Sunamilər, şok dalğaları... - Orta ölçülü asteroid Yerə çırpılsa, nə olar?

Sunamilər, şok dalğaları... - Orta ölçülü asteroid Yerə çırpılsa, nə olar?Alimlərin fikrincə, orta ölçülü bir asteroidin Yerə çırpılması planetin səthində genişmiqyaslı dağıntılara və uzunmüddətli ekoloji dəyişikliklərə səbəb ola bilər.

Qaynarinfo xəbər verir ki, "Science Advances" jurnalında yayımlanan son araşdırma bu cür toqquşmaların Yer kürəsinin iqliminə, bitki örtüyünə və okean ekosistemlərinə təsirini kompüter modelləri vasitəsilə təhlil edib.

Araşdırmaya əsasən, Yerə yaxın orbitdə diametri 300 metrdən 1 kilometrə qədər olan təxminən 4 900 orta ölçülü asteroid mövcuddur. Xüsusilə alimlərin diqqətini çəkən "Bennu" adlı asteroidin 2182-ci ilin sentyabrında Yerə çırpılma ehtimalı 2 700-də 1 olaraq hesablanıb. Hərçənd bu ehtimal aşağı olsa da, belə bir hadisənin təsiri qlobal miqyasda ciddi böhrana səbəb ola bilər.

İlk təsir: Sunamilər, yanğınlar və şok dalğaları

Araşdırmaya görə, orta ölçülü bir asteroidin Yerə çırpılması dərhal böyük dağıntılara yol açacaq. Toqquşma nəticəsində nəhəng sunamilər yarana, şok dalğaları binaları yerlə yeksan edə və geniş ərazilərdə yanğınlara səbəb ola bilər. Lakin alimlər hesab edir ki, əsas təhlükə bu ani fəlakətlərdən sonra baş verəcək uzunmüddətli ekoloji dəyişikliklərdə gizlənir.

Toqquşma atmosferə böyük həcmdə toz və qalıq maddələr yayacaq. Bu toz hissəcikləri aylarla atmosferdə qalaraq Günəş şüalarının Yer səthinə çatmasına mane olacaq. Tədqiqatçılar bildirir ki, bu proses Yer kürəsinin böyük bir hissəsini təxminən iki il qaranlıqda saxlaya bilər. Günəş işığının azalması planetin səth temperaturunu əhəmiyyətli dərəcədə aşağı salacaq və bəzi bölgələrdə bu soyuqlaşma dörd il və ya daha uzun müddət davam edə bilər.

Xüsusilə Cənubi Afrika, Avrasiya, Şimali və Cənubi Amerika kimi bölgələrdə yağıntılar 60%-ə qədər azalacaq. Bu, kənd təsərrüfatı torpaqlarını susuz qoyaraq qlobal ərzaq istehsalında ciddi problemlərə və nəticədə aclıq təhlükəsinə səbəb ola bilər.

"Toqquşma qışı" və qlobal ekosistemə təsirləri

Alimlər belə bir asteroid çırpılması nəticəsində yaranacaq iqlim prosesini "toqquşma qışı" adlandırırlar. Bu dövrdə Günəş işığının azalması səbəbindən quru və dəniz ekosistemləri ciddi zərər görə bilər.

Araşdırmaya görə, belə bir hadisə quru bitkilərinin fotosintez qabiliyyətini 36%, okeanlarda isə 25% azalda bilər. Bu isə həm quruda, həm də dənizdə qida zəncirini pozaraq ekosistemlərdə domino effekti yarada bilər. Xüsusilə okeanlarda asteroidin yaydığı yüksək miqdarda dəmir tərkibli tozlar aylarla davam edəcək yosun partlayışlarına səbəb ola bilər ki, bu da dəniz həyatına mənfi təsir göstərə bilər.

Qida istehsalının bu qədər təsirlənməsi insan əhalisini birbaşa təhdid edə bilər. Tədqiqatçılar belə bir fəlakətin qlobal ərzaq təhlükəsizliyini sarsıdacağını və həm insan, həm də vəhşi təbiət üçün yaşayış sahələrinin kəskin azalacağını bildirirlər.

Belə bir toqquşma nə qədər mümkündür?

Orta ölçülü bir asteroidin Yerə çırpılma ehtimalı az olsa da, alimlər bu cür hadisələrin keçmişdə baş verdiyini və gələcəkdə yenidən təkrarlana biləcəyini vurğulayırlar. Araşdırmanın müəlliflərindən olan Aksel Timmermann bildirir ki, bu ölçüdəki asteroidlər Yerə orta hesabla hər 100-200 min ildən bir çırpılır.

Timmermannın fikrincə, bu tip fəlakətlər insanın erkən əcdadlarının təkamülünə və hətta genetik quruluşuna belə təsir edə bilər: "Bu, insan tarixində dəfələrlə baş verə bilər. Əcdadlarımız bu cür qlobal fəlakətlərlə üzləşib və sağ qalmaq üçün uyğunlaşmaq məcburiyyətində qalıb".

Nəticə olaraq, "Bennu" kimi bir asteroidin Yerə çırpılma ehtimalı çox az olsa da (bir sikkəni 11 dəfə üst-üstə eyni tərəfi gələcək şəkildə atmaq qədər), alimlər bu cür hadisələrin yaratdığı böyük fəlakət potensialına görə məsələnin ciddi araşdırılmalı olduğunu vurğulayırlar. Gələcəkdə mümkün bir toqquşmanın qarşısını almaq və ya təsirlərini azaltmaq üçün aparılan bu tədqiqatlar həyati əhəmiyyət daşıyır.


BiG.Az
Telegramda izləyin
Xəbərlər   Baxılıb: 737   Tarix: 18 fevral 2025  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş

Oxşar xəbərlər

.

Azərbaycan-Böyük Britaniya münasibətlərində yeni mərhələ

Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində mövqeyinin möhkəmlənməsi, regional və qlobal proseslərə artan təsiri, milli maraqlara əsaslanan müstəqil xarici siyasət kursu ölkəmizin aparıcı dünya dövlətləri ilə əlaqələrinin yeni məzmun qazanmasına zəmin yaradır. Bu baxımdan Azərbaycan Respublikas

16.11.2026 291
.

Netanyahunun sosial şəbəkə hesablarına kiberhücum oldu - FOTO

İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahunun rəsmi X hesabında illər əvvəl yayımlanmış paylaşımın keçidinin tamamilə başqa məzmuna yönləndirildiyi üzə çıxıb. Hadisə siyasətçilərin, dövlət qurumlarının və şirkətlərin sosial şəbəkə hesablarında yerləşdirilmiş köhnə keçidlərə qarşı həyata keçirilən kiber müdaxilələ

16.11.2026 273
.

"Mahal MTK"da rüşvət və özbaşınalıq - Müştəriləri belə aldadırlar

Sumqayıt şəhərində fəaliyyət göstərən "Mahal MTK" tərəfindən tikilib sakinlərə təhvil verilməli olan mənzillərlə bağlı ciddi problemlər yaranıb. Tikinti şirkətinin qanunsuz tələbləri və vədlərinə əməl etməməsi vətəndaşların haqlı narazılığına səbəb olub. Məlumata görə, "Mahal MTK"

16.11.2026 232
.

Dövlət qulluqçusunun pedaqoji fəaliyyəti yeni qaydada tənzimlənəcək

Dövlət qulluqçusunun pedaqoji fəaliyyəti yeni qaydada tənzimlənəcək. -a istinadən xəbər verir ki, bu, Prezident İlham Əliyevin tətbiqi barədə Fərman imzaladığı Dövlət Qulluğu Məcəlləsində əksini tapıb. İndiyə qədər qüvvədə olan "Dövlət qulluğu haqqında" qanuna görə, dövlət qulluqçusunun əlav

16.11.2026 238
.

YAP - cəmiyyətin aparıcı qüvvəsi

Noyabrın 21-də Yeni Azərbaycan Partiyasının yaranmasının 35 ili tamam olur. Cənubi Qafqazın ən qüdrətli siyasi təşkilatı, Azərbaycanın isə hakim siyasi gücü olan partiyamızın yubileyi dövlətimiz və xalqımız üçün vacib, əhəmiyyətli tarixdir. Yeni Azərbaycan Partiyasının qurulduğu 1992-ci il müstəqilli

16.11.2026 250
.

Telefonun qutusunu atmayın - oğurluq və satış zamanı lazım ola bilər

Yeni telefon aldıqdan sonra bir çox insan onun qutusunu dərhal atır və ya şkafa qoyur. Halbuki orijinal qablaşdırma telefon itdikdə və ya oğurlandıqda, cihazı qaytarmaq və sonradan satmaq istəyəndə işə yaraya bilər. xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, telefon itdikdə və ya oğurlandıqda cihazın IME

16.11.2026 192
.

YAP - dünənin, bu günün və sabahın partiyasıdır

1991-ci ildə Sovet İmperiyasının dağılması nəticəsində oktyabrın 18-də Azərbaycan yenidən öz müstəqilliyini elan etdi. Sovet rejiminin və Kommunist Partiyasının süqutundan sonra müstəqillik əldə etmiş respublikalardan biri kimi Azərbaycanda da müxtəlif siyasi partiyalar və digər qurumlar yaranmağa başlandı

16.11.2026 246
.

Millətlər Liqasının tarixini yenidən yazdı: Dyökereş Ronaldonu keçdi

İsveç millisini hücumçusu ardıcıl səkkizinci oyununda qol vuraraq Millətlər Liqasında unikal rekorda imza atıb. Noyabrın 14-də İsveç Millətlər Liqasının beşinci turunda Bosniya və Herseqovinanı 3-2 hesabı ilə məğlub edib. -ın xəbərinə görə, Viktor Dyökereş iki penaltini - biri 11-ci dəqiqədə, digər

16.11.2026 161
.

Ölkəmizin beynəlxalq mövqeyini daha da möhkəmləndirən əməkdaşlıq

Azərbaycan ilə Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığı arasında Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamənin imzalanması iki ölkə arasındakı münasibətlərin keyfiyyətcə yeni mərhələyə qədəm qoyduğunu nümayiş etdirir. Noyabrın 12-də Dublində imzalanan bu sənəd təkcə diplomatik münasibətləri

16.11.2026 293
.