"Məktəbəqədər hazırlığın erkən akademik yüklə əvəzlənməsi uşağın psixoloji sağlamlığına ciddi təsir göstərir" - Kamran Əsədov

"Məktəbəqədər hazırlığın erkən akademik yüklə əvəzlənməsi uşağın psixoloji sağlamlığına ciddi təsir göstərir" - Kamran ƏsədovAzərbaycanda 2016-cı ildən məktəbəqədər hazırlıq icbari olub. Bəs keçmişdə uşaqların 1-ci sinifdə öyrəndiyi oxuma-yazma bacarıqlarının artıq məktəbəqədər hazırlıq dövründə öyrənməsi nə dərəcədə doğrudur?

Təhsil eksperti Kamran Əsədov BiG.AZ-a bildirib ki, məktəbəqədər hazırlığın erkən akademik yüklə əvəzlənməsi uşağın psixoloji sağlamlığına və gələcək məktəb motivasiyasına ciddi təsir göstərir:

"Məktəbəqədər hazırlığın icbari xarakter alması məsələsi müasir təhsil strategiyalarının ən çox müzakirə olunan istiqamətlərindən biridir. Bu mərhələ təhsilin təməlini təşkil edir və gələcəkdə uşağın akademik nailiyyətlərinə, sosial inteqrasiyasına və psixoloji rifahına birbaşa təsir göstərir. Azərbaycan Respublikasında məktəbəqədər hazırlığın icbari olması 2016-cı ildən tətbiq olunmağa başlanılıb və hazırda 5 yaşlı uşaqlar üçün bu mərhələ təhsil sisteminin ayrılmaz hissəsidir. Lakin bu sistemin tətbiqi və məzmunu ilə bağlı ciddi metodoloji və pedaqoji suallar hələ də açıq qalır.

Azərbaycan Respublikasının "Təhsil haqqında" Qanununun 18.2-ci maddəsinə görə, məktəbəqədər hazırlıq uşaqların məktəbə psixoloji və fiziki cəhətdən adaptasiyasını təmin etmək məqsədi daşıyır. Bu isə o deməkdir ki, məktəbəqədər mərhələnin funksiyası uşağa oxumaq, yazmaq və hesab aparmaq öyrətmək deyil, onun oyun, ünsiyyət, nitq və emosional inkişaf bacarıqlarını formalaşdırmaqdır. Lakin reallıqda bu prinsip pozulur. Bir çox məktəbəqədər hazırlıq mərkəzlərində uşaqlara artıq 1-ci sinifin məzmunu — əlifba, heca ilə oxuma, yazı yazma, riyazi əməllər — öyrədilir. Bu isə məktəbəqədər təhsilin mahiyyətinə zidd olmaqla yanaşı, uşağın inkişaf dinamikasını da pozur.

Statistik göstəricilər göstərir ki, Azərbaycanda 2023-cü ildə məktəbəqədər hazırlığa cəlb olunan uşaqların sayı təqribən 87 min nəfər olub. Lakin bu kontingentin təxminən 40%-i şəhər mərkəzlərində, qalan hissəsi isə rayon və kənd yerlərində cəmlənib. Bu isə onu göstərir ki, bölgələrdə məktəbəqədər təhsilə çıxış imkanları bərabər deyil. İnfrastruktur, müəllim çatışmazlığı və proqramların keyfiyyəti bir çox ucqar ərazilərdə uşaqların bu prosesdən kənarda qalmasına səbəb olur. Halbuki eyni qanunun 5.1-ci maddəsinə əsasən, təhsilin əlçatanlığı və bərabərliyi dövlətin əsas vəzifələrindən biridir. Mövcud vəziyyətdə isə bu prinsip pozulur.

Məktəbəqədər hazırlığın erkən akademik yüklə əvəzlənməsi uşağın psixoloji sağlamlığına və gələcək məktəb motivasiyasına ciddi təsir göstərir. Dünya Səhiyyə Təşkilatının və UNICEF-in ortaq hesabatlarına əsasən, 5 yaşlı uşaqların inkişaf göstəricilərində sosial oyun, yaradıcılıq və əməkdaşlıq bacarıqları əsas meyar kimi götürülür. Əgər uşaq məktəbəqədər mərhələdə artıq "məktəb dərsi" rejiminə salınırsa, bu, onun təbii inkişaf trayektoriyasını pozur, məktəbə marağını azaldır və psixoloji müqavimət yaradır. Bu uşaqlar 1-ci sinifə gələndə artıq "oxumağı bacarırlar", lakin bu bacarıq çox zaman mexaniki əzbərləmə və təzyiqlə formalaşdığı üçün dərin məzmun daşımır. Həmçinin bu, 1-ci sinif müəllimi üçün də pedaqoji çətinlik yaradır, çünki sinifdə səviyyələrarası uçurum artır, fərdi yanaşma çətinləşir.

