Əmək bazarının yeni çağırışları: Peşə təhsilində dəyişən prioritetlər

"XXI əsr sürətli yenilikləri, köklü dəyişiklikləri və amansız rəqabəti ilə bəşər tarixinin ən mühüm inkişaf mərhələlərindən biri kimi tarixə düşür. Bu əsrə qədəm qoyduğumuz gündən yeni texnologiyaların sürətli inkişafına, qlobal rəqəmsallaşma prosesinə və insan zəkasının təntənəsi sayılan tibbi kəşflərə şahidlik edirik".

Bunu BiG.AZ-a açıqlamasında təhsil eksperti Şəmsi Qoca bildirib.

O, qeyd edib ki, lakin bu inkişaf xətti hamar deyil. Paralel olaraq bəşəriyyət ciddi ekoloji problemlər və dərin psixoloji çağırışlarla da üz-üzədir. Məhz bu dəyişikliklər fonunda ehtimal etmək olar ki, gələcəyin peşə xəritəsi əsasən aşağıdakı istiqamətlər üzrə formalaşacaq:

"Gen mühəndisliyi və biotexnologiya;
Robototexnika və süni intellekt;
Klinik və rəqəmsal psixologiya;
Ekologiya və yaşıl energetika;
Kosmik sənaye və mühəndislik.

Bu qlobal çağırışların fonunda yerli tələbələrimizin rəqəmsal dizayn, aşpazlıq, İT və texniki peşələr üzrə dünya gəncləri ilə eyni səviyyədə yarışmasına imkan yaradan WorldSkills platforması ölkəmizdə peşə standartlarının beynəlxalq səviyyədə tanınmasının ən mühüm göstəricilərindən birinə çevrilir.

Bu gün dünyanın ən sürətlə inkişaf edən və sərhəd tanımayan sahəsi texnologiyadır. Proqramçılar, veb və mobil tətbiq hazırlayan mütəxəssislər, süni intellekt mühəndisləri, kibertəhlükəsizlik üzrə ekspertlər və data analitikləri əmək bazarında ən çox tələb olunan peşələr sırasındadır. Bu istiqamətlər təkcə yerli deyil, beynəlxalq əmək bazarında da yüksək gəlir və geniş karyera imkanları təqdim edir.

Belə bir reallıqda insanların böyük əksəriyyəti ixtisaslarını yeniləməli, bilik və bacarıqlarını daim təkmilləşdirməli olacaqlar. Onlar təkcə bir-biri ilə deyil, həm də robotlar və kompüterlərlə rəqabət aparacaqlar. Yeni dövr insanın həm intellektini, həm məsuliyyət hissini, həm də dəyişən dünyaya uyğunlaşmaq bacarığını daim inkişaf etdirməsini tələb edəcək.

Süni intellektin və robotların insan əməyini əvəz etdiyi bu dövrdə gənclərimiz yalnız texniki biliklərlə rəqabət apara bilməzlər. Kompüterlərin sahib ola bilmədiyi ən mühüm üstünlük insanın milli-mənəvi dəyərləri, yaradıcı təfəkkürü, emosional zəkası və ətraf mühitə qarşı məsuliyyət hissidir. Müasir peşə təhsili gənclərə təkcə dəzgahı idarə etməyi və ya kod yazmağı deyil, eyni zamanda yüksək peşə etikası, vicdan və dövlətçilik təfəkkürü aşılamağı da qarşısına məqsəd qoymalıdır. Çünki ruhsuz texnologiyanın qarşısında yalnız yüksək mənəviyyata və inkişaf etmiş zəkaya malik insan üstün ola bilər.

Bəşəriyyətin intellektual və texnoloji intibah yaşadığı müasir dövrdə peşə təhsili sadəcə ixtisas əldə etmək vasitəsi deyil, ölkənin sosial-iqtisadi inkişafını təmin edən əsas amillərdən biridir. Azərbaycanda peşə təhsilinin inkişafı dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindən biri kimi müəyyənləşdirilib. Son illərdə paytaxt Bakı ilə yanaşı, regionlarda da yeni peşə təhsili müəssisələri yaradılır.

Peşə təhsilinin uğuru onun əmək bazarı ilə qurduğu birbaşa əlaqənin səviyyəsi ilə ölçülür. Bu gün yeni ixtisaslar üzrə kurikulumlar və təhsil proqramları qapalı kabinetlərdə deyil, sənaye nümayəndələrinin, aparıcı mütəxəssislərin və işəgötürənlərin iştirakı ilə hazırlanır. Nəticədə təhsil sistemi ilə biznes sektoru arasında möhkəm əməkdaşlıq körpüsü qurulur.

Eyni zamanda bölgələrdə peşə təhsili müəssisələrinin yaradılması regional klasterləşmə prinsipinə əsaslanır:

Şimal və Qərb zonaları - otelçilik, qonaqpərvərlik və turizm;
Aqrar rayonlar - smart kənd təsərrüfatı və aqroservis;
Sənaye şəhərləri - avtomatika, maşınqayırma və mexanika.

Bu yanaşma hər bir gəncin yaşadığı bölgədə məşğulluğunun təmin olunmasına və daxili miqrasiyanın azaldılmasına xidmət edir.

İKT, avtomobil diaqnostikası, elektrik-qaz qaynaqçısı, avtomatika və qrafik dizayn kimi ixtisaslar uzun illərdir əmək bazarında yüksək tələbatını qoruyur. Bununla yanaşı, subbakalavr dərəcəsi verən yüksək peşə təhsilinə marağın artması gənclərin ömürboyu təhsil prinsipinə daha çox üstünlük verdiyini göstərir.

Son illərin statistik göstəricilərinə əsasən, gənclərin daha çox maraq göstərdiyi istiqamətlər bunlardır:

Ümumi istiqamətlər: veb-dizayn, kibertəhlükəsizlik, kompüter sistemlərində proqramlaşdırma.

Qızların üstünlük verdiyi sahələr: moda dizaynı, dayə, qrimçi-pastijor, laborant-mikrobioloq, kimyəvi analiz laborantı, xalçaçılıq, kargüzarlıq, tədbirlərin təşkili və qənnadçılıq.

Dövlətin bu sahədə gələcək strateji hədəfləri də artıq müəyyənləşdirilib. Nazirlər Kabinetinin fəaliyyət hesabatına əsasən, yaşıl iqtisadiyyat və texnoloji inkişaf istiqamətləri üzrə peşələrin siyahısı davamlı şəkildə genişləndirilir.

Əmək bazarının perspektiv tələblərinə uyğun aparılan təhlillər nəticəsində yaşıl iqtisadiyyat və gələcəyin peşələri üzrə müəyyən edilmiş 25 yeni ixtisasın mövcud 175 aktual peşə və ixtisasın siyahısına əlavə olunması istiqamətində işlər yekunlaşmaq üzrədir.

Azərbaycanın neftdən asılılığının azaldılması və güclü qeyri-neft sektorunun formalaşdırılması məhz yüksək ixtisaslı peşəkar kadrların hesabına mümkün olacaq".

Telegramda izləyin