Süni intellektdən istifadə edən tələbələr necə yoxlanılır? - TƏHSİL EKSPERTİNDƏN AÇIQLAMA

Süni intellekt alətlərinin təhsil prosesində geniş yayılması tələbələrin tapşırıqları hazırlama üsullarını da dəyişib. Artıq esse, kurs işi və digər yazılı tapşırıqların bir hissəsi müxtəlif süni intellekt platformalarının köməyi ilə hazırlanır. Bu isə ali təhsil müəssisələrində akademik dürüstlüyün qorunması və plagiatın aşkarlanması məsələsini yenidən gündəmə gətirib. Süni intellekt vasitəsilə hazırlanan mətnlərin qiymətləndirilməsi və onların plagiat baxımından yoxlanılması son dövrlərdə ən çox müzakirə olunan mövzulardan biridir.

Bəs universitetlər bu cür işləri hansı üsullarla yoxlayır? Süni intellektdən istifadəni müəyyən etmək mümkündürmü və tələbələr akademik qaydaları pozmamaq üçün nələrə diqqət etməlidirlər?
Mövzu ilə bağlı təhsil eksperti Şəmsi Qoca BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, süni intellektdən istifadə edərək yazı yazan və ya tapşırıq hazırlayan tələbələri yoxlamaq üçün təhsil müəssisələri əsasən xüsusi proqram təminatları və müəllimlərin analitik müşahidəsini birgə tətbiq edirlər. Onun sözlərinə görə, ilk növbədə, ali məktəblər Turnitin, Copyleaks, GPTZero və Winston AI kimi peşəkar plagiat və Sİ yoxlama sistemlərindən istifadə edirlər: "Bu proqramlar mətnin statistik dil strukturunu, xüsusilə də cümlələrin proqnozlaşdırılabilərlik dərəcəsini və cümlə strukturlarının müxtəlifliyini təhlil edir. Süni intellekt mətni yazarkən hər sözdən sonra gələcək ən ehtimal olunan sözü seçdiyi üçün onun cümlələri həddən artıq hamar, standart və monoton bir ritmdə olur. İnsanlar isə yazarkən daha gözlənilməz söz seçimləri edir, bəzən çox qısa, bəzən də uzun və mürəkkəb cümlələrdən istifadə edirlər.

Bununla belə, texniki proqramlar 100 faiz dəqiq olmadığı üçün müəllimlərin şəxsi təhlili hələ də əsas rol oynayır. Müəllimlər ilk növbədə mənbə və istinad xətalarına diqqət yetirirlər, çünki süni intellekt bəzən mövcud olmayan kitablar, məqalələr, uydurma müəlliflər və ya yanlış tarixli istinadlar yaradır. Eyni zamanda, tələbənin əvvəlki yazılı işləri ilə yeni təqdim etdiyi mətn arasındakı üslub və lüğət fərqi dərhal diqqət çəkir. Süni intellekt mətni həddən artıq neytral, rəsmi və mükəmməl qrammatika ilə yazsa da, orada spesifik şəxsi rəy, dərsin xüsusi mövzusu və ya auditoriya müzakirələrinə toxunulan dərin detallar adətən görünmür.

Şübhə yarandığı halda universitetlər əlavə yoxlama üsullarına əl atırlar. Tələbədən tapşırığı yazdığı faylın (Google Docs və ya MS Word) redaktə tarixçəsini göstərmək tələb oluna bilər. Əgər böyük həcmli mətn saniyələr içində birbaşa kopyalanıb yapışdırılıbsa, bu, ciddi şübhə doğurur, çünki təbii yazı processesində saatlarla davam edən redaktələr və düzəlişlər görünməlidir. Digər effektiv üsul isə şifahi sorğudur. Müəllim tələbədən yazdığı işin əsas ideyasını, istifadə etdiyi mənbələri və ya müəyyən bir абзасın mənasını izah etməyi xahiş edir. Əgər tələbə öz yazısındakı terminləri və mülahizələri sərbəst izah edə bilmirsə, bu, Sİ istifadəsinin en qəti sübutu sayılır.

Müasir ali məktəblər Sİ detektorlarının yanlışlıqla insanın yazdığı mətni də Sİ kimi göstərə bildiyini nəzərə alaraq, yalnız proqram faizinə söykənərək qərar vermirlər. Texniki göstəricilər sadəcə ilkin şübhə yaratmaq üçün bir vasitədir, son qərar isə şifahi müdafiə və mətnin məzmun analizi ilə verilir".

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin