Kağız dərsliklər tarixə qovuşa bilər? - Azərbaycanda rəqəmsal dərsliklərin tətbiqi müzakirə olunur

Rəqəmsal texnologiyaların sürətlə inkişafı təhsil sahəsində də yeni yanaşmaların tətbiqini zəruri edir. Dünyanın bir çox ölkəsində şagirdlər ənənəvi kağız dərsliklər əvəzinə planşet, noutbuk və digər elektron cihazlardan istifadə edir, dərs materiallarını rəqəmsal formatda əldə edirlər. Bu yanaşma həm məktəb çantalarının ağırlığını azaldır, həm də dərsliklərin daha operativ yenilənməsinə imkan yaradır. Azərbaycanda isə tədris prosesi əsasən çap olunmuş dərsliklər üzərində qurulub.

Son illərdə elektron resursların istifadəsi artsa da, rəqəmsal dərsliklərin genişmiqyaslı tətbiqi hələ də reallaşmayıb. Bəs ölkəmiz bu sistemə keçidə nə dərəcədə hazırdır? Rəqəmsal dərsliklərin tətbiqi təhsil sisteminə hansı üstünlükləri gətirə, hansı çətinlikləri yarada bilər?
Mövzu ilə bağlı təhsil eksperti Şəmsi Qoca BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, bu mövzu son illər təhsil sahəsində ən çox müzakirə olunan və bir çox valideynin, eləcə də pedaqoqun narahatlıqla qarşıladığı məsələlərdən biridir. Onun sözlərinə görə, həqiqətən də, hər gün uşaqların çiyinlərində daşıdığı o ağır çantaları gördükcə "Niyə biz də tamamilə rəqəmsal dərsliklərə keçmirik?" sualı tamamilə təbii və haqlı olaraq ortaya çıxır: "Azərbaycanda bu keçidin tam reallaşmaması və hələ də ənənəvi kitab-dəftər sisteminin üstünlük təşkil etməsi ilk növbədə texnoloji infrastruktur fərqliliyi ilə bağlıdır. Paytaxtda cihaz təminatı və internet sürəti nisbətən yüksək olsa da, bölgələrdə və ucqar kəndlərdə hər bir ailənin fərdi planşet alması maddi çətinlik yaradır, eyni zamanda məktəblərin şəbəkə təminatının qurulması hələ tamamlanmayıb. Digər tərəfdən, pedaqoji və psixoloji amillər də mühüm rol oynayır; fiziki yazı vərdişləri və kağız kitabdan oxumaq uşaqların xırda motorikasını və koqnitiv funksiyalarını daha yaxşı inkişaf etdirir, ekrandan mütaliə isə diqqət dağınıqlığına yol açır. Nəhayət, günün böyük hissəsini ekran qarşısında keçirməyin gətirdiyi göz zəifliyi, duruş pozğunluğu və sinir sisteminin yüklənməsi kimi ciddi sağlamlıq riskləri də rəqəmsal dərsliklərə tam keçidi ləngidən əsas səbəblərdəndir.

Bununla yanaşı, məsələyə daha dərindən yanaşsaq, dərsliklərin daşıyıcısının (kağız yaxud elektron olmasının) dərsliklərin öz bərbad vəziyyətini dəyişmədiyi reallığı ilə qarşılaşırıq. Çünki dərsliklərin məzmunu ilə birbaşa məşğul olmalı olan qurumlar - Elm və Təhsil Nazirliyi (ETN) və Azərbaycan Respublikasının Təhsil İnstitutu (ARTİ) rəhbərliyi hələ də kadr məsələləri ilə məşğul olur, hansısa rayonda və ya ucqar kənddə bir müəllimin işdə qalıb-qalmaması məsələsini həll etməyə baş qatır. Bu səbəbdən dərsliklərin keyfiyyəti arxa plana keçir və məzmunca yararsız olan dərslik elektron formata yüklənsə belə, mahiyyətcə təhsilə heç bir fayda vermir.

Mühüm bir məqamı qeyd etmək lazımdır: Əslində, Azərbaycanda tamamilə rəqəmsal dərsliklərdən imtina olunmayıb. Təhsil Nazirliyinin e-derslik.edu.az portalı fəaliyyət göstərir və demək olar ki, bütün orta məktəb dərslikləri orada elektron formada yerləşdirilib. Lakin bu platforma hazırda əsas dərslik vasitəsi kimi deyil, yalnız köməkçi resurs kimi istifadə olunur.

Bir çox inkişaf etmiş ölkə də tam rəqəmsal sistemin gətirdiyi mənfi təsirləri (diqqət dağınıqlığı, oxu keyfiyyətinin aşağı düşməsi) gördükdən sonra yenidən "hibrid" (həm rəqəmsal, həm kağız) modelə üstünlük verməyə başlayıb. Bizim təhsil sistemində də keçidin tədricən, hibrid formada və infrastruktur tam hazır olduqdan sonra reallaşması həm uşaqların sağlamlığı, həm də təhsilin keyfiyyəti baxımından daha təhlükəsiz addım kimi dəyərləndirilir".

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin