Kurslar məktəbi əvəzləyir: Azərbaycan təhsilində dəyişən güc balansı

Kurslar məktəbi əvəzləyir: Azərbaycan təhsilində dəyişən güc balansıRepetitorluq modelindən kurs sisteminə keçid Azərbaycan təhsilində uzun illərdir davam edən struktur çatışmazlıqların nəticəsidir. Son 5-7 il ərzində kurslara axının artması məktəbin, müəllimin və dövlət təhsil sisteminin ictimaiyyət qarşısında nüfuzunun zəifləməsindən qaynaqlanır. Hazırda ali məktəblərə hazırlaşan abituriyentlərin əksəriyyəti – bəzi rayonlarda 80 faizə qədəri – repetitor deyil, kurs modelinə üstünlük verir. Dövlət İmtahan Mərkəzinin məlumatlarına əsasən 2024-cü ildə qəbul imtahanlarında iştirak edən 132 min abituriyentin təxminən 70 faizi hansısa tədris kursunun abituriyentidir. Bu isə məktəbin funksional yükünü öz üzərinə götürən qeyri-formal təhsil müəssisələrinin normallaşmasına işarədir.

Mövzu ilə bağlı BiG.AZ-a danışan təhsil eksperti Kamran Əsədov bildirib ki,Azərbaycan Respublikasının "Təhsil haqqında" Qanununun 13-cü maddəsində alternativ təhsil formaları, o cümlədən özəl kurslar haqqında müddəalar göstərilsə də, bu sahədə tətbiq edilən nəzarət mexanizmləri faktiki olaraq yetərli deyil. Təhsil Nazirliyi və İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidməti tərəfindən kursların qeydiyyatı, lisenziyalaşdırılması, vergi ödəyicisi kimi nəzarətdə saxlanılması nəzərdə tutulsa da, hazırda ölkə üzrə fəaliyyət göstərən kursların yalnız az bir hissəsi (təxminən 35-40%-i) rəsmi lisenziyaya malikdir. Qalan hissə isə ya fərdi şəxslərin adından qeyri-rəsmi fəaliyyət göstərir, ya da "tədris mərkəzi" adı altında kommersiya fəaliyyəti həyata keçirir. Bu isə təhsilin özəlləşməsi deyil, anarxik bazar modelinə yönəlməsi deməkdir:

Kurslar məktəbi əvəzləyir: Azərbaycan təhsilində dəyişən güc balansı"Kursların təhsildə müəyyən qədər funksional əhəmiyyəti var. Onlar sistemli test bankları təqdim edir, müntəzəm sınaq imtahanları keçirir, şagirdin nəticələrini valideynə hesabat şəklində təqdim edir və qruplaşdırılmış təlim mühiti yaradır. Kurslar repetitorluqdan fərqli olaraq, fərdi yox, kollektiv öyrənmə modelini tətbiq edir və bu da müəyyən psixoloji və sosial dinamikanı stimullaşdırır. İmtahan nəticələrində kurs abituriyentləri repetitor hazırlığında olanlara nisbətən daha müntəzəm irəliləyiş göstərə bilir, çünki kurslar tez-tez təkrar imtahanlar və qruplar üzrə nəticə müqayisələri aparır. Bu isə rəqabət mühiti yaradır. Həmçinin, kurslar bir çox hallarda şagirdlərin məktəb təhsilində qarşılamadığı ehtiyaclarını (təkrar izah, mövzu üzrə praktika, zaman planlaması) ödəyir.

Bununla yanaşı, kurs modelinin ciddi mənfi cəhətləri var. Əvvəla, kursların əksəriyyəti təhsil keyfiyyəti deyil, qazanc prioriteti ilə fəaliyyət göstərir. Bu isə tədris prosesində məzmunun yox, sayın əsas götürülməsi ilə nəticələnir. Kurs rəhbərləri üçün önəmli olan qrupun doluluğu və valideynin ödəmə qabiliyyətidir. Bu isə müəllimin seçiminə, dərs keyfiyyətinə və öyrənmə mühitinə mənfi təsir edir. Digər tərəfdən, kurslar məktəb təhsilinin əvəzləyicisinə çevrilib. Bu gün şagirdlər məktəbə formal olaraq gedir, əsas tədrisi isə kursda alır. Belə bir model məktəbin legitimliyini və dövlət təhsilinin effektivliyini zəiflədir.

Əlavə olaraq, kurslarda pedaqoji təcrübəsi olmayan şəxslərin dərs deməsi halları artıb. Pedaqoji ixtisası və ya müəllimlik təcrübəsi olmayan şəxslər sadəcə özünün imtahan nəticələrinə və ya sosial şəbəkə populyarlığına əsaslanaraq kurslarda dərs deyir. Bu isə təhsil keyfiyyətində ciddi enməyə səbəb olur. Kurslarda şagird yüklənməsi də yüksəkdir – bir çox hallarda şagirdlər məktəb sonrası 5-6 saatlıq kurs təlimlərinə qatılır, bu isə onların psixoloji yüklənməsi, sosial izolyasiyası və dərsə qarşı ümumi marağının itməsi ilə nəticələnir".
Kurslar məktəbi əvəzləyir: Azərbaycan təhsilində dəyişən güc balansıEkspert qeyd edib ki, dünya təcrübəsi göstərir ki, effektiv təhsil sistemi olan ölkələrdə kurs və repetitorluğa ehtiyac olmur. Məsələn, Finlandiya, Norveç, Niderland, Estoniya kimi ölkələrdə məktəb sistemi elə qurulub ki, şagird məktəbdən kənarda əlavə hazırlığa ehtiyac duymur. PISA 2022 nəticələrinə əsasən bu ölkələrdə şagirdlərin 80 faizindən çoxu yalnız məktəb təhsili ilə yüksək nəticə əldə edir. Əvəzində, Cənubi Koreya, Yaponiya və Çində kurs sektorları çox inkişaf edib. Koreyada "hagwon" adlanan hazırlıq kursları məktəbdən sonra məcburi tədris modeli kimi qəbul olunur. Lakin bu ölkələrdə son illərdə təhsil bərabərsizliyi, psixoloji yüklənmə və sosial təzyiqlərlə bağlı ciddi tənqidlər var. Koreya hökuməti 2023-cü ildən etibarən gecə saat 10-dan sonra kursların fəaliyyətini qadağan edib və məktəb proqramlarının təkmilləşdirilməsi istiqamətində islahatlara başlayıb:

"Azərbaycan təhsil sistemində bu kurs mərkəzlərinin yayılması məktəb sisteminin keyfiyyət problemi ilə birbaşa bağlıdır. Əgər məktəb, müəllim və dərslik sistemi şagirdin imtahana hazırlığını tam təmin edə bilsəydi, kurslara bu qədər ehtiyac olmazdı. Məsələn, 2024-cü ilin rəsmi məlumatlarına əsasən, orta məktəblərdə 11-ci sinif şagirdlərinin yalnız 18 faizi ali məktəbə hazırlığı məktəbdən aldıqlarını etiraf edib. Bu isə məktəbin ali təhsilə hazırlıq funksiyasını yerinə yetirmədiyini göstərir.

Hazırkı vəziyyətdə kursların əsas təhsilə çevrilməsi normallaşdırılır. Lakin bu normallaşma təhsildə ciddi bərabərsizliklər yaradır. Aztəminatlı ailələrin övladları bu kurslara gedə bilmədiyi üçün yarışdan əvvəlcədən kənarda qalır. Bu isə sosial mənşəyə görə savad fərqinin yaranmasına səbəb olur. Bütün bu problemlər təhsilin kommersiyalaşdırılması fonunda daha da dərinləşir.

Bu modelin dəyişməsi üçün məktəb sistemi gücləndirilməli, təhsil proqramları real imtahan modelinə uyğunlaşdırılmalı, müəllim hazırlığı təkmilləşdirilməli və dövlət tərəfindən ictimai kurslar təşkil olunmalıdır. Həmçinin kurs mərkəzlərinin lisenziyalaşdırılması ciddi şəkildə nəzarətə götürülməli, müəllim heyəti sertifikatlaşdırılmalı, təhsil keyfiyyəti monitorinq edilməlidir. Əgər bu istiqamətdə dəyişikliklər baş verməzsə, yaxın 5 ildə məktəb sadəcə sertifikat alma yeri, kurs isə real təhsil məkanı kimi qəbul ediləcək və bu, təhsil sisteminin dağılmasına gətirib çıxaracaq.

Əslində, kurslar təhsildə dəstəkçi funksiyanı yerinə yetirməlidir, əsas funksiyanı isə məktəb daşımalıdır. Amma Azərbaycanda bu funksiya dəyişib. Nəticədə valideyn məktəbdən yox, kursdan nəticə gözləyir. Bu isə təkcə təhsilin yox, dövlətin maarifçilik ideologiyasının da məğlubiyyətidir".


BiG.Az
Telegramda izləyin
Xəbərlər   Baxılıb: 1171   Tarix: 02 iyun 2025  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş

Oxşar xəbərlər

.

Tikinti şirkəti mənzili vaxtında təhvil vermirsə, vətəndaş hansı hüquqlara malikdir?

Mənzil tikintisi sektorunda vətəndaşlarla tikinti şirkətləri arasında yaranan mübahisələrin əsas səbəblərindən biri müqavilə öhdəliklərinin vaxtında yerinə yetirilməməsidir. Vətəndaşlar bəzən illərlə topladıqları vəsaiti mənzil almaq məqsədilə tikinti şirkətlərinə ödəyir, lakin müqavilədə göstərilə

15:20 111
.

Məşhur teleaparıcıdan milyonluq zinət əşyaları nümayişi

Rusiyalı teleaparıcı Kseniya Borodina ümumi dəyəri 20 milyon dollar olan zinət əşyalarını nümayiş etdirib. xəbər verir ki, zərgərlik məmulatlarının qiymətləri Super nəşri tərəfindən açıqlanıb. 43 yaşlı məşhur güzgü qarşısında ağ kostyumda, qayışlı top və ətəkdən ibarət dəstdə poza verib. O, həmçini

11:02 257
.

Mehriban Əliyevadan Milli Dirçəliş Günü paylaşımı - Foto

Azərbaycanın Birinci vitse-prezidenti Mehriban Əliyeva sosial media hesablarında 17 noyabr - Milli Dirçəliş Günü ilə bağlı paylaşım edib. "Qafqazinfo" paylaşımı təqdim edir:

11:01 200
.

Sabah hava necə olacaq?

Noyabrın 18-də gözlənilən hava şəraiti açıqlanıb. Milli Hidrometeorologiya Xidmətindən BİG.AZ-a verilən məlumata görə, Bakıda və Abşeron yarımadasında hava şəraitinin dəyişkən buludlu olacağı, arabir tutulacağı, əsasən yağmursuz keçəcəyi gözlənilir. Lakin gecə bəzi şəhərətrafı ərazilərdə az yağış yağacağ

12:35 193
.

VÖEN təqdim etməyən bank müştərilərinə məhdudiyyət tətbiq oluna bilər

Rusiya bankları Vergi ÖdəyicisRusiya bankları Vergi Ödəyicisinin Eyniləşdirmə Nömrəsini (VÖEN) təqdim etməyən müştərilərin hesablarına uzaqdan çıxışını və bankomatlardan nağd pul çıxarmasını məhdudlaşdıra biləcəklər. xəbər verir ki, bu barədə noyabrın 16-da Dövlət Dumasının saytında dərc olunan büdcəni

10:56 208
.

Uşaqları nəzarətsiz qoymayın! - Nazirlikdən müraciət

Fövqəladə Hallar Nazirliyi (FHN) uşaqların təhlükəsizliyi ilə bağlı əhaliyə müraciət edib. BİG.AZ xəbər verir ki, müraciətdə deyilir:. "Fövqəladə Hallar Nazirliyi tərəfindən əhali arasında aparılan kütləvi maarifləndirmə işlərinə baxmayaraq, bir sıra hallarda azyaşlıların nəzarətsiz qalması nəticəsind

10:28 222
.

Azərbaycanda terminallarla ödəniş qaydası dəyişdi

Ödənişlərin təhlükəsizliyinin artırılması və qanunvericiliyin tələblərinə uyğun olaraq terminallar vasitəsilə nağd vəsaitlərin qəbulu üzrə yeni qayda tətbiq olunur. xəbər verir ki, qaydaya əsasən, 500 AZN-dən artıq məbləğdə ödəniş və ya pul köçürməsi həyata keçirmək istəyən istifadəçilər şəxsiyyətlərin

16.11.2026 472
.

Xəzər dənizinin sahilboyu ərazilərinin dövlət idarəetməsi təkmilləşdirilir

Xəzər dənizinin sahilboyu ərazilərində davamlı inkişafın və ekoloji sabitliyin təmin edilməsi ilə bağlı idarəetmə və nəzarət sahələrində iştirak edən dövlət orqanlarının koordinasiyalı fəaliyyətinin təşkili, bu sahədə səmərəliliyin və çevikliyin artırılması, rəqəmsal idarəetmə modellərinin tətbiq edilməsi

11:40 203
.

Putin, Tramp və Si Cinpin nüvə silahı ilə bağlı birgə bəyanat verə bilər

Rusiya Prezidenti Vladimir Putin, ABŞ Prezidenti Donald Tramp və Çin Prezidenti Si Cinpin arasında Asiya-Sakit Okean İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının (APEC) sammiti çərçivəsində keçirilə biləcək görüş nüvə silahından istifadənin yolverilməzliyi ilə bağlı birgə bəyanatla nəticələnə bilər. xəbər veri

11:33 192
.