Kiçiklərin böyüklərə hörməti niyə azalır? - PSİXOLOQDAN AÇIQLAMA

Son illərdə cəmiyyətdə tez-tez səslənən fikirlərdən biri də kiçiklərin böyüklərə olan hörmətinin əvvəlki kimi olmadığıdır. Gündəlik həyatda, ictimai nəqliyyatda, ailə münasibətlərində müşahidə olunan bu dəyişiklik bir çoxlarını narahat edir və dəyərlərin aşınması kimi qiymətləndirilir. Bəs bu vəziyyətin səbəbi nədir - zamanın dəyişməsi, tərbiyədə boşluqlar, yoxsa texnologiyanın təsiri?
Mövzu ilə bağlı psixoloq Samirə Bağırova BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, müasir dövrün yeniyetmə və gəncləri üçün "cool" görünmək çox önəmlidir. Onun sözlərinə görə, xüsusilə TikTok və Instagram kimi platformalarda diqqət çəkməyi mükafat kimi qəbul edirlər: "Qəribə və etik olmayan davranışları əyləncə kimi görürlər. Psixologiyada buna - emosional uzaqlaşma deyilir. Virtual mühitə bağlı olan insanlarda empatiya hissi zəif olur. Başqasının hissini real olaraq hiss etmir və qarşı tərəfin narahatlığını zarafat kimi qəbul edir. Bu sosial psixologiyada - qrup psixologiyası kimi tanınmış bir haldır.

Fərd qrup içində məsuliyyətini itirir və tək olanda etməyəcəyi hərəkəti dostlarının yanında edir. Buna təşviq edən əsas səbəblərdən biri uşaq vaxtından sərhədlərin düzgün öyrədilməməsidir. Başqasının haqqı, harada və necə davranmaq olar qaydalarını bilməməsi, virtual dünyada zamanını çox keçirmə, valideyn nəzarətsizliyindən yaranır. Ümumiyyətlə, etikadan kənar davranışlara gülmək; məqsədsizlik, diqqət ehtiyacı, daxili boşluq və ya sıxıntını örtmək mexanizmidir. Bu tip davranışlar tərbiyəsizlikdən çox, istiqamətsizlik, diqqət ehtiyacı, sosial təsir qarışığıdır. Bu tip insanlarla qarşılaşanda nə etmək lazımdır?

Onların çoxu diqqət, əsəb reaksiyası istəyir, çünki ona məhz bu lazımdır. Reaksiya onu qalib kimi hiss etdirir. Tamamilə laqeyd qalmaq, göz kontaktı qurmamaq, heç bir reaksiya hiss elətdirməmək onların motivini söndürür. Həddi aşanda isə qısa, sakit amma sərhədli və kəskin səslən cümlə, amma emosiyasız "mümkünsə sakit olun və yaxud bu davranış məni narahat edir" istifadə etmək lazımdır. İzah etmək, mübahisəyə girmək onları qidalandırır və vəziyyəti oyuna çevirir".

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin