40 il Ayı tədqiq edən geoloq insanların orada daimi yaşamasının yolunu izah etdi

ABŞ-ın Milli Aeronavtika və Kosmik Tədqiqatlar Agentliyi (NASA) uzunmüddətli perspektivdə Ayda davamlı insan fəaliyyəti üçün infrastruktur yaratmağı hədəfləyir.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə Ay və insanlı kosmik uçuşları 40 ildən artıq araşdıran geoloq Klayv Nil "The Independent" nəşrində dərc olunan məqaləsində yazıb.

Alimin sözlərinə görə, "Artemis II" missiyası Ay ətrafında pilotlu uçuş həyata keçirdikdən sonra proqramın növbəti mərhələlərinə keçid üçün mühüm zəmin formalaşacaq.

Məqalədə qeyd olunur ki, əsas məqsəd insanların Marsa yollanmadan əvvəl Yer orbitindən kənarda yaşamağı və səmərəli işləməyi öyrənməsidir. Klayv Nil bunu 1968-ci ildə "Apollo 8" missiyasının Ay ətrafında ilk pilotlu uçuşu ilə müqayisə edərək, "Artemis II" missiyasını yeni nəsil üçün "Artemis anı" adlandırıb.

Mövcud planlara əsasən, qarşıdakı illərdə Aya çoxsaylı orbital və eniş missiyalarının həyata keçirilməsi nəzərdə tutulur. İlkin mərhələdə missiyaların əksəriyyəti pilotsuz və robotlaşdırılmış olacaq, sonrakı mərhələdə isə pilotlu enişlərin intensivləşdirilməsi planlaşdırılır.

Geoloqun fikrincə, Ayda baza yaratmaq ayrı-ayrı ekspedisiyalar təşkil etməkdən qat-qat mürəkkəb vəzifədir. Bunun üçün NASA yanaşmasını dəyişməli, hər dəfə fərqli ərazilərə enmək əvəzinə eyni məkana qayıdaraq əvvəlki missiyaların nəticələri üzərində inkişaf etməlidir.

Baza üçün uyğun ərazi bir sıra vacib meyarlara cavab verməlidir. Buraya təhlükəsiz eniş və qalxış üçün düz relyef, gələcək genişlənmə imkanları, etibarlı enerji təminatı və yaxınlıqda su buzunun mövcudluğu daxildir. Su həm ekipajın həyat təminatı, həm də raket yanacağının istehsalı üçün əsas resurs hesab olunur.

Klayv Nil qeyd edir ki, Ay yalnız gələcək kosmik missiyalar üçün dayaq nöqtəsi deyil, həm də iqtisadi baxımdan qiymətli resurs mənbəyi kimi maraq doğurur.

Bunlardan biri Yerdə nadir rast gəlinən, lakin Ay reqolitində daha çox olduğu ehtimal edilən helium-3 izotopudur. Onun kvant kompüterlərinin soyudulmasında, eləcə də gələcəkdə termonüvə energetikasında yanacaq kimi istifadə perspektivi araşdırılır.

Bundan əlavə, orbital müşahidələr Ay səthində elektronika, təmiz enerji texnologiyaları və digər yüksək texnologiyalı sənaye sahələri üçün əhəmiyyətli olan bəzi faydalı qazıntıların mövcud ola biləcəyini göstərir.

Bununla belə, alim vurğulayır ki, bu ehtiyatların həcmi və onların hasilatının iqtisadi cəhətdən səmərəli olub-olmaması hələ məlum deyil. Gələcək tədqiqatlar yataqların tərkibini öyrənməli və Ay şəraitinə uyğun hasilat texnologiyalarını hazırlamalıdır.

Məqalədə həmçinin bildirilir ki, Ay üçün hazırlanacaq texnologiyalar gələcəkdə Yer üçün də faydalı ola bilər. Xüsusilə tullantıların qapalı dövriyyə ilə emalı və sudan minimum istifadə etməklə faydalı qazıntıların çıxarılması kimi həllər mədən sənayesinin ekoloji təsirinin azaldılmasına kömək edə bilər.

Geoloq xatırladır ki, vaxtilə "Apollo" proqramı çərçivəsində hazırlanmış bir sıra texnologiyalar sonradan mülki sənayedə də geniş tətbiq olunub. Onun sözlərinə görə, kosmik proqramların yaratdığı texnoloji yeniliklər gündəlik həyatda istifadə olunan məhsulların inkişafına da mühüm töhfə verib.

Telegramda izləyin