Dünya təcrübəsində məktəbəqədər hazırlıq mərhələsi oyun əsaslı təlim və sosial emosional inkişaf modeli ilə həyata keçirilir. Finlandiyada uşaqlar 7 yaşına qədər rəsmi məktəbə başlamır, məktəbəqədər mərhələ yalnız təbiətlə tanışlıq, əməkdaşlıq, ritmik fəaliyyətlər, bədii ifadə və psixoloji hazırlıq üzərində qurulur. Estoniyada 6 yaşdan əvvəl uşaqlara rəsmi tədris keçmək yolverilməz sayılır və bu dövr "hazırlıq deyil, tanışlıq mərhələsi" kimi qiymətləndirilir. Bu ölkələr PISA reytinqlərində ön sıralarda yer alır. Bu isə göstərir ki, erkən yaşda oxuma-yazma öyrətmək təhsil keyfiyyətinin göstəricisi deyil.

Azərbaycanda bu sistemin tətbiqində ən ciddi problem kurikulumun və təlim metodikasının düzgün seçilməməsidir. Əgər məktəbəqədər hazırlıq mərhələsi oyun yönümlü, layihə əsaslı, tədqiqat maraqlarına əsaslanan kurikulumla təşkil olunsa, uşaqlar məktəbə həm sosial baxımdan daha hazır olar, həm də motivasiyaları daha yüksək olar. Lakin bu mərhələdə 1-ci sinifin məzmununun tətbiqi, oxuma-yazma, əzbərləmə, test mərkəzli düşüncə tərzinin aşılanması uşağı gələcəkdə ya passiv öyrənici, ya da məktəbdən erkən soyuyan fərd halına gətirir.

Əgər bu sistem dəyişməzsə, yaxın illərdə məktəbəqədər hazırlıq mərhələsi təhsilin ilk pilləsi olmaq əvəzinə, sadəcə "tədrisin başlanğıcı" rolunu oynayacaq. Bu isə uşağın uşaqlığını əlindən almaq və təhsili stress faktoruna çevirmək deməkdir. Əgər dəyişikliklər aparılarsa, o zaman məktəbəqədər mərhələ uşağın şəxsiyyət kimi formalaşmasında mühüm pilləyə çevriləcək. Bu dəyişikliklərin həyata keçməsi üçün dövlət proqramlarında kurikulumun yenilənməsi, müəllim hazırlığı, bölgələrə dəstək, ailə maarifləndirilməsi və təhsil bərabərliyi məsələləri sistemli şəkildə həll olunmalıdır.

Təhsil pillələri bir-birini tamamlamalıdır, əvəz etməməlidir. Məktəbəqədər hazırlıq məktəbə keçidin psixoloji və sosial əsaslarını formalaşdırmalıdır, onun məzmununu yükləməməlidir. Təhsil sadəcə biliyin deyil, insanın yetişdirilməsidir. Bu isə oyunun, yaradıcılığın, təbiətin, azadlığın və sevincli öyrənmənin birləşdiyi mühitdə mümkündür. Məktəbəqədər təhsil bu mühiti yarada bilməzsə, gələcəyin təhsili sarsılacaq. Ona görə də dəyişiklik qaçılmazdır və bu istiqamətdə mütəxəssislərin, valideynlərin, müəllimlərin birgə səsi eşidilməlidir".


BiG.Az
Telegramda izləyin
Xəbərlər   Baxılıb: 2465   Tarix: 23 may 2025  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş

Oxşar xəbərlər

.

Cənubi Qafqazın ən böyük siyasi partiyası

Müstəqil Azərbaycanın memarı və qurucusu Ümummilli lider Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə 35 il bundan əvvəl yaradılan Yeni Azərbaycan Partiyası şərəfli bir yol keçib, milli ideyalara sadiqliyini daim sübuta yetirib. Ölkəmizin siyasi həyatında aparıcı rol oynayan Yeni Azərbaycan Partiyasının yaranmas

12:53 172
.

YAP - cəmiyyətin aparıcı qüvvəsi

Noyabrın 21-də Yeni Azərbaycan Partiyasının yaranmasının 35 ili tamam olur. Cənubi Qafqazın ən qüdrətli siyasi təşkilatı, Azərbaycanın isə hakim siyasi gücü olan partiyamızın yubileyi dövlətimiz və xalqımız üçün vacib, əhəmiyyətli tarixdir. Yeni Azərbaycan Partiyasının qurulduğu 1992-ci il müstəqilli

12:51 173
.

Hökumət üzvləri parlamentdədir

Milli Məclisin növbəti plenar iclası keçiriləcək. "Qafqazinfo" xəbər verir ki, parlamentdə növbəti ilin büdcə zərfi müzakirə ediləcək. İclasda Baş nazir Əli Əsədov, iqtisadiyyat naziri Mikayıl Cabbarov, maliyyə naziri Sahil Babayev və hökumət üzvləri iştirak edirlər

10:59 202
.

YAP Cənubi Qafqazın ən böyük siyasi təşkilatıdır

Yeni Azərbaycan Partiyası hazırda ölkəmizdə olan bir çox partiyalar arasında istər siyasi fəaliyyəti baxımdan, istərsə də üzvlərinin sayına görə xüsusi ilə seçilir. Partiyanın yaranması 90-cı illərə təsadüf edir. Həmin dövr ölkəmizin siyasi-iqtisadi həyatında çətin vəziyyətlə yaddaşlarda qalıb. Bütü

12:49 166
.

Bu ərazilərə qar yağır

Azərbaycanda müşahidə olunan faktiki hava açıqlanıb. Milli Hidrometeorologiya Xidmətindən -a verilən məlumata görə, ölkə ərazisində qeyri-sabit yağıntılı və küləkli hava şəraiti davam edir. Bəzi dağlıq ərazilərdə - Altıağac, Xınalıq, Qrız, Quba, Qusar, Şahdağ, Kəlbəcər, Laçın və Qubadlıda arabir qa

10:13 182
.

Ağdamın quruculuq, bərpa və inkişaf dövrü başlayıb

Prezident İlham Əliyevin 2023-cü il iyulun 31-də imzaladığı sərəncama əsasən, artıq üçüncü ildir ki, Ağdam Şəhəri Günü təntənəli şəkildə qeyd edilir. Bu əlamətdar günün təsis olunması Ağdam şəhərinin Ermənistan silahlı qüvvələrinin işğalından azad edilməsi tarixi ilə bağlıdır. Azərbaycanın Vətən müharibəsind

10:53 177
.

Məktəblərdə sərt qaydalar tətbiq oluna bilər: Cərimə, qırmızı kart və uzaqlaşdırılma

Azərbaycanda müəllimlər üçün yeni öhdəliklər müəyyənləşdirilib. İmzalanmış yeni qərara əsasən, təhsilverənlərin etik davranış qaydalarına əlavələr edilib. Yeni tələblərə əsasən, təhsilverənlər uşaqları fiziki və psixi zorakılığın bütün formalarından qorumalı, onları zərərli vərdişlərdən çəkindirməli

15.11.2026 389
.

Prokuror general qızı haqda qərardan protest verdi

Prokuror general Natiq Əliyevin külli miqdarda dələduzluqda ittiham olunan qızı Türkər Əliyeva barəsində çıxarılan ev dustaqlığı qərarından protest verib. "Qafqazinfo"nun əldə etdiyi məlumata görə, protest artıq məhkəməyə təqdim edilib. Prokuror ağır cinayətdə ittiham olunan mediator xanımı

13:52 183
.

Azərbaycan-Böyük Britaniya strateji tərəfdaşlığı qarşılıqlı etimada və ortaq maraqlara əsaslanır

Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi məqsədyönlü və praqmatik xarici siyasət ölkəmizin beynəlxalq mövqeyinin möhkəmləndirilməsinə, aparıcı dövlətlərlə qarşılıqlı faydalı münasibətlərin genişləndirilməsinə mühüm töhfə verir. Azərbaycanın müxtəlif geosiyasi və iqtisadi mərkəzlərlə qurduğu tərəfdaşlı

14:45 102
.