Azərbaycan ilə əməkdaşlıq ŞƏT üçün ciddi üstünlük yaradır

Bişkekdə keçiriləcək Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının 25 illik yubiley sammiti Avrasiyanın gələcək siyasi və iqtisadi arxitekturası baxımından mühüm mərhələ sayıla bilər. Təşkilat təhlükəsizlik dialoqu formatından nəqliyyat, energetika, ticarət, rəqəmsal transformasiya və sənaye əməkdaşlığını əhatə edən genişmiqyaslı platformaya çevrilir. Belə bir şəraitdə Azərbaycanın ŞƏT məkanındakı mövqeyi də mahiyyətcə yeni mərhələyə daxil olur.
Azərbaycan ŞƏT coğrafiyasının qərb sərhədində dayanan adi tərəfdaşdan daha böyük strateji məna daşıyır. Ölkə Çin və Mərkəzi Asiyanı Cənubi Qafqaz, Türkiyə, Qara dəniz hövzəsi və Avropa ilə birləşdirən mühüm bağlantı məkanına çevrilir. Başqa sözlə, Azərbaycan təşkilata doğru irəlilədikcə ŞƏT də Azərbaycan üzərindən qərbə doğru yeni iqtisadi çıxış imkanları qazanır.
Azərbaycanın ŞƏT ilə münasibətləri ardıcıl siyasi xətt üzrə inkişaf edib. 2015-ci ildə dialoq üzrə tərəfdaş statusunun əldə olunması, 2016-cı ildə Pekində müvafiq memorandumun imzalanması, 2024-cü ilin iyulunda müşahidəçi statusu üçün rəsmi müraciət və 2025-ci ildə vahid "ŞƏT tərəfdaşı" formatına keçid bu əlaqələrin mərhələlərini formalaşdırıb.
Əsas məsələ statusların adındakı dəyişiklikdən daha dərindir. Beynəlxalq təşkilatlarda dövlətlərin real çəkisini diplomatik tituldan çox onların yaratdığı imkanlar müəyyənləşdirir: Azərbaycan ŞƏT məkanına konkret layihələr, hazır infrastruktur, siyasi sabitlik, etibarlı tərəfdaşlıq və çoxvektorlu diplomatiya təqdim edir. Yeni status sistemində də funksional iyerarxiya yaranacaq: layihə gətirən, marşrut açan, sərmayəni hərəkətə gətirən və regional əlaqələri genişləndirən dövlətlərin təsiri daha yüksək olacaq.
Prezident İlham Əliyevin 2024-cü ildə Astanada, 2025-ci ildə isə Tyançjində keçirilən "ŞƏT plyus" görüşlərində iştirakı Azərbaycanın artıq təşkilatın siyasi gündəliyinə daxil olduğunu göstərdi. Bakı burada Avrasiyanın nəqliyyat və iqtisadi xəritəsinə təsir göstərən təşəbbüslərlə gündəlik formalaşdırmaq potensialına malik olduğunu diqqətə çatdırıb.
Azərbaycan bir nəqliyyat istiqamətinə yönəlmir. Şərqdən qərbə, şimaldan cənuba hərəkət edən marşrutların kəsişməsi Bakıya müxtəlif iqtisadi mərkəzlər arasında seçim, tarazlaşdırma və əlaqələndirmə imkanı verir. Bu xüsusiyyət Azərbaycanı tranzit ölkə mövqeyindən Avrasiyanın nəqliyyat sistemini əlaqələndirən strateji qovşaq səviyyəsinə yüksəldir.
Əlamətdar haldır ki, Çin Azərbaycanın ŞƏT məkanına inteqrasiyasında əsas tərəfdaşlardan biridir. 2025-ci ildə iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsinin 4,874 milyard dollara çatması və illik 30,2 faiz artım göstərməsi münasibətlərin iqtisadi miqyasını nümayiş etdirir. Azərbaycanın Çinə ixracının 4,3 dəfə artması da mühüm tendensiyadır.
Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında birbaşa əlaqənin yaradılması Orta Dəhlizin strukturunu əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirə bilər. Zəngəzur bağlantısı Bakı üçün lokal keçid xəttindən daha böyük geosiyasi məna daşıyır. Bu marşrut Xəzər hövzəsindən Naxçıvan və Türkiyə üzərindən Avropaya uzanan yeni nəqliyyat halqasını tamamlayacaq. ŞƏT daxilində Çin, Rusiya, Hindistan, Pakistan, İran və Mərkəzi Asiya dövlətləri kimi müxtəlif maraqlara malik güc mərkəzləri təmsil olunur. Belə mürəkkəb strukturda balanslı diplomatiya xüsusi əhəmiyyət qazanır. Azərbaycan uzun illər ərzində öz xarici siyasətini suveren qərarvermə, qarşılıqlı fayda və milli maraqlar əsasında qurub. Bakı müxtəlif güc mərkəzləri ilə əməkdaşlıq edir, blok qarşıdurmalarına qapanmır və tərəfdaşlıqları bir-birinə qarşı yönəltmir. Bu diplomatik çeviklik ŞƏT kimi təşkilatda ciddi üstünlük yaradır.

Metin Hüseynov - siyasi sərhçi, politoloq

Telegramda izləyin