4 il Universitet oxumağa ehtiyac var?-EKSPERTDƏN AÇIQLAMA

4 il Universitet oxumağa ehtiyac var?-EKSPERTDƏN AÇIQLAMA"Hazırda texnologiyanın, internet resurslarının və süni intellektin (AI) sürətlə inkişaf etdiyi dövrdə 4 il ərzində universitet təhsili almağın zəruriliyi müzakirəyə açıqdır. Xüsusilə son on ildə dünya üzrə biliklərə çıxışın demokratikləşməsi, informasiyanın sərhədsiz yayılması və distant təhsil imkanlarının artması bu sualı daha da aktuallaşdırır. Ənənəvi 4 illik universitet təhsili forması müxtəlif sahələrdə fərqli təsirlər göstərir və bu, həm statistika, həm qanunvericilik, həm də real əmək bazarı tələbləri ilə dəyərləndirilməlidir".

Bunu BiG.AZ-a açıqlamasında təhsil eksperti Kamran Əsədov bildirib.

O qeyd edib ki, hazırda UNESCO-nun 2024-cü il hesabatına görə, dünya üzrə 18-24 yaş arasında olan gənclərin təxminən 38%-i ali təhsilə cəlb olunub. Lakin OECD ölkələrində bu göstərici 60%-dən yuxarıdır. Azərbaycan isə bu statistikada təxminən 38-40% arasında dəyişir. Ali təhsilə çıxış artsa da, McKinsey Global Institute-un 2023-cü il hesabatında göstərilir ki, işəgötürənlərin 43%-i universitet məzunlarının əmək bazarına tam hazır olmadığını düşünür. Bu, klassik 4 illik təhsilin real bacarıqların formalaşmasında hər zaman effektiv olmadığını göstərir:
4 il Universitet oxumağa ehtiyac var?-EKSPERTDƏN AÇIQLAMA"Azərbaycan Respublikasının "Təhsil haqqında" Qanununun 5-ci maddəsinə əsasən, təhsilin məqsədi "şəxsin intellektual, mənəvi və fiziki inkişafı üçün zəruri şərait yaratmaq" və "əmək bazarının tələblərinə cavab verən ixtisaslı kadrların hazırlanmasını təmin etmək"dir. Lakin reallıqda ali təhsil müəssisələrinin proqramlarının əmək bazarının dəyişkən dinamikasına tam uyğunlaşmadığını müşahidə edirik. Xüsusilə texnologiya, proqramlaşdırma, süni intellekt, rəqəmsal marketinq kimi sahələrdə universitet proqramlarının məzmunu çox vaxt 3-5 il gecikmə ilə yenilənir. Halbuki bu sahələrdə biliklər hər 6-12 ayda bir yenilənir.

Müsbət tərəflərə nəzər salsaq, universitet təhsili sistemli öyrənməni, nəzəri əsasların möhkəmləndirilməsini və fundamental araşdırma bacarıqlarını inkişaf etdirir. İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatının (OECD) 2024-cü il "Education at a Glance" hesabatında göstərilir ki, ali təhsilli şəxslərin orta əməkhaqqı orta təhsilli şəxslərdən təxminən 52% yüksəkdir. Bu, diplomun hələ də əmək bazarında rəsmi təsdiqedici sənəd kimi rol oynadığını göstərir. Üstəlik, tibbi xidmət, hüquq, təhsil, mühəndislik kimi sahələrdə yalnız universitet diplomu əsasında fəaliyyət göstərmək mümkündür və bu sahələrdə alternativ təhsil modelinin yerini tam əvəzləməsi real görünmür.

Digər tərəfdən, mənfi cəhətlərə gəldikdə, 4 illik universitet təhsili xüsusilə texnologiya və biznes sahələrində çox zaman vaxt itkisi kimi qiymətləndirilir. Dünya Bankının 2023-cü il hesabatına əsasən, texnologiya sahəsində işəgötürənlərin 28%-i artıq rəsmi diplomu önəmli saymır, əsas diqqəti namizədin praktiki bilik və bacarıqlarına yönəldir. Google, IBM, Tesla kimi şirkətlər bəzi vakansiyalar üçün universitet diplomunu zəruri şərt kimi aradan qaldırıb və bunun əvəzinə real portfoliyo, sertifikat və praktiki təcrübə tələb edir. Bu tendensiya göstərir ki, bəzi sahələrdə 4 illik akademik təhsil modelinin çevikliyi və əmək bazarına adaptasiya bacarığı azdır".

Ekspert vurğulayıb ki, dünya təcrübəsi də bu fərqliliyi təsdiqləyir. Almaniyada "dual təhsil sistemi" tətbiq olunur: tələbələr universitetdə nəzəri dərs alarkən eyni zamanda real müəssisələrdə işləyir və praktiki biliklər toplayırlar. Bu model təhsil müddətini qısaltmadan həm də praktik adaptasiya imkanı yaradır. Finlandiyada isə texnologiya sahəsində alternativ sertifikatlaşdırma proqramları geniş yayılıb. ABŞ-da "bootcamp" tipli proqramlar (məsələn, General Assembly, Flatiron School) 3-6 ayda insanlara praktiki texniki bacarıqlar qazandırır və bir çox hallarda məzunlar universitet məzunları ilə eyni əmək bazarına çıxış əldə edirlər. Məsələn, LinkedIn-in 2024-cü il məlumatına görə, İKT sahəsində bootcamp məzunlarının 74%-i 6 ay ərzində iş tapa bilir:
4 il Universitet oxumağa ehtiyac var?-EKSPERTDƏN AÇIQLAMA"Əgər mövcud yanaşmalar dəyişməzsə, klassik universitet modelləri bəzi sahələrdə daha da əhəmiyyətini itirəcək. Texnoloji sürət, biliklərin tez dəyişməsi, iş bazarında çeviklik tələbi universitet proqramlarının daha elastik, daha praktiki olmasını məcbur edir. Universitetlər təkcə nəzəriyyə tədris etməklə kifayətlənməməli, real layihələr, startaplar, araşdırmalarla tələbələri əmək bazarına hazırlamalıdır. Əgər bu uyğunlaşma baş verməzsə, universitet məzunları ilə alternativ yollarla təhsil alanlar arasında fərq getdikcə daralacaq və 4 il sərf edənlər üçün əlavə dəyər yaratmaq çətinləşəcək.

Nə dəyişməlidir sualına cavab olaraq, universitetlər təhsil müddətində tələbələrə yalnız akademik bilik deyil, real dünya bacarıqları, əmək bazarı üçün aktual kompetensiyalar təqdim etməlidir. Kurrikulumlar çevik olmalı, iş dünyasının ehtiyaclarına uyğun vaxtaşırı yenilənməlidir. Eyni zamanda, tələbələrə daha çox fərdi layihələr üzərində işləmək, startaplar qurmaq, innovasiya mərkəzlərində iştirak etmək imkanları yaradılmalıdır. Dövlət də ali təhsili tənzimləyən normativ aktlara, xüsusilə "Ali təhsil haqqında" yeni qanun layihəsinə bu istiqamətdə dəyişikliklər etməlidir ki, universitetlər daha sərbəst və bazar yönümlü inkişaf edə bilsinlər.

Müqayisəli təhlil göstərir ki, ənənəvi universitet təhsili ilə alternativ qısa təhsil modelləri arasında seçim edilərkən sahə və məqsəd əsas rol oynayır. Məsələn, proqramçılıq və rəqəmsal marketinq sahəsində 6-12 aylıq praktiki təlimlər bəzən 4 illik təhsildən daha effektiv nəticə verir. Amma hüquqşünaslıq, tibb, fundamental elmlər kimi sahələrdə uzunmüddətli və dərin akademik təhsil alternativsizdir.

Son nəticə budur ki, 4 illik universitet təhsili tamamilə ləğv edilməli deyil, lakin müasir çağırışlara cavab verəcək şəkildə yenidən qurulmalıdır. Sadəcə diplomu almaq üçün təhsil almaq dövrü bitir. İndi əsas hədəf real bacarıq, çevik düşüncə və əmək bazarına adaptasiya imkanı yaratmaqdır. Bunu bacaran universitetlər önə çıxacaq, bacarmayanlar isə əmək bazarında alternativ təhsil modelləri ilə əvəzlənəcək".


BiG.Az
Telegramda izləyin
Xəbərlər   Baxılıb: 4309   Tarix: 29 aprel 2025  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş

Oxşar xəbərlər

.

Türkiyəli professor: "Yoluxma azalmasa, qapanmaya getməli olacağıq"

"Tam qapanma yoluxma sayındakı artımdan sonra yenidən gündəmə gələ bilər". "Report" "Posta"ya istinadən xəbər verir ki, bunu türkiyəli professor Faruk Aydın deyib. "Qış çox ağır keçəcək. Qapanmaya getməmək üçün mübarizə aparırıq. Amma yoluxma sayını azalda bilməsək

18.09.2021 1281
.

Bu qidalar vitaminlə zəngindir - MÜTLƏQ YEYİN

Vitamin, mineral və antioksidantlarla zəngin qidalar az kalori ilə maksimum qida dəyərinə malik məhsullardır. Bu tip qida məhsullarına, həmçinin super qidalar da deyilir. -ın məlumatına görə, Azərbaycan Qida Təhlükəsizliyi İnstitutundan bildirilib ki, gündəlik qida rasionunda super qidaların istehlakın

18.09.2021 930
.

Kosmosa tarixi uçuşdan ilk görüntülər - FOTOLAR

Xəbər verdiyimiz kimi, hamısı mülki şəxslərdən ibarət olan dörd nəfəri daşıyan kosmik gəmi kosmosa göndərilib. "Qafqazinfo" xəbər verir ki, "SpaceX" kosmos turistlərinin ilk görüntülərini yayımlayıb. Həmin görüntüləri təqdim edirik:

18.09.2021 888
.

Şairdən Üzeyir Hacıbəyliyə qəribə təbrik: "Bunu sənə bağışlamaq olmur..."

"Xöşbəxt adamsan ki, Azərbaycan musiqisinin bu gününü görmədin". Qaynarinfo xəbər verir ki, bunu nəğməkar şair, Əməkdar İncəsənət Xadimi Baba Vəziroğlu dahi bəstəkar Üzeyir Hacıbəylini ad günü ilə əlaqədar təbrikdə yazıb. Şair bildirib ki, Üzeyir bəyin vaxtsız ölümü ilə Azərbaycan musiqis

18.09.2021 3544
.

Soğan şirəsinin unikal müalicəvi xüsusiyyətləri - Damarları təmizləyir, xərçəngdən qoruyur

Soğan şirəsi qədim zamanlardan xalq təbabətində bir çox xəstəliklərin müalicəsində istifadə olunur. Soğanı və soğan şirəsini "təbii antibiotik" adlandırırlar. Qədimdə irinli yaralar və müxtəlif bakterial infeksiyaların müalicəsində soğan şirəsi çox geniş istifadə olunurdu. Bu haqda məlumatla

17.09.2021 1447
.

Maqsud Mahmudov Ukraynada tutularaq Azərbaycana gətirildi - RƏSMİ

2020-ci ilin yanvar ayının 10-dan Cinayət Məcəlləsinin 178.3.2 (dələduzluq külli miqdarda ziyan vurmaqla törədildikdə) maddəsi ilə Daxili İşlər Nazirliyi tərəfindən beynəlxalq axtarışa verilmiş Mahmudov Maqsud Soltan oğlu bu il iyul ayında Ukrayna Respublikası ərazisində tutulub. Bu barədə Baş Prokurorlu

18.09.2021 2678
.

FHN leysan nəticəsində köməksiz qalan vətəndaşları xilas etdi -VİDEO

Güclü leysan yağışları nəticəsində Qusar rayonunun Urva kəndi istiqamətində bir qrup vətəndaşın köməksiz vəziyyətdə qalması barədə Fövqəladə Hallar Nazirliyinin "112" qaynar telefon xəttinə məlumat daxil olub. -ın Fövqəladə Hallar Nazirliyinin (FHN) saytına istinadən verdiyi xəbərinə görə

18.09.2021 523
.

Qondarma rejimin "bayrağ"ını silən polis kimdir? - FOTO/VİDEO

Xəbər verdiyimiz kimi, Gorus-Qafan yolunun Şurnux kəndi ərazisindən keçən zolağa nəzarət edən Azərbaycan polisi burada hərəkət edən avtomobilin üzərindəki qondarma "respublika"nın qondarma "bayrağı"nı elə yerindəcə süngü ilə qazıyıb. Sosial şəbəkələrdə yayılan məlumata görə, həmi

18.09.2021 4608
.

Üzeyir Hacıbəylinin doğum günü Şuşada qeyd olunacaq

Bu gün Azərbaycan xalqının dahi oğlu, musiqi mədəniyyətimizin korifeyi Üzeyir Hacıbəylinin doğum günüdür. xəbər verir ki, 1995-ci ildə isə ümummilli lider Heydər Əliyevin fərmanı ilə dahi bəstəkarın anadan olmasının 110 illik yubileyi ərəfəsində 18 sentyabrın Milli Musiqi Günü kimi qeyd olunması qərar

18.09.2021 381
.