Bişkek diplomatiyası: Azərbaycanın Avrasiya məkanında mövqelərini möhkəmləndirən mühüm siyasi platforma

"İlham Əliyevin ŞƏT sammitində iştirakı və keçirdiyi görüşlər Azərbaycanın regional və qlobal diplomatiyada artan rolunun göstəricisidir. Qırğızıstanın paytaxtı Bişkek bu günlərdə dünya siyasətinin mühüm diplomatik mərkəzlərindən birinə çevrilib. Avqustun 31-dən sentyabrın 1-dək keçirilən Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının (ŞƏT) sammiti Asiya və Avrasiyanın aparıcı dövlətlərinin rəhbərlərini bir araya gətirməklə yanaşı, regionun gələcək siyasi, iqtisadi, nəqliyyat və təhlükəsizlik gündəliyinin müzakirəsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır". Bu sözləri BiG.AZ-a açıqlamasında millət vəkili Cavanşir Paşazadə bildirib.
Onun sözlərinə görə, bu mötəbər tədbirdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin iştirakı xüsusi diqqət çəkir: "17 dövlətin liderinin və BMT-nin Baş katibi Antonio Quterreşin qatıldığı sammitin gündəliyində siyasi və təhlükəsizlik məsələləri ilə yanaşı, ticarət-iqtisadi əməkdaşlıq, nəqliyyat-logistika, rəqəmsal inkişaf, ekologiya, mədəniyyət və humanitar əlaqələr kimi istiqamətlər də yer alır.

Azərbaycanın bu platformada iştirakı ilk növbədə ölkənin müasir xarici siyasətinin əsas xüsusiyyətlərindən biri olan çoxşaxəli və balanslaşdırılmış diplomatiyanın növbəti nümunəsidir.

ŞƏT platforması Azərbaycanın imkanlarını genişləndirir

Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı geniş coğrafiyanı əhatə edən və dünya siyasətində böyük iqtisadi, demoqrafik və geosiyasi çəkiyə malik dövlətləri bir araya gətirən platformadır. Təşkilatın sammitində Çin, Rusiya, İran, Hindistan, Türkiyə və digər mühüm dövlətlərin rəhbərlərinin iştirakı tədbirin beynəlxalq əhəmiyyətini daha da artırır.

Belə bir toplantıda Azərbaycan Prezidentinin iştirakı ölkəmizə müxtəlif istiqamətlərdə yeni imkanlar yaradır.

İlk növbədə, bu, Azərbaycanı Şərq və Qərb arasında mühüm əlaqələndirici ölkələrdən biri kimi təqdim etmək üçün əlavə diplomatik imkan yaradır. Azərbaycanın coğrafi mövqeyi, Xəzər dənizinə çıxışı, Bakı Limanı, dəmir yolu infrastrukturu və Orta Dəhlizin inkişafındakı rolu ölkəmizin Avrasiya nəqliyyat xəritəsində əhəmiyyətini artırır.

Prezident İlham Əliyevin son illərdə apardığı xarici siyasətin əsas istiqamətlərindən biri məhz Azərbaycanın nəqliyyat və logistika imkanlarının genişləndirilməsi, ölkənin regional bağlantı layihələrinin mərkəzində mövqelərinin möhkəmləndirilməsidir.

Bişkek sammiti də bu baxımdan Azərbaycan üçün sadəcə siyasi görüşlər platforması deyil, həm də iqtisadi və nəqliyyat diplomatiyası baxımından mühüm məkandır.

Prezident İlham Əliyevin intensiv diplomatik gündəliyi

Səfərin diqqət çəkən məqamlarından biri Prezident İlham Əliyevin sammit çərçivəsində keçirdiyi ikitərəfli görüşlərin intensivliyidir.

Avqustun 31-də Azərbaycan Prezidenti Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanla görüşüb. Görüşün gündəliyi Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin normallaşdırılması, sülh prosesinin davam etdirilməsi, iqtisadi-ticari əlaqələrin inkişafı və regional bağlantı məsələləri ətrafında formalaşıb.

Bu görüşün xüsusilə əhəmiyyətli tərəfi ondan ibarətdir ki, Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərində artıq hərbi qarşıdurma deyil, sülhün institusionallaşdırılması, iqtisadi əməkdaşlıq və regional bağlantı məsələləri əsas müzakirə mövzularına çevrilir.

Görüş zamanı Azərbaycan və Ermənistan arasında ticarət əlaqələrinin genişləndirilməsi, Azərbaycanın neft məhsullarının Ermənistana ixracı, üçüncü ölkələrdən taxıl və digər məhsulların Azərbaycan ərazisindən Ermənistana tranziti xüsusi qeyd olunub. Dövlət sərhədinin delimitasiyası prosesinin davam etdirilməsinin vacibliyi də vurğulanıb.

Digər mühüm məsələ isə "Beynəlxalq Sülh və Rifah naminə Tramp Marşrutu"nun - TRIPP-in həyata keçirilməsi ilə bağlı praktiki addımlardır. Bu layihə regionda nəqliyyat və iqtisadi əlaqələrin yeni mərhələyə keçməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Deməli, Bişkek görüşü Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərində yeni reallığın - sülh gündəliyinin iqtisadi və kommunikasiya komponentlərinin - möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm siyasi mesajdır.

İranla münasibətlər: qonşuluq və əməkdaşlıq gündəliyi

Bişkekdə Prezident İlham Əliyevin İran Prezidenti Məsud Pezeşkianla görüşü də xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Görüşdə Azərbaycan və İran arasında münasibətlərin müxtəlif sahələrdə inkişaf perspektivləri müzakirə olunub. İran Prezidenti Azərbaycanın son dövrdə İrana göstərdiyi dəstəyi və humanitar yardımı yüksək qiymətləndirib.

Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın İranla bağlı yaranmış vəziyyətin sülh və danışıqlar yolu ilə həllinin tərəfdarı olduğunu bildirib. Bu görüş Azərbaycan-İran münasibətlərinin regional sabitlik kontekstində əhəmiyyətini göstərir. Azərbaycan üçün İran yalnız cənub qonşusu deyil, eyni zamanda nəqliyyat, enerji və regional kommunikasiya layihələrində mühüm tərəfdaşdır. Xüsusilə Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizi, sərhəd-keçid infrastrukturu, enerji əməkdaşlığı və regional təhlükəsizlik məsələləri iki ölkə arasındakı münasibətlərin strateji əhəmiyyətini artırır.

Qazaxıstanla Orta Dəhliz gündəliyi

Prezident İlham Əliyevin Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayevlə görüşü də Azərbaycanın nəqliyyat diplomatiyası baxımından diqqət çəkir.
Görüşdə Azərbaycan-Qazaxıstan münasibətlərinin strateji tərəfdaşlıq və müttəfiqlik səviyyəsində uğurla inkişaf etdiyi qeyd olunub. Tərəflər yüksək səviyyəli qarşılıqlı səfərlərin və müntəzəm təmasların əhəmiyyətini vurğulayıblar.

Müzakirələrin mühüm istiqamətlərindən biri nəqliyyat-logistika məsələləri və Orta Dəhlizin inkişafı olub. Bu, təsadüfi deyil. Azərbaycan və Qazaxıstan Xəzər üzərindən Orta Dəhlizin əsas həlqələrindəndir. Çin-Mərkəzi Asiya-Xəzər-Azərbaycan-Gürcüstan-Türkiyə istiqamətində formalaşan marşrut Avrasiya ticarətində alternativ bağlantı imkanlarını genişləndirir. Bakı ilə Astana arasında əməkdaşlığın güclənməsi Azərbaycanın tranzit və logistika imkanlarının artmasına, Qazaxıstanın isə Avropa bazarlarına çıxış imkanlarının genişlənməsinə xidmət edir.

Türkiyə ilə strateji müttəfiqlik Bişkekdə də gündəmdə

Sentyabrın 1-də Prezident İlham Əliyevin Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanla görüşü keçirilib.
Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin xüsusi xarakter daşıması artıq beynəlxalq siyasətdə qəbul edilən reallıqdır. İki ölkə arasında strateji müttəfiqlik münasibətləri siyasi, iqtisadi, enerji, müdafiə, nəqliyyat və humanitar sahələri əhatə edir.

Bişkekdə keçirilən görüşün əhəmiyyəti isə yalnız ikitərəfli münasibətlərlə məhdudlaşmır. Türkiyənin ŞƏT məkanında fəal iştirakı və Azərbaycanın Türk dünyasının mühüm dövlətlərindən biri kimi mövqeyi iki ölkənin regional əməkdaşlıq imkanlarını daha da artırır.
Azərbaycan və Türkiyənin Orta Dəhliz, Zəngəzur bağlantısı, Xəzər üzərindən daşımalar və Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində əməkdaşlığı Avrasiya məkanında yeni iqtisadi bağlantı arxitekturasının formalaşmasına təsir göstərir.

Belarusla əlaqələrin inkişafı

Avqustun 31-də Prezident İlham Əliyevin Belarus Prezidenti Aleksandr Lukaşenko ilə də görüşü keçirilib. Görüş zamanı qarşılıqlı maraq doğuran məsələlər ətrafında fikir mübadiləsi aparılıb. Azərbaycan-Belarus münasibətləri də son illərdə müxtəlif istiqamətlərdə inkişaf edir. Bu baxımdan Bişkekdə keçirilən görüş dövlətlərarası siyasi dialoqun davamlılığını nümayiş etdirir. Belarusla təmaslar Azərbaycanın Şərqi Avropa istiqamətində diplomatik əlaqələrinin genişliyi baxımından da diqqət çəkir.
Bişkekdə diplomatiyanın əsas mesajı: Azərbaycan bütün tərəflərlə danışa bilir

Prezident İlham Əliyevin Bişkekdə keçirdiyi görüşlərə ümumi nəzər saldıqda mühüm bir mənzərə ortaya çıxır. Azərbaycan Prezidenti eyni platformada Ermənistan, İran, Qazaxıstan, Belarus və Türkiyə liderləri ilə görüşlər keçirir. Bu görüşlərin hər birinin ayrıca gündəliyi olsa da, onların hamısını birləşdirən əsas məqam Azərbaycanın fəal diplomatik siyasətidir. Bu siyasətin mahiyyəti ondan ibarətdir ki, Azərbaycan müxtəlif siyasi qütblərdə dayanan dövlətlərlə münasibətlərini milli maraqlar əsasında qurur və qarşılıqlı əməkdaşlıq imkanlarını maksimum dəyərləndirir. Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində bu yanaşma xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki qlobal geosiyasi rəqabətin artdığı bir dövrdə dövlətlərin müxtəlif platformalarda dialoq imkanlarını qoruyub saxlaması onların diplomatik manevr imkanlarını genişləndirir.

ŞƏT-in "Plus" formatı da Azərbaycan üçün mühüm fürsətdir

Sentyabrın 1-də Prezident İlham Əliyev ŞƏT "Plus" formatında görüşdə iştirak edib. Bu formatın əhəmiyyəti onunla bağlıdır ki, ŞƏT-in üzv dövlətləri ilə yanaşı, daha geniş beynəlxalq əməkdaşlıq gündəliyinin müzakirəsinə imkan yaradır. Belə platformalarda Azərbaycan üçün əsas prioritetlər sırasında nəqliyyat bağlantıları, enerji təhlükəsizliyi, rəqəmsal iqtisadiyyat, ticarət, investisiya, ərzaq təhlükəsizliyi və regional sabitlik kimi məsələlər dayanır. Azərbaycanın enerji ixracatçısından regional enerji və nəqliyyat mərkəzinə çevrilməsi ölkənin belə platformalarda iqtisadi imkanlarını daha geniş təqdim etməsinə şərait yaradır.

BMT amili və beynəlxalq legitimlik

Bişkek sammitində BMT-nin Baş katibi Antonio Quterreşin iştirakı da tədbirin beynəlxalq çəkisini artırır. Sammitin gündəliyində BMT-nin koordinasiya rolunun və beynəlxalq hüququn əhəmiyyətinin vurğulanması nəzərdə tutulur.
Azərbaycan üçün bu məqam da mühümdür. Çünki Bakı xarici siyasətində beynəlxalq hüququ, dövlətlərin suverenliyi və ərazi bütövlüyü prinsiplərini ardıcıl şəkildə önə çəkir.
Bununla yanaşı, Azərbaycanın son illərdə müxtəlif beynəlxalq təşkilatlarda fəal iştirakı və böyük beynəlxalq tədbirlərə ev sahibliyi etməsi ölkənin diplomatik çəkisinin artmasına xidmət edir.

Bişkek səfərinin iqtisadi dividendləri

Prezident İlham Əliyevin Bişkek səfərinin üstünlüklərini yalnız siyasi görüşlərlə məhdudlaşdırmaq düzgün olmaz.
Azərbaycan üçün əsas iqtisadi dividendlərdən biri yeni ticarət tərəfdaşlıqlarının genişləndirilməsi imkanlarıdır. Çin və Mərkəzi Asiya ölkələri ilə ticarət dövriyyəsinin artırılması, Xəzər üzərindən yükdaşımaların genişləndirilməsi və Orta Dəhlizin potensialından daha səmərəli istifadə Azərbaycanın qeyri-neft sektorunun inkişafına əlavə imkanlar yarada bilər.

Digər mühüm istiqamət enerji əməkdaşlığıdır. Azərbaycanın enerji infrastrukturu, Xəzər regionundakı mövqeyi və bərpaolunan enerji potensialı ölkəni gələcək regional enerji layihələrində mühüm tərəfdaşa çevirir. Nəqliyyat və enerji layihələrinin paralel inkişafı isə Azərbaycanın iqtisadi və geosiyasi çəkisini bir-birini tamamlayan iki istiqamətdə gücləndirir.

Azərbaycanın diplomatik xəritəsi genişlənir

Bişkekdə keçirilən görüşlər bir daha göstərir ki, Azərbaycanın xarici siyasəti yalnız bir istiqamətə bağlanmır.
Bakı eyni zamanda Türkiyə ilə strateji müttəfiqliyi möhkəmləndirir, Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə əlaqələri dərinləşdirir, İran və Rusiya ilə qonşuluq və əməkdaşlıq gündəliyini qoruyur, Çinlə iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinin inkişafında maraqlıdır, Avropa ilə enerji və nəqliyyat əməkdaşlığını genişləndirir.
Bu çoxvektorlu diplomatiyanın əsas üstünlüyü Azərbaycanın dəyişən beynəlxalq şəraitdə öz milli maraqlarını qorumaq üçün daha geniş diplomatik imkanlara malik olmasıdır.

Bişkekdən Bakıya verilən əsas mesaj

Bişkek sammitinin Azərbaycanın xarici siyasəti baxımından əsas nəticəsini bir cümlə ilə ifadə etmək mümkündür: Azərbaycan artıq regional proseslərin yalnız iştirakçısı deyil, həmin proseslərin formalaşmasına təsir göstərən əsas aktorlardan biridir.
Prezident İlham Əliyevin sammit çərçivəsində keçirdiyi görüşlər bu reallığın praktiki ifadəsidir.

Paşinyanla görüşdə sülh və regional bağlantılar, Pezeşkianla görüşdə qonşuluq və əməkdaşlıq, Tokayevlə görüşdə Orta Dəhliz və strateji tərəfdaşlıq, Ərdoğanla görüşdə müttəfiqlik və regional əməkdaşlıq, Lukaşenko ilə görüşdə ikitərəfli əlaqələr gündəmə gəlib.
Beləliklə, Bişkek diplomatiyası Azərbaycan üçün bir neçə istiqamətdə nəticə vəd edir: siyasi dialoqun genişləndirilməsi, regional sülh prosesinin möhkəmləndirilməsi, nəqliyyat və logistika imkanlarının artırılması, iqtisadi əlaqələrin şaxələndirilməsi və Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunun daha da möhkəmləndirilməsi.
Ən mühüm məqam isə budur ki, Azərbaycan bütün bu proseslərdə öz xarici siyasətinin əsas prinsipini - milli maraqlara söykənən müstəqil və praqmatik siyasət kursunu davam etdirir.

Bişkekdəki görüşlər və sammitin ümumi gündəliyi göstərir ki, qarşıdakı mərhələdə Avrasiyada nəqliyyat, enerji və iqtisadi əlaqələrin yenidən formalaşması prosesində Azərbaycanın rolu daha da arta bilər. Orta Dəhliz, Xəzər bağlantıları, Türk dünyası ilə əməkdaşlıq və Cənubi Qafqazda yaranan yeni sülh mühiti Azərbaycanın bu proseslərdə strateji mövqeyini daha da gücləndirir.

Bişkek səfəri bu baxımdan təkcə bir sammitdə iştirak deyil, Azərbaycanın yeni geosiyasi və iqtisadi reallıqların formalaşdığı Avrasiya məkanında fəal mövqeyini nümayiş etdirən mühüm diplomatik hadisə kimi qiymətləndirilə bilər".

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin