Razılaşma var, amma suallar qalır: Hizbullah silahı yerə qoyacaqmı? - POLİTOLOQDAN AÇIQLAMA

ABŞ-da keçirilən son İsrail-Livan danışıqları regionda uzun müddətdir davam edən gərginliyin diplomatik müstəviyə daşınması baxımından mühüm addım kimi qiymətləndirilsə də, əldə olunan razılaşmaların real nəticə verib-verməyəcəyi hələ də sual altındadır. Xüsusilə Hizbullahın silahı yerə qoyması ilə bağlı səsləndirilən tələblər və İranın Livandakı rolunun məhdudlaşdırılması məsələsi kağız üzərində razılaşdırılsa belə, bu qərarların icrası olduqca mürəkkəb görünür.

Çünki artıq indidən məlum olur ki, Hizbullah bu danışıqları tanımır və onların nəticələrini qəbul etməyəcəyini açıq şəkildə bəyan edir. Bundan əvvəl də təşkilat silahsızlanma çağırışlarını dəfələrlə rədd edib və bunu xarici təzyiq kimi qiymətləndirib . Belə bir şəraitdə əsas sual ortaya çıxır: siyasi razılaşmalar hərbi və ideoloji baxımdan güclü olan bir aktora təsir edə biləcəkmi, yoxsa bu proses növbəti uğursuz diplomatik cəhd kimi tarixə düşəcək?
Mövzu ilə bağlı politoloq Aytən Qurbanova BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, İsrail və Livan nümayəndələri arasında Hizbullahın tam tərksilah olunması ilə bağlı əldə olunan razılıq Orta Şərqdə təhlükəsizlik arxitekturasının yenidən formalaşdırılması nöqteyi-nəzərindən diqqətəlayiq hadisə kimi qiymətləndirilə bilər. Onun sözlərinə görə, bu məsələ yalnız Livanın daxili sabitliyi ilə məhdudlaşmır, eləcə də regional güc balansına və İranın təsir imkanlarına birbaşa təsir edən kompleks geosiyasi komponentləri ehtiva edir: "İlk növbədə onu qeyd etmək lazımdır ki, Hizbullahın silahsızlaşdırılması məsələsi Livanın suverenliyi və dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi kontekstində uzun illərdir beynəlxalq gündəmdə yer alır. Silahlı qeyri-dövlət aktorunun mövcudluğu Livanda paralel güc mərkəzinin formalaşmasına səbəb olub, bu isə dövlətin təhlükəsizlik üzərində inhisarını zəiflədir. Məhz bu nöqteyi-nəzərdən yanaşdıqda, belə bir razılaşma Livan dövlətinin legitim təhlükəsizlik institutlarının gücləndirilməsi istiqamətində mühüm addım kimi interpretasiya oluna bilər.

Digər tərəfdən isə İranın Livandakı təsirinin məhdudlaşdırılması məsələsinin danışıqlarda xüsusi yer tutması prosesin sırf təhlükəsizlik deyil, daha geniş geosiyasi çərçivədə aparıldığını göstərir. Məlumdur ki, Hizbullah İranın regiondakı əsas təsir alətlərindən biri kimi çıxış edir. Ona görə də, təşkilatın tərksilahı yalnız Livan daxilində qüvvələr balansını deyil, həmçinin İranın bu bölgədəki strateji mövqelərini zəiflədə bilər. Bu isə öz növbəsində ABŞ və onun regional müttəfiqlərinin maraqları ilə üst-üstə düşür. ABŞ tərəfindən Livana yönəldilən 58,8 milyon dollarlıq humanitar yardım paketi isə bu prosesin "yumşaq güc" komponenti kimi qiymətləndirilə bilər.

Vaşinqton bu vasitə ilə bir tərəfdən Livanda sosial-iqtisadi gərginliyin azaldılmasına töhfə verməyi, digər tərəfdən isə rəsmi Beyrut üzərində təsir imkanlarını artırmağı hədəfləyir. Humanitar yardımın təhlükəsizlik gündəliyi ilə paralel təqdim olunması ABŞ-nin kompleks yanaşma strategiyasını əks etdirir. Heç şübhəsiz ki, bu razılaşmanın praktik müstəvidə reallaşması bir sıra ciddi çağırışlarla üzləşə bilər. Hizbullahın həm hərbi, həm də siyasi struktura malik olması, onun Livanın daxili siyasi sistemində dərin kök salması tərksilah prosesini çətinləşdirən əsas amillərdəndir. Bundan əlavə İranın bu prosesə mümkün reaksiyası və regionda gərginliyin artma ehtimalı da nəzərə alınmalıdır. Nəticə etibarilə, əldə olunduğu bildirilən razılaşma regionda yeni siyasi dinamikanın formalaşmasının ilkin siqnalları kimi qiymətləndirilə bilər. Lakin bu təşəbbüsün uğuru tərəflərin real siyasi iradəsindən, beynəlxalq aktorların koordinasiyasından və ən əsası Livan daxilində konsensusun formalaşdırılmasından asılı ola bilər".

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin