Süni intellekt hansı peşələrin yoxa çıxmasına gətirib çıxara bilər? - İKT ÜZRƏ EKSPERTDƏN AÇIQLAMA

Süni intellekt texnologiyalarının sürətlə inkişafı dünyada əmək bazarını köklü şəkildə dəyişməkdədir. Artıq bir çox sahədə insanların yerinə proqramlar və ağıllı sistemlər işləyir, bəzi işlər isə tamamilə avtomatlaşdırılır. Bu proses məhsuldarlığı artırsa da, milyonlarla insanın məşğulluğu ilə bağlı narahatlıqları da gündəmə gətirir. Yaxın illərdə bəzi peşələrə tələbatın azalacağı, yeni bacarıqlar tələb edən ixtisasların isə daha çox ön plana çıxacağı gözlənilir.

Bəs süni intellekt ən çox hansı peşələri risk altına salır? Hansı sahələrdə çalışanlar dəyişən əmək bazarına indidən hazırlaşmalıdır?
Mövzu ilə bağlı İnformasiya Texnologiyaları üzrə mühəndis-tədqiqatçı, Azərbaycan Kibertəhlükəsizlik Təşkilatları Assosiasiyasının (AKTA) eksperti Bəhruz Əliyev BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, tarixə baxanda oxşar qorxular hər böyük texnoloji dəyişiklikdə yaşanıb, sənaye inqilabı, avtomatlaşdırma, kompüterlərin yayılması. Onun sözlərinə görə, hər dəfə bəzi peşələr həqiqətən itib (məsələn, telefon operatorları, makinaçılar və s.), amma eyni zamanda əvvəllər mövcud olmayan yeni peşələr yaranıb: "Süni intellektlə bağlı fərq ondadır ki, bu dəfə təsir fiziki əməkdən çox zehni əməyə yəni, yazı, tərcümə, analiz, dizayn, proqramlaşdırma kimi sahələrə yönəlir. Bu da onu göstərir ki, keçmiş nümunələr birbaşa təkrarlanmaya bilər. Reallıqda ən çox baş verən şey peşələrin tam əvəzlənməsi yox, transformasiyasıdır. Bir peşə onlarla fərqli tapşırıqdan ibarətdir və süni intellekt adətən onların bir hissəsini avtomatlaşdırır. Məsələn, tərcüməçilər indi maşın tərcüməsini redaktə edən mütəxəssislərə çevrilirlər; hüquqşünaslar sənəd axtarışını süni intellektə həvalə edib strategiyaya daha çox vaxt ayırırlar. Yəni "peşə itir" demək çox vaxt "peşənin məzmunu dəyişir" deməkdir.

Bununla belə, bəzi sahələrdə iş yerlərinin sayının azalması real riskdir. Xüsusən təkrarlanan, standart tapşırıqlara əsaslanan işlərdə (müştəri dəstəyi, sadə mətn hazırlanması, məlumat daxil edilməsi). Burada əsas problem dəyişikliyin sürətidir. İnsanların yenidən ixtisaslaşmağa vaxtı çatacaqmı?
Ona görə də ən ağlabatan yanaşma nə panika, nə də tam laqeydlikdir. Qorxmaq əvəzinə uyğunlaşmaq daha faydalıdır. Süni intellekt alətlərindən istifadə etməyi öyrənmək, insanlara xas qalan bacarıqları (tənqidi düşüncə, ünsiyyət, məsuliyyət daşımaq, kontekstual mühakimə) inkişaf etdirmək. Çox güman ki, süni intellektdən istifadə edən mütəxəssislər ondan istifadə etməyənləri əvəz edəcək".

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin