Rusiya-Ermənistan gərginliyi: İrəvan seçim qarşısında - POLİTOLOQDAN AÇIQLAMA

Son dövrlər Cənubi Qafqaz regionunda geosiyasi dinamika daha da mürəkkəbləşir və diqqət mərkəzində duran əsas xətt Ermənistan ilə Rusiya arasında artan gərginlikdir. Moskvanın İrəvana "Qərblə Rusiya arasında seçim etməlisiniz" mesajı verməsi, eyni zamanda enerji məsələlərinin siyasi təzyiq alətinə çevrilməsi münasibətlərin əvvəlki strateji müttəfiqlik çərçivəsindən uzaqlaşdığını göstərir. Ermənistan tərəfinin isə qaz qiymətlərinin artırılacağı halda Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı və Avrasiya İqtisadi İttifaqı kimi qurumlardan çıxmaq ehtimalını gündəmə gətirməsi vəziyyətin nə qədər ciddi olduğunu ortaya qoyur. Bu fonda Ermənistanın xarici siyasət kursunu yenidən müəyyənləşdirməyə çalışdığı görünür.

Eyni zamanda, regionda başqa bir diqqətçəkən məqam isə Azərbaycan ilə Ermənistan arasında münasibətlərin nisbi istiləşmə siqnalları verməsidir. Ermənistan parlamentinin spikeri Alen Simonyan tərəfindən səsləndirilən "Azərbaycanın təhlükəsizliyinin qarantı Ermənistandır, Ermənistanın təhlükəsizliyinin qarantı isə Azərbaycandır" fikri regionda yeni yanaşmanın formalaşa biləcəyinə işarə kimi qiymətləndirilir. Bütün bu proseslər fonunda həm Rusiya-Ermənistan münasibətlərində yaranan çatlar, həm də Bakı-İrəvan xəttində müşahidə olunan yumşalma regionun gələcək siyasi və təhlükəsizlik arxitekturasının yenidən qurula biləcəyini göstərir. Bu isə sual yaradır: Cənubi Qafqaz yeni əməkdaşlıq mərhələsinə keçir, yoxsa böyük güclərin rəqabət meydanına çevrilməkdə davam edəcək?
Mövzu ilə politoloq Aytən Qurbanova BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, ilk növbədə onu qeyd edək ki, Rusiya ilə Ermənistan arasında olan gərginlik artıq uzun müddətdir müşahidə olunur və Ermənistanın Qərb yönümlü siyasəti, Avropaya inteqrasiya meylləri Rusiya tərəfindən heç vaxt birmənalı şəkildə qarşılanmayıb. Putin-Paşinyan görüşündə də açıq şəkildə ifadə olundu ki, Avropa İttifaqında və Avrasiya İqtisadi Birliyində eyni anda təmsil olunmaq mümkün deyil. Təbiiki iki qütbü təmsil edən, iki fərqli platformada eyni anda təmsil olunmaq hər hansısa bir dövlət üçün mümkün hesab edilə biləcək bir yanaşma deyil və ona görədə bu istiqamətdə Ermənistanın birmənalı şəkildə seçim etməsi mütləqdir. Ya Avrasiya İqtisadi Birliyindən birmənalı şəkildə çıxıb, Avropa İttifaqına üzvlüklə bağlı prosesi sonlandırmaq istiqamətində addımlar atmalıdır. Yada Avropaya inteqrasiya prosesi konkret olaraq iki tərəfli və çox tərəfli münasibətlərin inkişaf etdirilməsi əsasında davam edərək, Avrasiya İqtisadi Birliyində varlığını qorumaqla bu istiqamətdə əməkdaşlığı davam etdirməlidir. Onuda nəzərə almaq lazımdır ki, uzun müddətdir Rusiya Avrasiya İqtisadi Birliyində üzvlük məsələsini Ermənistan üzərində təzyiq vasitəsi olaraq istifadə edir. Onun sözlərinə görə, həttda səsləndirilən statistik informasiyalarda onu deməyə əsas verir ki, 80% nisbətində ticarət dövriyyəsi və ümumiyyətlə iqtisadi maraqları Avrasiya İqtisadi Birliyindən asılıdır Ermənistanın və bu nisbətdə atacağı addımlara alternativ hər hansısa bir axtarışın olması Ermənistan üçün ciddi nəticələr yarada bilər: "Digər tərəfdən isə Ermənistanın Qərbyönümlü siyasətinin Rusiya tərəfindən hər hansısa bir formada aqressiv ritorika ilə qarşılaşması ümumiyyətlə post sovet məkanında Rusiyanın ortaya qoyduğu yanaşmalar onu deməyə əsas verir ki, Rusiya hələdə imperiya təfəkküründən çıxış etməyə çalışır və dövlətlərin daxili işlərinə qarışmaq və eyni zamanda onların xarici siyasət kursunun müəyyənləşdirilməsi istiqamətində bütün mümkün müdaxilə mexanizmlərindən istifadə etmək Rusiya üçün "məqbul" hesab edilən yanaşmalardan biridir. Təbiiki dövlətlərin buna münasibəti tamamilə fərqlidir. Hər hansısa bir formada Azərbaycanla olan münasibətlərində Rusiya diktə dili danışa bilməz və Azərbaycanın xarici siyasət konsepsiyası və prioritetləri ilə bağlı yönverici bir təsir mexanizminə sahib deyil.

