ABŞ-İran qarşıdurması: atəşkəs, yoxsa müvəqqəti pauza?

ABŞ prezidenti Donald Trampın "bu gecə qədim bir sivilizasiya məhv olacaq, bunun baş verməsini istəmirəm, amma yəqin ki, baş verəcək" kimi sərt bəyanatından sonra İrana qarşı başladılan hərbi əməliyyatlar dayandırılıb.

Bildirilir ki, atəşkəs iki həftə müddətində qüvvədə olacaq. İran tərəfi isə vurğulayır ki, müharibə yalnız aprelin 10-da planlaşdırılan danışıqlarda 10 bəndlik saziş tam imzalandıqdan sonra başa çatmış hesab edilə bilər.

Mövzu ilə bağlı BiG.AZ-a açıqlama verən politoloq Turan Rzayev bildirib ki, hazırda müharibə bitmiş sayılmır. Bu, sadəcə atəşkəs razılığıdır və vəziyyət hələ də həssas olaraq qalır. Hər an gərginliyin yenidən artması ehtimalı var. Bununla belə, atəşkəsin əldə olunması gözlənilən idi. Çünki İsrail və ABŞ-ın İrana qarşı başladığı hərbi əməliyyatlar gözlənilən nəticəni vermədi:

"Doğrudur, Təl-Əviv və Vaşinqton İranın ali rəhbəri Əli Xamenei də daxil olmaqla bir sıra mühüm şəxsləri zərərsizləşdirib, həmçinin ölkənin hərbi obyektlərinə və infrastrukturuna ciddi ziyan vurub. Lakin Tehranın cavab addımları da gözləniləndən daha sərt olub.

İran ABŞ-ın Yaxın Şərqdə yerləşən hərbi bazalarını və bu bazaların olduğu ölkələri açıq hədəf elan edib, müxtəlif istiqamətlərdə zərbələr endirib. Hətta ABŞ-ın Fars körfəzinə yerləşdirdiyi donanmaya, o cümlədən F-15E qırıcı təyyarəsinə və daha sonra pilotları axtarmaq üçün göndərilən "Black Hawk" tipli helikopterə qarşı hücumlar vəziyyəti daha da gərginləşdirib. İsrailə endirilən fasiləsiz zərbələr də münaqişənin miqyasını genişləndirib.

Faktiki olaraq İranın müqaviməti ABŞ üçün gözlənilməz olub. Bundan əlavə, körfəz ölkələrinin, Türkiyənin və Avropa müttəfiqlərinin Vaşinqtona açıq dəstək verməməsi, əksinə əməliyyatların dayandırılması üçün təzyiq göstərməsi də ABŞ-ı bu addımı atmağa vadar edib.

Subyektiv yanaşmaya görə, atəşkəsin əldə olunmasında əsas faktor Çinin rolu olub. Bildirilir ki, Ayətullah Müctəba Xamenei Pekinin diplomatik səyləri və son anda göstərdiyi təsir nəticəsində Pakistanın təklif etdiyi iki həftəlik atəşkəsi qəbul edib. Bununla yanaşı, Çinin İrana hərbi dəstəyi də diqqət çəkir.
Son günlər İran ordusunun ABŞ-a qarşı daha dəqiq və effektiv zərbələr endirməsi diqqətdən qaçmayıb. Halbuki bundan əvvəl İran ciddi itkilərlə üzləşmişdi. Bu dəyişimin əsas səbəbi kimi Çinin İrana yeni nəsil hava hücumundan müdafiə sistemləri və digər silahlar təqdim etməsi ehtimal olunur.

Beləliklə, ehtimal edilir ki, Pekin həm Tehrana diplomatik təsir göstərib, həm də Vaşinqtonu hərbi balans vasitəsilə danışıqlar masasına oturmağa məcbur edib.

Pakistanın baş naziri Şahbaz Şərif ABŞ, İsrail və İran nümayəndələrini aprelin 10-da İslamabadda keçiriləcək danışıqlara dəvət edib. İsrailin baş naziri Benyamin Netanyahu isə Donald Trampın əməliyyatların dayandırılması qərarını dəstəkləyib.

Hazırda qarşıda iki həftəlik atəşkəs və mümkün sülh danışıqları dayanır. Buna baxmayaraq, həm ABŞ, həm də İran tərəfi özünü qalib elan edir. Lakin mövcud vəziyyətdə heç bir tərəfin tam qələbə qazandığını demək mümkün deyil. Əgər bu, qələbədirsə, onu yalnız "Pir qələbəsi" kimi qiymətləndirmək olar".

Telegramda izləyin