Qida məhsullarındakı "E" kodları: Sağlamlığımıza təhlükə varmı?

Mağaza rəflərində satılan bir çox qida məhsulunun etiketində "E" hərfi ilə başlayan müxtəlif kodlara rast gəlmək mümkündür. Bu işarələr məhsulun tərkibinə əlavə edilən rəngləyiciləri, konservantları, antioksidantları və digər qida əlavələrini ifadə edir.

İstehlakçıların əksəriyyəti bu kodların mənasını bilmədiyi üçün onların sağlamlığa təsiri ilə bağlı narahatlıq keçirir. Bəs "E" ilə işarələnən qida əlavələri nədir, hansıları təhlükəsiz hesab olunur, hansılarından isə ehtiyatlı olmaq lazımdır?
Mövzu ilə bağlı sağlam qida təbliğatçısı, Gənclərin Töhfəsi İctimai Birliyinin sədri Asim Vəliyev BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, bir istehlakçı olaraq qida seçimi edərkən nisbətən az qatqılı məhsulları üstün tutmaq faydalı ola bilər. Onun sözlərinə görə, qida sənayesində qidalara müxtəlif təyinatlı qida qatqı maddələri əlavə olunur: "Rəngləndiricilər, dadlandırıcılar, rəf ömrünü uzatmaq üçün istifadə olunan maddələr, stabilizatorlar və başqa təyinatlarda qatqılar bunlara misaldır. Bu maddələr arasında sintetik azo-boyalar və bəzi kimyəvi tərkibli intensiv dadlandırıcılar həssas qruplar, xüsusən uşaqlar üçün nisbətən daha ciddi diqqət tələb edən qatqılar sırasındadır.

Qidaların vizual cəlbediciliyini artırmaq və maya dəyərini aşağı salmaq üçün əlavə edilən bu maddələri qruplaşdıra bilərik. İlk qrupa sintetik azo-rəngləndiricilər daxildir. E102, E110, E124, E129 buna misaldır. Məhsula canlı, iştahaaçıcı sarı, narıncı və qırmızı rənglər verirlər. Southampton Universitetinin araşdırması bu boyaların uşaqlarda hiperaktivliyə təsirini göstərdiyi üçün Avropa İttifaqı bu boyaları olan məhsullarda uşaqlarda fəaliyyət və diqqətə mənfi təsir göstərə bilər xəbərdarlığının yazılmasını məcburi edib. Bununla belə, EFSA və FDA kimi qurumlar bu əlaqəni qəti sübut kimi deyil, ehtiyat prinsipi əsasında nəzərə alınmalı məsələ kimi qiymətləndirir. Həmçinin həssas insanlarda allergik reaksiyalara səbəb ola bilərlər.

Digər qrupa süni dadlandırıcılar daxildir. Aspartam (E951) və acesulfam K (E950) buna misaldır . Şəkərsiz və dietik məhsullarda şəkərdən qat-qat artıq şirinlik təmin edirlər. Aspartam orqanizmdə fenilalaninə parçalanır ki, bu da fenilketonuriya xəstələri üçün ciddi, hətta təhlükəli səviyyədə risk yaradır. Buna görə də bu cür məhsulların üzərində xəbərdarlıq yazılması qanunla məcburidir.

Növbəti qrup ləzzət artırıcılardır. Bunlardan ən əsası mononatrium qlutamatdır (E621). Bu maddə dad reseptorlarını "aldadaraq" məhsulu daha dadlı göstərir. Çox yüksək dozalarda və ac qarına qəbul zamanı bəzi həssas şəxslərdə keçici narahatlıq yarada bilər.

Məhsulun tərkib bölməsinə baxarkən yalnız tanıdığımız maddələri deyil, E kodlarını da nəzərdən keçirmək faydalıdır. Xüsusilə uşaqlar üçün alınan qidalarda daha diqqətli olmalıyıq. Üzərində şəkərsiz yazılan hər məhsul avtomatik olaraq daha sağlam demək deyil. O, şəkər əvəzinə kimyəvi dadlandırıcılarla yüklənmiş ola bilər. Ümumi tövsiyə kimi, mümkün qədər yerli və mövsümi təbii qidalanmaya üstünlük vermək məqsədəuyğundur.

Bu qatqı maddələri, xüsusilə yüksək dozalarda və müntəzəm istehlak zamanı, uşaqlar, hamilə qadınlar və fenilketonuriya kimi xüsusi vəziyyəti olan şəxslər üçün nəzərə alınmalı amillərdir. Xroniki narahatlıqları olan şəxslərin bu barədə öz həkimi ilə məsləhətləşməsi və qida rasionunu mümkün qədər təbii xammallarla qurması faydalı ola bilər".

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin