Daşlara yazılan tarix: Gəncəsərdə Qarabağın irsinə müdaxilə necə aparılıb?

"Qarabağın tarixi abidələri yalnız dini tikililər deyil, həm də Azərbaycan ərazisinin çoxəsrlik tarixini əks etdirən mühüm mədəni irs nümunələridir. Bu baxımdan Kəlbəcər rayonunda yerləşən Gəncəsər məbədi xüsusi əhəmiyyət daşıyır".

Bunu BiG.AZ-a açıqlamasında tarixçi Azər Ələkbərov bildirib.

O, qeyd edib ki, XIII əsrdə inşa edilən Gəncəsər kompleksi Azərbaycan tarixinin mühüm səhifələrindən biri olan Qafqaz Albaniyasının dini-mədəni irsi ilə bağlıdır. Məbədin divarlarında və ərazisində müxtəlif dövrlərə aid kitabə və epiqrafik nümunələrin olması da onun tarixi əhəmiyyətini artırır. Bu yazılar dövrün siyasi, dini və sosial həyatı haqqında qiymətli məlumatlar verir:

"Ermənistanın Qarabağda uzunmüddətli işğal siyasəti yalnız ərazilərin zəbt edilməsi ilə məhdudlaşmayıb. Bölgənin tarixi-mədəni irsinin dəyişdirilməsi və onun mənşəyinin fərqli təqdim olunması da bu siyasətin mühüm istiqamətlərindən biri olub. Gəncəsər məbədi ilə bağlı iddialar da məhz bu kontekstdə qiymətləndirilir.

Araşdırmalara görə, məbədin fasadında və monastır kompleksinin xarici divarlarında sonrakı dövrlərdə erməni yazıları olan daş lövhələr yerləşdirilib. Bu cür müdaxilələr Qafqaz Albaniyasının irsinin erməniləşdirilməsi siyasətinin tərkib hissəsi olub.
Əslində, tarixi abidənin kimliyini müəyyənləşdirən yalnız onun üzərindəki yazılar deyil. Memarlıq xüsusiyyətləri, tikinti texnikası, ornamentlər, arxeoloji materiallar, qədim mənbələr və əvvəlki tədqiqatçıların qeydləri birlikdə araşdırılmalıdır. Məhz buna görə Gəncəsərin tarixinin öyrənilməsində müxtəlif dövrlərə aid fotoşəkillərin, kitabə təsvirlərinin və arxiv materiallarının müqayisəsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində apardığı bərpa və yenidənqurma işləri fonunda bu məsələ daha da aktuallaşıb. Çünki məqsəd yalnız dağıdılmış abidələri bərpa etmək deyil, onların orijinal tarixi kimliyini və Azərbaycan ərazisində formalaşmış çoxəsrlik mədəni irsi qorumaqdır.

Gəncəsərin timsalında əsas məsələ də budur: tarix daş üzərində yazılır, lakin həmin daşlara sonradan edilən müdaxilələr tarixi yaddaşı dəyişə bilər. Buna görə Qarabağdakı abidələrin gələcək nəsillərə çatdırılması zamanı onların ilkin vəziyyətinin elmi əsaslarla müəyyənləşdirilməsi və sənədləşdirilməsi Azərbaycanın tarixi-mədəni irsinin qorunması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır".

Telegramda izləyin