Dövlət məktəblərinin liseyləşməsi: "Sağlam rəqabət" və problemlər

"Dövlət məktəbinin liseyə çevrilməsi o deməkdir ki, şagirdlər artıq ərazi prinsipi ilə deyil, bilik və bacarıq müsabiqəsi ilə qəbul olunacaq. Bu, cəmiyyətin intellektual potensialını bir mərkəzdə toplamaq baxımından faydalıdır: güclü şagirdlər bir-birini irəli çəkir, "sağlam rəqabət" formalaşır".

Bunu BiG.AZ-a açıqlamasında təhsil eksperti Şəmsi Qoca bildirib.

O, qeyd edib ki, lakin risk də var: orta səviyyəli məktəblər istedadlı uşaqlardan məhrum qalır və təhsil mühiti zəifləyir. Ödənişsiz olması böyük üstünlükdür, çünki kasıb, istedadlı kənd uşağı üçün bu, "sosial lift" rolunu oynayır. Lakin lisey imtahanlarına hazırlaşmaq çox vaxt repetitor dəstəyi tələb edir. Dövlət aşağı siniflərdə bərabər hazırlıq imkanı yaratmasa, liseylər yalnız imkanlı ailələrin uşaqlarının toplandığı yerə çevrilə bilər, bu isə təhsildə təbəqələşməyə yol açır:

"Lisey sisteminin müsbət tərəfi şagirdin vaxtının səmərəli bölünməsidir. Klassik məktəbdə şagird 15-20 fənnin hamısından eyni dərəcədə cavabdehdirsə, liseylərdə meyil və maraqlara görə qruplaşma olur. Məsələn, humanitar sahəyə meyilli uşağın ağır riyazi tənliklərlə yüklənməməsi onun öz sahəsində daha dahi yetişməsinə şərait yaradır.

Məktəbin adının "Lisey" olması hələ keyfiyyət demək deyil. Bu qərar o zaman düzgün olar ki:
Müəllimlər xüsusi sertifikasiyadan keçsin və daha yüksək maaş alıb motivasiya olunsun;
Laboratoriya və texnoloji baza yenilənsin;
Dərslik və proqramlar standart məktəbdən fərqli, tədqiqatçı təfəkkürünə yönəlsin.

Dövlət məktəblərinin liseyləşməsi kütləvi təhsildən "keyfiyyətli təhsilə" keçid cəhdidir. Əgər bu, yalnız ad dəyişikliyi yox, məzmun islahatıdırsa, millətin gələcək ziyalı təbəqəsinin yetişməsi üçün mühüm addımdır. Lakin adi məktəblərin və orta səviyyəli şagirdlərin taleyi də unudulmamalıdır, çünki dövlətin vəzifəsi yalnız elitanı deyil, bütün cəmiyyəti savadlandırmaqdır.

Nəticə etibarilə, məktəblərin adını dəyişib "lisey" qoymaqla mahiyyətin dəyişəcəyinə ümid etmək sadəcə özünüaldatmadır. Müəllim nüfuzunun aşağı düşdüyü, şagirdin buraxıldığı və təhsil ocaqlarının qeyri-peşəkar idarəçiliyə verildiyi mühitdə hansı keyfiyyət dəyişikliyindən danışmaq olar? Elm və Təhsil Nazirliyinin bu addımının uğuru, islahatın necə icra olunmasından asılı olacaq; hələlik isə adlar dəyişsə də, sistemin ruhu və idarəçilik fəlsəfəsi hələ də həqiqi pedaqoji uzaqgörənlikdən uzaqdadır".

Telegramda izləyin