Orta məktəblərdə karyera planlaması dərsləri keçirilməlidirmi? - TƏHSİL EKSPERTİNDƏN AÇIQLAMA

Peşə seçimi insanın gələcək həyatına təsir edən ən vacib qərarlardan biridir. Buna baxmayaraq, bir çox şagird orta məktəbi bitirənə qədər hansı sahəyə marağının və bacarığının olduğunu tam müəyyənləşdirə bilmir. Dünyanın bir çox ölkəsində bu problemin qarşısını almaq üçün məktəblərdə karyera planlaması və peşəyönümü dərsləri keçirilir, şagirdlər müxtəlif peşələrlə tanış edilir və gələcək seçimlərinə istiqamət verilir.

Bu isə sual yaradır: Azərbaycanda da orta məktəblərdə karyera planlaması fənninin tədrisi tətbiq oluna bilərmi? Belə bir addım şagirdlərin gələcək peşə seçimində nə dərəcədə faydalı olar?
Mövzu ilə bağlı təhsil eksperti Şəmsi Qoca BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, dünyanın bir çox inkişaf etmiş təhsil sistemlərində karyera planlaması sadəcə bir fənn deyil, şagirdin gələcəyini formalaşdıran əsas strategiyalardan biridir. Onun sözlərinə görə, ölkəmizin reallıqlarını, əmək bazarının sürətli dəyişməsini və gənclərin seçim qarşısında yaşadığı çətinlikləri nəzərə alsaq, bu dərslərin orta məktəblərdə keçirilməsi nəinki gərəklidir, hətta çox vacib bir zərurətdir: "Karyera planlaması dərslərinin orta məktəblərdə keçirilməsi ölkəmiz üçün tam bir zərurətdir. Hazırda gənclərimizin böyük bir qismi ixtisas seçimini dərk edərək deyil, sadəcə topladığı imtahan balına, valideyn arzusuna və ya dəbdə olan sahələrə görə edir. Bu isə sonradan öz sahəsini sevməyən, əmək bazarında özünə yer tapa bilməyən kadrların yetişməsinə və universitet illərinin boşa getməsinə yol açır.

Məktəblərdə bu dərslərin sistemli şəkildə tədris olunması şagirdlərə erkən yaşlardan öz potensialını, güclü və zəif tərəflərini kəşf etmək imkanı verər. Eyni zamanda, dünya iqtisadiyyatının və texnologiyanın sürətlə dəyişdiyi bir dövrdə gənclərimiz gələcəyin rəqəmsal peşələri və əmək bazarının real tələbləri barədə vaxtında məlumatlana bilərlər. Bu proqram şagirdləri quru nəzəriyyə ilə yükləməməli, tamamilə praktiki testlər, peşə sahibləri ilə canlı görüşlər və interaktiv məşğələlər üzərində qurulmalıdır. Belə bir addım həm gənclərimizin gələcəkdə uğurlu və xoşbəxt bir ömür sürməsinə, həm də ölkəmizin kadr potensialının düzgün istiqamətləndirilməsinə birbaşa xidmət edər.

Bir şərtlə ki, bu dərslərin sadəcə formal xarakter daşıyan, konspekt yazdırılan quru bir fənnə çevrilməməsi şərtdir. Proses tamamilə praktiki olmalıdır - psixoloji testlər, müxtəlif peşə sahibləri ilə görüşlər, müəssisələrə ekskursiyalar və şagirdlərin fərdi meyllərini üzə çıxaran interaktiv məşğələlər formasında qurulmalıdır. Karyera planlaması uzunmüddətli bir şəxsiyyət inkişafı prosesi olduğu üçün bu proqramın tətbiqinə daha erkən yaşlarda - ibtidai siniflərin sonu və ya orta siniflərin əvvəlindən (təxminən V sinifdən) başlamaq ən doğru yanaşmadır. Çünki IX-XI siniflər artıq planlama deyil, konkret qərarvermə və universitet imtahanlarına hazırlıq mərhələsidir; bu yaşda tələsik edilən seçimlər çox vaxt stress və səhvlərə yol açır.

Erkən yaşlarda, yəni V-VIII siniflərdə məqsəd uşağa konkret peşə seçdirmək deyil, onun dünyagörüşünü genişləndirmək, müxtəlif sahələri tanıtmaq və ən əsası, öz maraq və istedadını kəşf etməsinə şərait yaratmaq olmalıdır. Bu mərhələdə dərslər oyunlar, nağıllar, sahə gəzintiləri və fərqli peşə sahiblərinin maraqlı hekayələri üzərində qurula bilər. Şagird rəssamlığı, mühəndisliyi, elmi və ya proqramlaşdırmanın mahiyyətini təzyiq altında olmadan, sadəcə maraq xatirinə öyrənməlidir.

Yuxarı siniflərə (IX-XI siniflər) keçdikdə isə artıq bünövrəsi qoyulmuş bu biliklərin üzərində konkret strategiya qurulmalıdır. Bu dövrdə dərslər əmək bazarının real tələbləri, universitetlərin və peşə məktəblərinin şərtləri, CV yazmaq və özünü təqdim etmək kimi daha praktik, hədəfəyönümlü mövzuları əhatə etməlidir. Beləliklə, məktəb dövrü bitəndə gənc nəyi seçdiyini və bu seçimi niyə etdiyini tam dərk edən yetkin bir fərdə çevrilər".

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin