"Ermənilər nə qədər istəsələr də bu musiqini öz adlarına çıxara bilməzlər"-Aydın Xan Əbilov

Erməni ifaçıları və musiqişünasları plaqiatçılıq ənənələrinə sadiq qalaraq, vaxtaşırı Azərbaycan xalq mahnılarını özününküləşdirib, sosial şəbəkələr və müxtəlif media vasitələri ilə erməni nümunələri kimi dünyaya yayımlamağa davam edirlər. Bir neçə gün əvvəl erməni DJ Garo Makaryan Azərbaycan xalq mahnısı "Aman Tello"nun musiqisinin erməni bəstəkarına aid olduğunu bildirən video paylaşıb.

Mövzu ilə bağlı Big.az-a danışan Yeni Yazarlar və Sənətçilər İctimai Birliyinin sədri, Mir Cəlal Paşayev adına Milli Virtual Kitabxana portalının rəhbəri, Prezident təqaüdçüsü, yazıçı-kulturoloq Aydınxan Əbilov bildirib ki, məkan baxımından Qafqaz o qədər də böyük yer hesab edilmir. Burada xalqların, millətlərin, etnik qrupların, el mahnı və nəğmələri, hətta peşəkar bəstəkar müsiqisi bu və ya digər söz və musiqisində aranjıman edilib dəyişdirilərək müxtəlif xalqların dilində dəfələrlə səslənir:

"20-ci əsrin əvvəllərində Sovet dövrünün ilkin vaxtlarında bütün respublikalarda rayonlar, kəndlər, şəhərlərə ezam edilən müsiqişunaslar, məsələn, Azərbaycandan görkəmli bəstəkar Müslüm Maqomayev, erməni musiqişünası Komitas və başqaları kənd yerlərinə gedərək xalq mahnıları, el havaları, hətta rəqsləri toplayır, bir çoxlarını nota alır, sözlərini qələmə alıb, kitablar şəkilində nəşr etdirirdilər. İstər "Sarı gəlin", istər "Aman Tello" əsərləri həmin sıradadır. Vaxtılə Azərbaycan və türk mahnıları, el şərqiləri yarandığı yerdən aslı olaraq bu və ya digər dərəcədə hansısa xalqların musiqi havasından bəhrələnə bilər. Bir çox xalqlar Azərbaycanın aşıq sənəti, el nəğmələri və rəqslərindən gen-bol istifadə ediblər.
Biz dəfələrlə qeyd etmişik ki, istər folklor nümunələrimiz, istər el mahnıları, aşıq havaları, bəştəkarların yaratdılğı əsərlər vaxtında nota alınmayıb. Sovet dövründə bu məsələyə dırnaqarası yanaşıldığına görə digər xalqlar bu əsərləri öz adlarına çıxara bilirdilər.
Yaxşı ki, kino filmlər, Müslüm Maqomayev, Üzeyir Hacıbəyov, Xan Şuşinski kimi bəsətkar və musiqişünaslarımız var. Bu kulturoloji sərvətin böyük bir hissəsini Azərbaycan dilində kitablar şəkilində, not halında nəğmələrin mətnlərini çap ediblər.
Məsələn "Aman Tello" əsəri çox oynaq, türk-Azərbaycan xalq musiqisinin dəyərli nümunələrindəndir. Bu musiqi ötən əsrin 70-80-ci illərində dəbdə olan mahnıdır. Hətta "Bəyin oğurlanması" filmində, bir çox tamaşalarda istifadə edilib. Bu xalq mahnısının əsasında görkəmli bəstəkar Oktay Kazımi xalq şairi Vahid Əzizin sözünə yazdığı "Aman Tello" variasiyasını yaradıb. İfaçısı isə tanınmış sənətçi Məmmədbağır Bağırzadə idi. Cabbar Qaryağdıoğlunun səyi ilə xor tərəfindən 1908-ci ildə də bu mahnı ifa edilib. 1909-cu ildə isə Varşavada bu musiqi vala yazılıb".

Aydın xan Əbilov qeyd etdi ki, musiqi əsərinin ermənilər tərəfindən dəfələrlə öz adlarına çıxmasının şahidi olmuşuq. 1959-cu ildə çapdan çıxmış musiqi lüğətində erməni bu mahnını 3 mindən artıq musiqi siyahılarına aid ediblər. Bu musiqi məhz Qərbi Azərbaycanda yaşayan azərbaycanlıların yaratdığı xalq musiqidir:

"1925-ci ildə elm və incəsənət musiqisinin yanında xalq musiqisi və folklorunun toplanması haqqında bölmə yaradılmışdı. Həmin bölmədə erməni bəstəkar Komitasın tələbəsi Məlikyan bizim musiqiləri erməniləşdirməklə məşğul idi. Daha sonra ABŞ-də yaşayan erməni diasporasının nümayəndələri, müxtəlif müğənnilər, rok qrupları ifa edib. Bu ifaların çoxu təhrif edilib.
"Aman Tello" mahnısının Türkiyədə Ərzurum və Ərdıhan versiyaları mövcuddur. Bu da bizim musiqiyə çox yaxındır.
Təəssüf ki, folklor musiqiləri və xalq mahnıları müəllif hüquqlarına aid edilmir. Azərbaycan Əqli Mülkiyyət Agentliyi ilk dəfə folklor nümunələrini UNESCO tərəfindən qeydiyyata alınması ilə bağlı böyük işlər apardı. Bizim folklor nümunələri ilə yanaşı "Aman Tello" mahnısına da müəlliflik hüququ qazandırıldı. İndi ermənilər nə qədər istəsələr də bu musiqi öz adlarına çıxara bilməzlər.
Yeri gəlmişkən, onu qeyd edim ki, bizim minlərlə mahnılarımız, rəqslərimiz, folklor nümunələrimiz var ki, istər Moskvada, istər Varşavada, qardaş Türkiyə və İranda da Qafqaz və ya erməni musiqi nömrəsi kimi nümayiş etdirilib. Bununla bağlı ardıcıl olaraq işlər aparılmalıdır. Azərbaycan musiqi əsərlərinə mütləq müəlliflik hüququ qazandırılmalıdır.
Onu da qeyd etməliyəm ki, əgər bizim musiqimizdən istifadə edilirsə, ermənilər öz genetik kodlarını dağıtmış olurlar. Bizim kulturoloji şifrələrimiz onların genetik kodunu dağıdır. Yavaş-yavaş mədəniyyət vasitəsilə özümüzə ram edib, işğal edir. Əgər erməni toylarında bizim mahnılar oynanılırsa, ermənilərin "Böyük Ermənistan" xülyaları yox olur. Bu da xalqlar arasında sülhün bərqərar olunmasına köməklik edir".

Telegramda izləyin