AQTA sədri: "Palma yağı zərərli deyil" - Bəs həqiqət nədir? - QİDA EKSPERTİNDƏN AÇIQLAMA

Azərbaycan Qida Təhlükəsizliyi Agentliyinin sədri Qoşqar Təhməzli palma yağı ilə bağlı cəmiyyətdə formalaşmış mənfi fikirlərin həqiqəti tam əks etdirmədiyini bildirib. Onun sözlərinə görə, palma yağı digər bitki yağları kimi insan qidası üçün yararlıdır və onu birbaşa zərərli məhsul kimi təqdim etmək düzgün deyil. AQTA sədri vurğulayıb ki, əsas məsələ yağın mənşəyindən daha çox onun keyfiyyəti, istehsal prosesi və qida təhlükəsizliyi tələblərinə uyğunluğudur. Bununla belə, palma yağı ətrafında müzakirələr uzun illərdir davam edir. Bir tərəf onun təhlükəsiz olduğunu desə də, digər tərəf həddindən artıq istehlakın ürək-damar xəstəlikləri riskini artıra biləcəyini, xüsusilə də doymuş yağlarla zəngin emal olunmuş qidalarda geniş istifadə edilməsinin sağlamlığa mənfi təsir göstərə biləcəyini bildirir.

Elmi araşdırmalar isə göstərir ki, palma yağını tamamilə zərərsiz və ya tamamilə təhlükəli adlandırmaq doğru yanaşma deyil. Burada əsas amillər məhsulun keyfiyyəti, emal üsulu, istifadə miqdarı və ümumi qidalanma vərdişləridir. Məhz bu səbəbdən "palma yağı doğrudanmı zərərsizdir?" sualı yenidən gündəmə gəlib və mövzu ətrafında müxtəlif yanaşmalar müzakirə olunur.
Mövzu ilə bağlı qida eksperti Elşən Cəfərov BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, "Azərbaycan və MDB ölkələrində palm yağı və palm stearin: idxal reallığı, istifadə sahələri, orqanizmdə təsiri və tövsiyələr

Palm yağı və onun fraksiyaları (xüsusilə bərk palm stearin) son illərdə Azərbaycan və bütün MDB məkanında qida sənayesinin ən çox müzakirə olunan mövzularından birinə çevrilib. Ucuz qiyməti, texnoloji üstünlükləri və məhsulların uzun saxlama müddətini təmin etməsi səbəbindən bu yağlar geniş tətbiq tapır. Bu məqalədə məhz regional kontekstdə Azərbaycan bazarında vəziyyət, idxal statistikası, istifadə sahələri, orqanizmdə həzm mexanizmləri, uşaqlar üçün xüsusiyyətlər və praktik məsləhətlər ətraflı təhlil olunacaq.

Regional idxal və bazar vəziyyəti

Azərbaycan Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatlarına əsasən, 2024-cü ildə ölkəyə təxminən 65 min ton xam palm yağı və onun fraksiyaları idxal olunub. Bu göstərici əvvəlki illərlə müqayisədə xeyli artıb. Əsas tədarikçilər İndoneziya və Malayziyadır. MDB ölkələrində (Rusiya, Qazaxıstan, Ukrayna və s.) də oxşar tendensiya müşahidə olunur - palm yağı ucuz əvəzedici kimi qida sənayesində fəal istifadə edilir.

Niyə bu qədər populyardır?
Palm yağı və stearin məhsullara stabil konsistensiya verir, oksidləşməyə davamlıdır və qiyməti digər yağ növlərindən aşağıdır. Bu səbəbdən yerli istehsalçılar onu tez-tez seçirlər.

Palm yağı və stearinin növləri və fiziki xüsusiyyətləri

Palm yağı yağ palmı meyvəsinin pulpasından alınır və fraksiyalaşdırma prosesində iki əsas hissəyə bölünür:

- Adi rafinə (dezodorlaşdırılmış) palm yağı ərimə temperaturu 33-39°C. Otaq temperaturunda yarıbərk vəziyyətdə olur.
- Palm olein (maye fraksiya) ərimə temperaturu 19-24°C, qızartma və maye yağ kimi istifadə olunur.
- Palm stearin (bərk fraksiya) ərimə temperaturu 44-56°C (ən çox hallarda 46-54°C). Bu fraksiya daha çox doymuş yağ turşuları ehtiva edir və bərk məhsullar üçün idealdır.

Stearin xüsusilə çörəkçilik və konfeksiya sənayesində dəyərlidir, çünki məhsulların formasını və teksturasını yaxşı saxlayır.

Orqanizmdə həzm prosesi: elmi tərəf

Bir çox insan palm yağının, xüsusilə stearinin yüksək ərimə temperaturu səbəbindən orqanizmdə tam həzm olunmadığını düşünür. Bu mövzunu daha dəqiq izah edək.

İnsan bədənində yağlar mədədə mexaniki və kimyəvi emal olunur. Safra turşuları yağları emulsiya edir, lipaza fermentləri isə onları yağ turşularına və qliserinə parçalayır. Bu proses kiçik bağırsaqda baş verir.

- Adi palm yağı normal fizioloji şəraitdə yaxşı həzm olunur.
- Stearinın yüksək ərimə nöqtəsi səbəbindən onun həzmi bir qədər yavaş gedə bilər. Hər qəbul zamanı kiçik bir hissə (adətən 5%-ə qədər) həzm olunmadan nəcis vasitəsilə çıxa bilər. Bu, digər bərk yağlar (məsələn, heyvan yağları) üçün də xarakterikdir.

Uşaq orqanizmində həzm sistemi hələ tam formalaşmadığı üçün ağır yağların miqdarını diqqətlə nəzarətdə saxlamaq məsləhətdir. Lakin sağlam uşaqlar üçün orta miqdarda istifadə ciddi problemlər yaratmır.

Uşaqlar üçün xüsusiyyətlər və tövsiyələr

Uşaqların qidalanması hər bir valideyn üçün prioritet məsələdir. Palm yağı və stearin uşaq məhsullarında (peçenye, şokolad, dondurma, hazır qəlyanaltılar) tez-tez rast gəlinir.

Diqqət edilməli məqamlar:
- Uşaqların həzm sistemi böyüklərdən daha həssasdır.
- Yüksək doymuş yağ tərkibli məhsullar uzunmüddətli istifadədə metabolizmə və çəki nəzarətinə təsir edə bilər.
- Pediatrlar uşaqların gündəlik qidalanmasında təbii və müxtəlif yağ növlərinə üstünlük verməyi tövsiyə edir.

Eyni zamanda, müasir qida sənayesində palm yağının istifadəsi texnoloji zərurətdir və keyfiyyətli məhsullarda heç bir problem yaratmır. Əsas məsələ miqdar və məhsulun ümumi tərkibidir.

İstifadə sahələri və populyar məhsullar

Azərbaycan bazarında palm yağı və stearin ən çox aşağıdakı kateqoriyalarda istifadə olunur:

- Konfeksiya və çörəkçilik tortlar, peçenye, vaflilər, krekerlər, şokolad örtükləri.
- Yağ məhsulları marqarin, spred, qarışıq yağlar.
- Qəlyanaltılar çips, tez hazırlanan vermişel, hazır sendviçlər.
- Şirniyyat dondurma, konfetlər, desertlər.
- Süd məhsulları analoqları bəzi pendirlər və süd qarışıqları.

Bu məhsullar əlçatan qiymətə görə populyardır və istehlakçılar tərəfindən geniş seçilir.

Balanslı qidalanma və praktik məsləhətlər

- Etiket oxumaq məhsulun tərkibində "palm yağı", "palm stearin" və ya "bitki yağları" ifadələrinə diqqət yetirin.
- Müxtəliflik pəhrizdə müxtəlif yağ növləri (zeytun, günəbaxan, kərə yağı) istifadə edin.
- Uşaqlar üçün evdə hazırlanmış yeməklərə və təbii məhsullara üstünlük verin.
- Keyfiyyət tanınmış brendlərin məhsullarını seçin.
- Miqdar hər şeydə olduğu kimi, orta istifadə ən yaxşı nəticə verir.

Palm yağı və stearin Azərbaycan və MDB qida sənayesinin ayrılmaz hissəsidir. Onlar texnoloji üstünlüklərə malikdir, lakin digər yağlar kimi istifadədə balans saxlamaq vacibdir. Xüsusilə uşaqların qidalanmasında valideynlərin diqqətli olması tövsiyə olunur. Müasir elmi məlumatlara əsasən, keyfiyyətli məhsullarda və orta miqdarda bu yağlar orqanizm üçün normaldır.

Sağlam qidalanma vərdişləri formalaşdırmaq hər bir ailənin əlindədir".

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin