Beyindəki "xain" hüceyrə deşifrə edildi: Xərçəngi qoruyan qalxan necə sındırıldı?

London və Kanadadan olan alimlər qlioblastoma şişlərini həm birbaşa hədəfə alan, həm də onları qoruyan immun müdafiə mexanizmini zəiflədən yeni CAR-T hüceyrə terapiyası hazırlayıblar. Heyvan modelləri üzərində aparılan laboratoriya sınaqlarında müalicə tətbiq edilən 13 siçandan 12-də şiş tamamilə aradan qaldırılıb.

Qaynarinfo xəbər verir ki, beyin xərçənginin ən aqressiv və ölümcül formalarından biri hesab olunan qlioblastomaya qarşı hazırlanmış yeni immunoterapiya üsulu gələcəkdə xəstəliyin müalicəsi üçün perspektivli yanaşma kimi qiymətləndirilir.

King's London Kollecini və MakMaster Universitetinin alimlərinin birgə apardığı araşdırma göstərib ki, yeni CAR-T hüceyrə terapiyası indiyədək müalicəsi son dərəcə çətin hesab olunan qlioblastoma şişlərini hədəfə almaq və uzunmüddətli sağqalma ehtimalını artırmaq potensialına malikdir. Bununla belə, üsul hələ insanlar üzərində sınaqdan keçirilməyib.

Həkimlərin uzun illərdir həllini axtardıqları problem

Hər il minlərlə insanda aşkarlanan qlioblastoma diaqnozu qoyulduqdan sonra xəstələrin təxminən 95 faizi beş il ərzində həyatını itirir. Onilliklər ərzində alimlər bu xəstəliyə qarşı effektiv müalicə üsulu hazırlamağa çalışsalar da, şişin sağlam beyin toxumasına nazik və ipvari çıxıntılarla yayılması müalicəni son dərəcə çətinləşdirib.

Digər bir çox xərçəng növündən fərqli olaraq, qlioblastoma cərrahi yolla tam çıxarıla bilmir. Əməliyyatdan sonra qalan xərçəng hüceyrələri isə kimyaterapiya və şüa terapiyasına yüksək davamlılıq göstərərək xəstəliyin yenidən inkişafına səbəb olur. Tədqiqat müəllifləri hesab edirlər ki, yeni CAR-T terapiyası bu məhdudiyyəti aradan qaldırmağa kömək edə bilər.

İmmun hüceyrələri yenidən proqramlaşdırılır

Hazırda Böyük Britaniyada əsasən qan xərçənglərinin müalicəsində istifadə olunan CAR-T üsulu xəstənin öz immun hüceyrələrinin laboratoriyada genetik cəhətdən yenidən proqramlaşdırılmasına əsaslanır.

Bu məqsədlə xəstədən götürülən ağ qan hüceyrələri genetik dəyişikliklərə məruz qalaraq xərçəng hüceyrələrinin səthindəki zülalları tanıya bilən xüsusi immun hüceyrələrinə çevrilir. Daha sonra həmin hüceyrələr yenidən orqanizmə yeridilir və xərçəng hüceyrələrini hədəfə alaraq məhv etməyə çalışırlar.

İndiyədək leykemiya və limfoma kimi qan xərçənglərinin müalicəsində uğurlu nəticələr göstərən bu metodun gələcəkdə beyin şişlərinə qarşı da tətbiq olunması araşdırılır.

Təcrübələrdə yüksək nəticə əldə olunub

"Nature" jurnalında dərc olunan araşdırmada yeni terapiya insan qlioblastomasını təqlid edən heyvan modellərində sınaqdan keçirilib.

Əsas iki eksperimentdə müalicə tətbiq edilən 13 siçandan 12-də şiş tamamilə aradan qaldırılıb. Müalicə alan qruplardan biri dörd aydan, digəri isə beş aydan artıq müddətdə şişsiz qalıb.

Tədqiqatçılar qlioblastoma şişlərində və makrofaq adlanan immun hüceyrələrində GPNMB adlı zülal müəyyən ediblər.

Normal şəraitdə makrofaqlar orqanizmi infeksiyalardan qoruyan immun hüceyrələridir. Lakin qlioblastoma zamanı onların bir hissəsi şiş tərəfindən yenidən proqramlaşdırılaraq onun böyüməsini və müalicədən yayınmasını dəstəkləyən mühitin formalaşmasına kömək edir.

Alimlər CAR-T hüceyrələrini məhz GPNMB zülalını tanıyacaq şəkildə hazırlayıblar. Nəticədə bu hüceyrələr həm şiş hüceyrələrini, həm də şişi qoruyan immun mühitinin əsas elementlərini hədəfə alıblar.

Xərçəngə ekosistem kimi yanaşma

Araşdırmanın aparıcı müəllifi Şila Sinq (Sheila Singh), "King's College London" və "McMaster University"nin beyin cərrahiyyəsi və neyro-onkologiya professoru bildirib ki, onların yanaşması qlioblastomanı yalnız xərçəng hüceyrələrinin toplusu kimi deyil, onu əhatə edən immun mühiti ilə birlikdə qiymətləndirməyə əsaslanır.

Onun sözlərinə görə, yeni yanaşma yalnız şiş hüceyrələrini deyil, həm də onları qoruyan immun hüceyrələrini hədəfə alaraq xəstəliyin davamlılığını təmin edən müdafiə sistemini zəiflədir.

Araşdırmanın həmmüəllifi Şan Qreval (Shaan Grewal) isə qeyd edib ki, əvvəlki tədqiqatlar əsasən yalnız xərçəng hüceyrələrinin məhv edilməsinə yönəlirdi. Yeni metod isə xəstəliyə iki istiqamətdən təsir göstərərək şişin müdafiə mexanizmini də hədəfə alır.

İnsanlar üzərində klinik sınaqlar hələ başlamayıb

Hazırda bu müalicə üsulu insanlar üzərində klinik sınaqlardan keçməyib. Bununla belə, tədqiqatçılar laboratoriya və heyvan modellərində əldə olunan nəticələrin gələcək klinik araşdırmalar üçün mühüm əsas yaratdığını bildirirlər.

Mövcud müalicə üsulları ilə qlioblastoma diaqnozu qoyulan xəstələrin orta sağqalma müddəti 12-18 ay təşkil edir. Mütəxəssislərin fikrincə, son iyirmi ildə bu sahədə ciddi irəliləyiş əldə olunmadığı nəzərə alınarsa, yeni nəticələr gələcək müalicələrin hazırlanması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Həkimlər əhalini xəstəliyin mümkün əlamətlərinə diqqət yetirməyə çağırırlar. Davamlı və ya getdikcə güclənən baş ağrısı, qıcolmalar, ürəkbulanma, başgicəllənmə, yaddaş pozğunluğu, bədənin bir tərəfində zəiflik, eləcə də yeni yaranan görmə və nitq problemləri qlioblastomanın əlamətləri sırasında göstərilir. Bu simptomlar müşahidə olunduqda vaxt itirmədən həkimə müraciət etmək tövsiyə edilir.

Bu variantda:

* xəbər agentliyi üslubu qorunub;
* məntiqi və elmi baxımdan mübahisəli ifadələr yumşaldılıb;
* klikbaşlıq elementləri çıxarılıb;
* terminologiya vahidləşdirilib;
* məqalənin yalnız heyvan modelləri üzərində aparıldığı hər yerdə aydın şəkildə vurğulanıb.

Telegramda izləyin