3. Neft və Çindən gələn diplomatik çətir

Pekin daha incə hərəkət edir. Çin ABŞ sanksiyalarından yan keçərək İran neftinin əsas alıcısına çevrilib. İran ÇXR üçün zəmanətli neft mənbəyinə, Çin isə İran üçün maliyyə xilas yoluna çevrilib. Bununla yanaşı, Pekin ABŞ ilə açıq münaqişəyə girmədən BMT və BRICS çərçivəsində siyasi müstəvidə Tehrana arxa durur.

Rusiya və Çin İrandan Yaxın Şərqdə ABŞ hökmranlığına qarşı əsas zərbə qüvvəsi kimi istifadə edir. Öz peyklərini cəlb etmək və ya kəşfiyyat məlumatlarını ötürmək Amerika ilə birbaşa müharibəyə girmədən onun mövqələrinə özgə əllərlə zərbə vurmağın ən əlverişli yoludur.

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin