Keçid ballarında dəyişiklik: Hansı ixtisaslara qəbul asanlaşdı?

Keçid ballarında dəyişiklik: Hansı ixtisaslara qəbul asanlaşdı?Keçid ballarındakı dəyişikliklər, xüsusilə bəzi ixtisaslarda artım, bəzilərində isə azalma tendensiyası ali təhsil sistemində struktur problemləri və əmək bazarına uyğunlaşma mexanizmlərinin hələ də qeyri-effektiv olmasını bir daha nümayiş etdirir. Məlumdur ki, Azərbaycanda ali təhsil müəssisələrinə qəbulda əsas göstəricilərdən biri keçid ballarıdır və bu balların formalaşması bir tərəfdən abituriyentlərin nəticələrindən, digər tərəfdən isə universitetlərin ixtisas üzrə plan yerləri və cəlbediciliyindən asılıdır. Lakin keçid ballarındakı dəyişikliklər daha dərin bir problemi – ixtisasların reytinqinin yalnız abituriyent seçimi ilə deyil, dövlətin strateji yanaşması ilə müəyyən edilmədiyini göstərir.

Mövzu ilə bağlı açıqlama verən təhsil eksperti Kamran Əsədov bildirib ki, Azərbaycan Respublikasının "Təhsil haqqında" Qanununun 20-ci maddəsinə əsasən, ali təhsil müəssisələri təhsilalanların hazırlığını əmək bazarının tələblərinə uyğun qurmalı, bu prosesdə dövlətin iştirakını təmin etməlidirlər. Eyni zamanda "İşgüzar təhsil" konsepsiyası çərçivəsində təklif edilən yanaşmalara əsasən, ixtisas seçimi yalnız akademik maraqlara deyil, peşəkar tələbatlara söykənməlidir. Lakin bu prinsiplər faktiki tətbiq səviyyəsində yetərincə reallaşmır. Nəticədə bəzi ixtisaslarda süni tələbat formalaşır, bəzilərində isə cəmiyyətin ehtiyacı olsa da, maraq aşağı qalır:

Keçid ballarında dəyişiklik: Hansı ixtisaslara qəbul asanlaşdı?"Keçid ballarının artdığı sahələr əsasən rəqəmsal texnologiyalar, mühəndislik, informasiya təhlükəsizliyi, proqramlaşdırma və iqtisadiyyatla bağlı ixtisaslardır. Məsələn, 2024-cü ilin məlumatına görə, Bakı Ali Neft Məktəbində proqram mühəndisliyi üzrə keçid balı 600-ü keçmiş, Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetində bu ixtisas üzrə ballar 550-dən yuxarı olmuşdur. Eyni zamanda UNEC-də maliyyə və menecment ixtisaslarına keçid balları 500-ə yaxınlaşmışdır. Bu artım birbaşa həmin sahələrdə kadr tələbatının çoxluğu, əmək haqqının yüksək olması və beynəlxalq mobil imkanların genişliyi ilə bağlıdır. Rəqəmsal iqtisadiyyatın yüksəlişi və beynəlxalq əmək bazarının bu istiqamətdə açıq olması abituriyentlərin bu sahələrə marağını artırır və nəticədə keçid balları yüksəlir.

Əksinə, biologiya, coğrafiya, kimya müəllimliyi, ekologiya, torpaqşünaslıq, kənd təsərrüfatı mühəndisliyi kimi ixtisaslarda keçid ballarında kəskin azalma müşahidə olunur. Gəncə Dövlət Universitetində biologiya müəllimliyi ixtisasının keçid balı 200, Azərbaycan Dövlət Aqrar Universitetində torpaqşünaslıq və aqronomluq ixtisaslarının keçid balları isə 150 bal olmuşdur. Bu ixtisaslara marağın azalmasının səbəbi həmin sahələrin əmək bazarında zəif təmsil olunması, peşənin ictimai nüfuzunun aşağı olması, təbliğatın zəifliyi və gəlir perspektivinin qeyri-müəyyənliyidir. Müəllimlik ixtisaslarında da oxşar vəziyyət müşahidə olunur. Təhsil sahəsində islahatlara baxmayaraq, müəllimlərin peşəyə cəlbetmə mexanizmləri və maddi motivasiyası hələ də zəifdir. Bu da abituriyentlərin marağının zəifləməsinə və nəticə etibarilə keçid ballarının enməsinə səbəb olur.

Müsbət hal odur ki, keçid ballarının dəyişməsi abituriyentlərin qərarlarının rasional əsaslara söykəndiyini göstərir. Onlar əmək bazarını izləyir, ailələrinin iqtisadi vəziyyətini nəzərə alır, ixtisasların beynəlxalq tanınmasını və karyera imkanlarını analiz edirlər. Bu, təhsilalanların informasiya savadlılığının artdığını və qərar qəbuletmə prosesində daha şüurlu olduqlarını göstərir. Digər müsbət məqam ondan ibarətdir ki, bəzi universitetlər əmək bazarına uyğun yeni ixtisaslar – süni intellekt, rəqəmsal hüquq, təhlil mühəndisliyi kimi proqramlar təklif etməyə başlayıblar. Bu isə ixtisas portfelinin yenilənməsi baxımından müsbət meyldir.

Lakin neqativ tərəf ondan ibarətdir ki, dövlət ixtisas planlamasında hələ də əmək bazarının tələblərinə əsaslanan proqnozlaşdırma aparmır. Bu isə bir tərəfdən bəzi sahələr üzrə kadr qıtlığı, digər tərəfdən isə diplomlu işsizlik yaradır. Hazırda iqtisadiyyatın kənd təsərrüfatı, ekoloji təhlükəsizlik, səhiyyə və sosial xidmətlər sahəsində kadrlara ehtiyacı artsa da, bu sahələr üzrə qəbul planı və dövlət sifarişi ya azalır, ya da aşağı keçid ballarına görə keyfiyyətli kadr axınına nail olmur. Bu isə ali təhsil və iqtisadi inkişaf arasında ciddi boşluq yaradır".

Ekspert onu da vurğuladı ki, Dünya təcrübəsində bu boşluq institusional yanaşmalarla aradan qaldırılır. Məsələn, Kanadada hər əyalət üzrə əmək bazarının təhlili əsasında universitetlərə illik ixtisas planı təqdim edilir. Almaniyada universitetlərlə sənaye arasında razılaşdırılmış "dual təhsil" mexanizmi vasitəsilə tələbələr ixtisas seçiminə iş yeri ilə paralel şəkildə qərar verirlər. Avstraliyada isə dövlət hər ixtisas üzrə məzun məşğulluq səviyyəsini və əmək haqqı ortalamasını açıq statistik bazada ictimaiyyətə təqdim edir. Bu da abituriyentlərin qərar verməsinə kömək edir və ixtisaslar üzrə süni tələbi azaldır:

"Azərbaycanın təhsil sistemi bu təcrübədən öyrənərək keçid ballarının formalaşma mexanizmini daha şəffaf, iqtisadi əsaslı və strateji hala gətirməlidir. Bunun üçün Təhsil Nazirliyi və İqtisadiyyat Nazirliyi birgə əmək bazarı proqnozlaşdırma modeli qurmalı, Dövlət İmtahan Mərkəzi isə keçid ballarını yalnız statistik deyil, proqnostik model üzərindən qiymətləndirməlidir. Hər ixtisas üzrə minimum keyfiyyət göstəricisi müəyyən edilməli, təklif-tələb balansına uyğun qəbul kvotaları tənzimlənməlidir. Nəticədə ali təhsil daha planlı, daha məqsədyönlü və daha davamlı inkişaf istiqamətində təşkil olunacaq. Beləliklə, keçid ballarının artması və azalması yalnız təmayül göstəricisi deyil, sistemin mahiyyətini əks etdirən struktur indikator olacaq".


BiG.Az
Telegramda izləyin
Xəbərlər   Baxılıb: 5514   Tarix: 22 may 2025  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş

Oxşar xəbərlər

.

Cənubi Qafqazın ən böyük siyasi partiyası

Müstəqil Azərbaycanın memarı və qurucusu Ümummilli lider Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə 35 il bundan əvvəl yaradılan Yeni Azərbaycan Partiyası şərəfli bir yol keçib, milli ideyalara sadiqliyini daim sübuta yetirib. Ölkəmizin siyasi həyatında aparıcı rol oynayan Yeni Azərbaycan Partiyasının yaranmas

12:53 172
.

YAP - cəmiyyətin aparıcı qüvvəsi

Noyabrın 21-də Yeni Azərbaycan Partiyasının yaranmasının 35 ili tamam olur. Cənubi Qafqazın ən qüdrətli siyasi təşkilatı, Azərbaycanın isə hakim siyasi gücü olan partiyamızın yubileyi dövlətimiz və xalqımız üçün vacib, əhəmiyyətli tarixdir. Yeni Azərbaycan Partiyasının qurulduğu 1992-ci il müstəqilli

12:51 173
.

Hökumət üzvləri parlamentdədir

Milli Məclisin növbəti plenar iclası keçiriləcək. "Qafqazinfo" xəbər verir ki, parlamentdə növbəti ilin büdcə zərfi müzakirə ediləcək. İclasda Baş nazir Əli Əsədov, iqtisadiyyat naziri Mikayıl Cabbarov, maliyyə naziri Sahil Babayev və hökumət üzvləri iştirak edirlər

10:59 202
.

YAP Cənubi Qafqazın ən böyük siyasi təşkilatıdır

Yeni Azərbaycan Partiyası hazırda ölkəmizdə olan bir çox partiyalar arasında istər siyasi fəaliyyəti baxımdan, istərsə də üzvlərinin sayına görə xüsusi ilə seçilir. Partiyanın yaranması 90-cı illərə təsadüf edir. Həmin dövr ölkəmizin siyasi-iqtisadi həyatında çətin vəziyyətlə yaddaşlarda qalıb. Bütü

12:49 166
.

Bu ərazilərə qar yağır

Azərbaycanda müşahidə olunan faktiki hava açıqlanıb. Milli Hidrometeorologiya Xidmətindən -a verilən məlumata görə, ölkə ərazisində qeyri-sabit yağıntılı və küləkli hava şəraiti davam edir. Bəzi dağlıq ərazilərdə - Altıağac, Xınalıq, Qrız, Quba, Qusar, Şahdağ, Kəlbəcər, Laçın və Qubadlıda arabir qa

10:13 182
.

Ağdamın quruculuq, bərpa və inkişaf dövrü başlayıb

Prezident İlham Əliyevin 2023-cü il iyulun 31-də imzaladığı sərəncama əsasən, artıq üçüncü ildir ki, Ağdam Şəhəri Günü təntənəli şəkildə qeyd edilir. Bu əlamətdar günün təsis olunması Ağdam şəhərinin Ermənistan silahlı qüvvələrinin işğalından azad edilməsi tarixi ilə bağlıdır. Azərbaycanın Vətən müharibəsind

10:53 177
.

Məktəblərdə sərt qaydalar tətbiq oluna bilər: Cərimə, qırmızı kart və uzaqlaşdırılma

Azərbaycanda müəllimlər üçün yeni öhdəliklər müəyyənləşdirilib. İmzalanmış yeni qərara əsasən, təhsilverənlərin etik davranış qaydalarına əlavələr edilib. Yeni tələblərə əsasən, təhsilverənlər uşaqları fiziki və psixi zorakılığın bütün formalarından qorumalı, onları zərərli vərdişlərdən çəkindirməli

15.11.2026 389
.

Prokuror general qızı haqda qərardan protest verdi

Prokuror general Natiq Əliyevin külli miqdarda dələduzluqda ittiham olunan qızı Türkər Əliyeva barəsində çıxarılan ev dustaqlığı qərarından protest verib. "Qafqazinfo"nun əldə etdiyi məlumata görə, protest artıq məhkəməyə təqdim edilib. Prokuror ağır cinayətdə ittiham olunan mediator xanımı

13:52 183
.

Azərbaycan-Böyük Britaniya strateji tərəfdaşlığı qarşılıqlı etimada və ortaq maraqlara əsaslanır

Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi məqsədyönlü və praqmatik xarici siyasət ölkəmizin beynəlxalq mövqeyinin möhkəmləndirilməsinə, aparıcı dövlətlərlə qarşılıqlı faydalı münasibətlərin genişləndirilməsinə mühüm töhfə verir. Azərbaycanın müxtəlif geosiyasi və iqtisadi mərkəzlərlə qurduğu tərəfdaşlı

14:45 102
.