Amma təssüflər olsun ki, Ermənistan hər hansısa bir formada Rusiyadan birbaşa bu istiqamətdə uzaqlaşmaq, yadaki Rusiya ilə münasibətlərini konkret suveren əsaslarda formalaşdırmaq potensialına və resurslara indiki məqamda sahib deyil. Çünki Rusiyanın hərbi bazası Ermənistan ərazisində yerləşir. Ermənistan Avrasiya İqtisadi Birliyinin üzvüdür. Eyni zamanda Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatının üzvüdür və bir çox istiqamətdə Rusiyanın Ermənistan ərazisindəki hərbi, siyasi və iqtisadi dayaqları hələdə yetəri qədər təsir mexanizmlərinə sahibdir. Ona görədə düşünürəm ki, Ermənistanın atacağı addımlar belə bir həssas məqamda götürdüyü öhdəliklər nisbətində kifayət qədər ehtiyatlı olmalıdır və Rusiya ilə münasibətlərin nə sülh prosesinə, nədəki Ermənistanın xarici siyasət konsepsiyasındakı suveren yanaşmalarına zərbə vurmasına icazə verməməlidir. Ermənistan-Azərbaycan münasibətləri son zamanlarda kifayət qədər müsbət çalarlarda inkişaf etməyə davam edir və müşahidə olunan odur ki, Ermənistan tərəfi nəhayət ki, götürdüyü öhdəlikləri yerinə yetirilməsi və Azərbaycanın ortaya qoyduğu sülh gündəliyi istiqamətində sülh danışıqlarının uğurlu şəkildə davam etdirilməsinin mümkünlüyü və onun Ermənistan üzərindəki müsbət nəticələrini real şəkildə qəbul etməyə başlayıb.

Biz artıq iki tərəfli əsasda davam eliyən sülh danışıqları prosesinin uğurlu şəkildə son mərhələyə daxil olduğunu aydın olaraq ifadə edə bilərik. Çünki artıq 17 bənd üzrə sülh müqaviləsi paraflanıb. Eyni zamanda 8 Avqust tarixində imzalanmış üçtərəfli birgə bəyanatlar, kommunikasiya xəttlərinin açılması ilə bağlı yetəri qədər razılıqlar əldə olunub. Qarşılıqlı olaraq vətəndaş cəmiyyəti üzvlərinin səfərləri təşkil olunur, Azərbaycan üzərindən Ermənistana uçuşların həyata keçirilməsi üçün hava məkanı açılıb. Eyni zamanda üçüncü dövlətlərin Azərbaycan üzərindən Ermənistana məhsullarını daşıması üçün şərait yaradılıb və nəhayət Azərbaycanın Ermənistanın enerji təhlükəsizliyində kifayət qədər önəmli addımlar ataraq xoş niyyət nümayiş etdirib. Düşünürəm ki, bu istiqamətdə ortaya qoyulan yanaşmalar təbii olaraq siyasi münasibətlərin və eyni zamanda iqtisadi və bir çox strateji istiqamətlərdə münasibətlərin inkişaf etdirilməsi üçündə zəmin yaradır. Simonyanın son bəyanatlarıda onu deməyə əsas verir ki, Ermənistan tərəfindən Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün tanınması və hər hansısa bir iddianın səsləndirilməməsi ilə bağlı konkret və aydın mövqelər nümayiş etdirilməyə başlayıb. Həttda jurnalistlərin "Arsax" ifadəsini işlətməsi və Simonyanın onlara irad bildirərək Qarabağın Azərbaycanın torpaqları olduğunu və Azərbaycanın ərazi bütövlüyü daxilində tanındığını xatırlatması onu deməyə əsas verir ki, sülh gündəliyi ilə bağlı olan məsələlərdə ciddi irəliləyişlər var və Azərbaycanın ərazi bütövlüyü ilə bağlı konstitusiyaya müvafiq dəyişikliklərdə yaxın perspektivdə həyata keçirilə bilər.

Bundan sonrakı mərhələdə biz nəhayətki sülh müqaviləsinin imzalanmasına və iki dövlət arasında sülh prosesinin uğurlu şəkildə yekunlaşmasından danışa bilərik. Düşünürəm ki, Ermənistan-Azərbaycan-Gürcüstan arasında münasibətlərin kifayət qədər möhkəm əsaslarda inkişaf etdirilməsi və qarşılıqlı inteqrasiya prosesinin sürətləndirilməsi, digər regional və qlobal aktorların regionla bağlı məkrli niyyətlərinin qarşısını ala biləcək və hər hansı bir formada təzyiq mexanizmlərinin olmasına mane ola biləcək ən əsas istiqamətlərdən biridir. Azərbaycanın əsas hədəfidə budur. Yeni regional münasibətlər sistemində qarşılıqlı, möhkəm, siyasi, iqtisadi və eyni zamanda bütün strateji istiqamətlər üzrə əlaqələrin qurulması və regional dövlətlərin sülh və sabitliklə bağlı ortaq yol xəritəsinin, ortaq yanaşmalarının formalaşdırılmasıdır".

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin