Nazir nöqsanları etiraf etdi: Dərsliklərin keyfiyyəti necə artırılmalıdır? - TƏHSİL EKSPERTİNDƏN AÇIQLAMA

Elm və təhsil naziri Emin Əmrullayev məktəb dərsliklərində mövcud olan nöqsanların hələ də tam aradan qaldırılmadığını etiraf edərək, bu istiqamətdə işlərin davam etdirildiyini bildirib. Nazirin açıqlaması illərdir valideynlər, müəllimlər və şagirdlər tərəfindən səsləndirilən narazılıqların bir daha gündəmə gəlməsinə səbəb olub. Dərsliklərdə faktoloji səhvlər, yaş səviyyəsinə uyğun olmayan mətnlər, çətin və anlaşılmaz izahlar, eləcə də proqramla uyğunsuzluq kimi problemlər tədrisin keyfiyyətinə birbaşa təsir göstərir.

Təhsil sisteminin əsas dayaqlarından biri olan dərsliklərin daha keyfiyyətli hazırlanması üçün onların yazılması və ekspertizasına yanaşmanın yenilənməsi, müəllimlərin və praktik pedaqoqların prosesə daha geniş cəlb olunması, ictimai müzakirələrin artırılması, pilot sınaqların keçirilməsi və aşkar olunan səhvlərin operativ şəkildə düzəldilməsi vacib hesab olunur. Keyfiyyətli dərslik yalnız şagirdin bilik əldə etməsinə deyil, həm də onun məntiqi təfəkkürünün və analitik düşüncə bacarıqlarının formalaşmasına xidmət etməlidir.
Mövzu ilə bağlı təhsil eksperti Şəmsi Qoca BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, Elm və təhsil naziri Emin Əmrullayevin dərsliklərlə bağlı dilə gətirdiyi nöqsanlar - xüsusilə tarix dərsliklərindəki quru xronologiya, Azərbaycan dili kitablarındakı həddindən artıq qayda yükü və biologiya dərsliklərinin beynəlxalq standartlardan uzaq olması - əslində illərdir pedaqoqların, valideynlərin və cəmiyyətin narahat olduğu fundamental problemlərin rəsmi səviyyədə təsdiqidir. Onun sözlərinə görə, dərslik sadəcə məlumat toplusu deyil; o, uşağın dünyagörüşünü formalaşdıran, onu düşünməyə və təhlil etməyə yönəldən əsas tədris vasitəsidir: "Bu sahədəki problemləri köklü şəkildə aradan qaldırmaq üçün sistemli və praktiki addımların atılmasına ehtiyac var. Bu yolda atılmalı olan ilk vacib addım "fakt yığını" modelindən "hekayə və analiz" modelinə keçid etməkdir. Tarix dərsliklərində uşaqlara tarixin fəlsəfəsini, səbəb-nəticə əlaqələrini sevdirmək əvəzinə, onları quru illər və rəqəmlər labirintinə salırıq. Bunun həlli dərsliklərin daha çox hekayə üslubunda, şagirdin təxəyyülünü işə salacaq şəkildə yazılmasıdır. Şagird tarixi hadisəni sadəcə əzbərləməməli, "Bu hadisə baş verməsəydi, dünya necə olardı?" sualı ətrafında mülahizə yürütməyi öyrənməlidir.

İkinci mühüm məqam Azərbaycan dili dərsliklərində "teoriya" yox, "anlama və tətbiq" prinsipinə üstünlük verilməsidir. Dil dərsliklərində şagirdlərin akademik səviyyədə dilçi kimi yetişdirilməsinə çalışılır, lakin nəticədə oxuyub-anlama və özünü ifadəetmə bacarıqları kölgədə qalır. Kitablardakı ağır filoloji qaydaların həcmi kəskin azaldılmalıdır. Diqqət şagirdin oxuduğu mətni təhlil etməsinə, yazı mədəniyyətinə (esse, məktub yazmaq) və natiqlik bacarıqlarının inkişafına yönəldilməlidir.

Bununla yanaşı, müəllif heyətinin və ekspertizanın gücləndirilməsi də mütləqdir. Dərsliklərin yazılması tez-tez dar bir çərçivədə, qısa müddətdə və alternativsiz həyata keçirilir. Hər bir dərslik layihəsində yalnız akademik alimlər deyil, mütləq şəkildə orta məktəb təcrübəsi olan, uşaq psixologiyasını dərindən bilən praktiki müəllimlər ön sıralarda yer almalıdır. Müəlliflərin təklif etdiyi materiallar məktəblərdə geniş sınaqdan keçirilməli və yalnız bundan sonra kütləvi tirajlanmalıdır.

Sistemin ən ağrılı nöqtələrindən biri də DİM (Dövlət İmtahan Mərkəzi) və Elm və Təhsil Nazirliyi arasında koordinasiyanın qurulmasıdır. İllərdir davam edən ən böyük ziddiyyətlərdən biri dərsliklərdəki materiallarla qəbul imtahanı suallarının üst-üstə düşməməsi, yaxud dərslikdəki xırda, mübahisəli detalların imtahanda həlledici suala çevrilməsidir. Qəbul proqramı dərsliklərin fəlsəfəsinə tam uyğunlaşdırılmalıdır. İmtahanlar uşaqdan dərslikdəki hansısa cümlənin altından xətt çəkilmiş xırdalığı deyil, fənnin mahiyyətini başa düşüb-düşməməsini yoxlamalıdır.

Nəhayət, müasir dövrün tələbi olaraq elektron və interaktiv dərsliklərin tətbiqi genişləndirilməlidir. Müasir dövrün uşaqları vizual və interaktiv materiallarla daha tez öyrənirlər. Qalın, ağır və vizual tərtibatı zəif olan kitablar uşaqları mütaliədən soyudur. Elektron dərslik bazası zənginləşdirilməli, dərsliklərə 3D modellər, animasiyalar və interaktiv tapşırıqlar inteqrasiya edilməlidir. Bu, xüsusilə biologiya, fizika və kimya kimi təbiət elmlərinin mənimsənilməsini asanlaşdırar.

Və nəhayət, dərslik sahəsindəki islahatlar sadəcə dizayn və ya orfoqrafik düzəlişlərlə məhdudlaşmamalıdır. Biz dərslik yazarkən qarşımıza "Bu uşaq gələcəkdə hansı bacarıqlara sahib olmalıdır?" sualını qoymalı və kitablarımızı həmin hədəfə kökləməliyik".

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin