Problemli kreditlər 25% artdı - Səbəb nədir? - İQTİSADÇIDAN AÇIQLAMA

Azərbaycanda problemli kreditlərin həcmində artım yenidən diqqət mərkəzinə düşüb. Azərbaycan Mərkəzi Bankının son statistikası göstərir ki, bu il iyunun 1-nə vaxtı keçmiş kreditlərin məbləği 635,4 milyon manata çatıb. Bu göstərici ilin əvvəli ilə müqayisədə 21,15 faiz, son bir illə müqayisədə isə 25 faiz artım deməkdir. Bununla yanaşı, problemli kreditlərin ümumi kredit portfelində payı da yüksəlib.

Mövcud vəziyyət vətəndaşların kredit ödənişlərində çətinlik çəkməsinin səbəbləri ilə bağlı sualları yenidən gündəmə gətirib. Bəs problemli kreditlərin sayının artmasına hansı iqtisadi və sosial amillər təsir edir? Bu tendensiya gələcəkdə bank sektoruna və yeni kreditlərin verilməsi şərtlərinə necə təsir göstərə bilər?
Mövzu ilə bağlı Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, Mikayıl Cabbarovun səsləndirdiyi 25 faizlik artım rəqəmi, Mərkəzi Bankın son bir ildə problemli kreditlərin həcmində müşahidə olunan ümumi tendensiya ilə üst-üstə düşür. Onun sözlərinə görə, bu artımın arxasında tək bir səbəb deyil, bir-birini gücləndirən bir neçə amilin birləşməsi dayanır: "Birinci və ən çox vurğulanan amil ümumi kredit portfelinin böyüməsidir. Son illər həm bank, həm də qeyri-bank maliyyə institutları vasitəsilə verilən kreditlərin həcmi sürətlə artıb. Kreditləşmənin miqyası genişləndikcə, mütləq ədədlə problemli kreditlərin də artması qismən təbii proses sayılır, çünki daha çox insan borc götürəndə, statistik olaraq daha çox insan da ödəmə çətinliyi ilə üzləşir.

İkinci amil əhalinin real gəlir vəziyyətidir. İnflyasiya və qiymət artımı fonunda maaşların real artımının zəif olması, insanların aylıq büdcəsində kredit ödənişlərinə ayrılan payı çətinləşdirir. Xüsusən istehlak kreditləri götürənlər arasında bu, daha kəskin hiss olunur, çünki bu kreditlər çox vaxt gündəlik ehtiyacları qarşılamaq üçün götürülür və gəlir azaldıqda ilk növbədə onların ödənişi gecikir.

Üçüncü amil faiz dərəcələri və bankların kredit siyasətidir. Yüksək faiz dərəcələri həm əsas borcun, həm də faizin ödənilməsini çətinləşdirir. Bəzi hallarda bankların riskləri kifayət qədər ciddi qiymətləndirmədən, sürətli kredit satışına üstünlük verməsi də gələcəkdə problemli kreditlərin yaranmasına şərait yaradır.

Dördüncü amil əmək bazarındakı qeyri-sabitlik və işsizlikdir. Kredit götürdükdən sonra işini itirən və ya gəlir mənbəyini sabit saxlaya bilməyən vətəndaşlar borclarını vaxtında qaytarmaqda çətinlik çəkirlər. Bununla yanaşı, bəzi borcalanların paralel olaraq bir neçə kredit öhdəliyi daşıması və maliyyə planlamasının zəif olması da riskləri artıran amillərdəndir.

Nəhayət, sektoral çətinliklər də rol oynayır. Məsələn, tikinti kimi sahələrdə fəaliyyət göstərən sahibkarlar bürokratik və ya satış çətinlikləri ilə üzləşdikdə, bu, onların bank borclarını ödəməməsinə səbəb ola bilir.

Qeyd etmək lazımdır ki, ekspertlərin bir hissəsi bu artımı hələ ki kritik səviyyə saymır, çünki problemli kreditlərin ümumi kredit portfelindəki nisbi çəkisi (təxminən 2-3% civarında) tarixi baxımdan aşağı qalmaqda davam edir - 2015-2016-cı illərdəki 12-13 faizlik səviyyə ilə müqayisədə xeyli yaxşıdır. Yəni mütləq rəqəmlərdəki artım narahatlıq doğursa da, nisbi göstəricilər hələlik sistemli böhran siqnalı vermir".

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin