"Bəlkə bu dəfə düzələr" ümidi insanı necə tələyə salır? - Psixoloqdan AÇIQLAMA

İnsan bəzən onu sevməyən, dəyər verməyən, hətta davamlı olaraq incidən birindən ayrıla bilmir. Münasibətdə xoşbəxt olmasa da, qarşı tərəfə olan bağlılığını qırmaq və yeni həyata başlamaq onun üçün çətin olur. Bəzən bu vəziyyətin səbəbi təklik qorxusu, emosional bağlılıq və ya insanın özünə olan inamı ilə əlaqəli ola bilər.

Bəs insanı ona zərər verən münasibətdə qalmağa vadar edən əsas psixoloji amillər hansılardır? Yaş və həyat təcrübəsi bu davranışa necə təsir edir?

Mövzu ilə bağlı BiG.AZ-a açıqlamasında psixoloq Fatimə Abdullazadə bildirib ki, həyatda bəzən kənardan hər şey gün kimi aydın görünür:

"Münasibət dağıdıcıdır, qarşı tərəf dəyər vermir, hər gün göz yaşı və inciklik gətirir. Amma bütün bunlara baxmayaraq, insan o əlaqəni bitirə bilmir. Ayrılmaq qərarı verilir, lakin həyata keçirilmir. Hər dəfə "bu son şansıdır"deyilir, amma yenidən eyni dövrəyə qayıdılır. Bəs niyə insana onu incidən, dəyər verməyən birindən uzaqlaşmaq bu qədər çətin gəlir? Niyə şüurumuz getməli olduğumuzu dediyi halda, qəlbimiz bizi yerimizdə saymağa məcbur edir?
Mən bir klinik psixoloq olaraq bu sualın cavabını insan psixologiyasının ən dərin qatlarında-beynin işləmə mexanizmində axtarardım. İnsanı belə münasibətlərdə tutub saxlayan güc əslində sevgi deyil. Beynimizin "aralıqlı pekişdirmə"(intermittent reinforcement) dediyimiz güclü bir psixoloji mexanizmə düşməsidir".

Müsahibimiz əlavə edib ki, əgər bir insan sizə daimi olaraq pis davranırsa, siz o insandan tezliklə uzaqlaşarsınız:

"Yox, əgər yaxşı davranırsa, sağlam münasibət qurarsınız. Amma problem odur ki, zəhərli münasibətlərdə sevgi və diqqət müəyyən aralıqlarla - qeyri-müəyyən zamanlarda verilir. Məhz bu zaman beyində dopamin hormonu pik həddə çatır. Eynilə qumar və digər asılılıqlarda olduğu kimi: bu dəfə qazanmadınız, amma bəlkə "gələn dəfə qazanaram"ümidi sizi orada saxlayır. Toksik münasibətlərdə də məsələ bax elə bu cürdür. Sizi orada saxlayan qarşı tərəfin münasibəti yox, "bəlkə gələn dəfə düzələr"düşüncəsidir. Nəticədə travmatik bağlılıq və qarşı tərəfin dəyişəcəyinə ümid şiddətli emosional ağrıya səbəb olur. Beynimiz arada bir verilən kiçik diqqət damlaları ilə qidalanır,bu qeyri-sabit rəftara uyğunlaşdıqca keçmişdəki "şirin anları" xatırlayıb özünü aldadır. Şüuraltımız münasibətin özünü deyil, onun düzələcəyi ilə bağlı olan ümidə bağlanır".

Psixoloqun sözlərinə görə, insanın həyatda olduğu mərhələ və qazandığı təcrübə bu emosional girdabla mübarizə üsullarını dəyişdirir:

"Münasibətin ilk illəri və gənclik dövründə emosional dalğalanmalar daha şiddətli olur. Sevgini hər şeyin bahasına qorumaq istəyi, idealist gözləntilər və ağrının belə sevginin bir parçası kimi qəbul edilməsi uzaqlaşmağı çətinləşdirir. Daha yetkin dövrdə isə həyat təcrübəsi artdıqca insan vaxtın və şəxsi sərhədlərin dəyərini daha dərindən anlayır. Özünüdərk artdıqca destruktiv əlaqələrdən qopmaq daha şüurlu xarakter alır.
Sonda özünüzə bu sualı verin: "Mən bu münasibətdə həqiqətən sevilirəm, yoxsa sadəcə növbəti dopamin dozasını gözləyirəm?"Reallıqla üzləşmək nə qədər çətin olsa da, azadlığa aparan ilk addım bunu qəbul etməklə başlayır".

Aynur Babazadə

Telegramda izləyin