Birdəfəlik SINAQ, yoxsa həyat boyu MÜBARİZƏ? - AÇIQLAMA

Narkotik asılılığı cəmiyyətin qarşılaşdığı ən ciddi sosial problemlərdən biri olaraq qalır. Bu asılılıq yalnız insanın fiziki sağlamlığına deyil, onun psixoloji vəziyyətinə, ailə münasibətlərinə və sosial həyatına da ciddi təsir göstərir.

Bəs insanı narkotikə yönəldən əsas səbəblər hansılardır və asılılıqdan xilas olmaq nə dərəcədə mümkündür? Asılılığın ilk psixoloji əlamətləri hansılardır? Müalicə alan insan cəmiyyət tərəfindən niyə damğalanır?
Mövzu ilə bağlı BiG.AZ-a danışan psixologiya üzrə fəlsəfə doktoru, Qarabağ Universitetinin müəllimi Ramin Allahverdiyev mühüm məqamlara toxunub:

"Narkotik asılılığı beynimizin neyrokimyəvi pozuntusu nəticəsində yaranan xroniki bir beyin xəstəliyidir. Əlbəttə, bu problemin mənalandırılması coğrafiyaya görə dəyişir, bizdə daha çox iradəsizlik, gücsüzlük, cinayi davranış, etik uğursuzluq, əxlaqi dəyişim və s.kimi mənalandırılsa da, amma bu mövzu ilə bağlı inkişaf etmiş ölkələrin coğrafiyasında daha çox xroniki bir beyin xəstəliyi kimi qəbul olunur. Asılılıq geniş anlayışdır və növləri var: davranış asılılıqları, psixoaktiv maddə asılılıqları var. Davranış asılılıqları heç bir maddə qəbul etmədən həyata keçirtdiyimiz davranışların adaptiv formasıdır. Maddə asılılığı da adından göründüyü kimi müəyyən bir maddə qəbulu nəticəsində yaranan xroniki xəstəlikdir. Əgər psixoaktiv maddə qəbulu varsa, ilk əlamətlər burada birinci psixoloji əlamətlər yox, daha çox fiziki dəyişim müşahidə olunur. Biz buna aksidensiya sindromu deyirik. Şəxs maddəni dayandırır və bədəndə şiddətli şəkildə ağrılar ortaya çıxır.

Bu müalicədən əvvəlki proses kimi dəyərləndirilə bilər. Arıqlama, saçın tökülməsi, tərləmə, titrəmə, ürək -damar, mədə- bağırsaq sistemində ciddi problemlər yaranır. Psixatrik olaraq isə şizofreniya, bipolyar pozuntu, borderlayn, antisosial şəxsiyyət pozuntusu, dissosiativ şəxsiyyət pozuntusu, panik atak təşviş pozuntusu, depressiya və digər komorbid, yəni yanaşı xəstəliklər müşahidə oluna bilər. Qumar asılılığı, digər davranış asılılığı, qida asılılığı, seks asılılığı kimi davranışsal asılılıqlarda bu fiziki dəyişimi biz müşahidə etmirik. Daha çox psixoloji istək fonunda şəxsdə aqressiya müşahidə edə bilərik, depressiya ola bilər, intihara cəhd özünü göstərə bilər".

"Asılılıqdan müalicə alan insan cəmiyyət tərəfindən niyə damğalanır?" sualını isə psixoterapevt belə cavablandırıb:

"Birincisi, problemə düzgün mənanı yükləməliyik. Əgər biz şəxsə iradəsiz, gücsüz, cinayətkar kimi baxırıqsa, əlbəttə damğalama olunacaq. Bu damğalama, bu stiqmalaşdırma mövcuddursa, müalicədə də ciddi şəkildə problemlər yaşayırıq. Şəxs özünəxas komfort zonası tapır, maddədə rahatlıq tapır, qumarda rahatlıq tapır və ailədən, mütəxəssisdən uzaqlaşır. Bu da müalicənin gedişatına ciddi şəkildə maneçilik törədir.

Burada əsas variantlardan biri şəxsi damğalamadan, onu anlamaq, başa düşmək, empatiya qurmaq və bir növ bizim komfort zonamıza daxil olmasına şərait yaratmaq lazımdır ki, o inansın, güvənsin. Çünki inam və güvən müalicənin gedişatında əsas silahlarımızdan biridir".

Lalə Məmmədova

Telegramda izləyin