Şagirdlər Arasında Zorakılıq: Məktəb Mühitində Təhlükə Siqnalı - TƏHSİL ESKPERTİNDƏN AÇIQLAMA

Son illərdə orta məktəblərdə narahatedici bir tendensiya getdikcə daha açıq şəkildə özünü göstərir: yuxarı sinif şagirdlərinin aşağı sinif şagirdlərinə qarşı zorakılığı və bullinq halları artıq təsadüfi hadisə deyil, sanki adi bir davranış forması kimi qəbul olunmağa başlayıb. Bu cür hallar təkcə fiziki təzyiqlə məhdudlaşmır, eyni zamanda psixoloji təhqir, təcrid və alçaltma kimi daha dərin təsirlərə səbəb olan davranışlarla müşayiət olunur.

Məktəb mühiti uşaqların təhlükəsiz və sağlam inkişaf etməli olduğu bir məkan olsa da, nəzarətsizlik və vaxtında müdaxilənin olmaması bu cür neqativ halların yayılmasına şərait yaradır. Nəticədə isə bullinqə məruz qalan şagirdlərdə özünəqapanma, qorxu, özgüvən itkisi və hətta ciddi psixoloji travmalar müşahidə olunur. Bu vəziyyət artıq cəmiyyət üçün ciddi siqnal kimi qiymətləndirilməlidir.
Mözvu ilə bağlı təhsil eksperti Şəmsi Qoca BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, məktəblərdə "yuxarı sinif - aşağı sinif" qarşıdurması, bullinq və zorakılıq halları artıq sadəcə bir təhsil problemi deyil, ciddi bir sosial böhrandır. Onun sözlərinə görə, bu məsələyə bədii və publisistik bir baxışla yanaşsaq, deyə bilərik ki, məktəb uşağın cəmiyyətə açılan ilk pəncərəsidir: "Əgər o pəncərədən içəri zorakılıq küləyi əsirsə, biz sağlam gələcəkdən danışa bilmərik.
Bu bəlanın qarşısını almaq üçün aşağıdakı addımları atmağımız vacibdir:

Təəssüf ki, bir çox məktəblərdə psixoloq ştatı formal xarakter daşıyır. Psixoloq hər bir sinfin daxili iqlimini bilməli, "liderlik" iddiasında olan və zorakılığa meylli uşaqları öncədən müəyyən etməlidir. Onlarla fərdi söhbətlər aparılmalı, enerjiləri idmana, yaradıcılığa yönəldilməlidir.
Bu gün müəllim şagirdə irad bildirəndə valideyn məktəbə "hesab sormağa" gəlirsə, orada təlim-tərbiyədən danışmaq yersizdir. Müəllimin nüfuzu qanunla qorunmalıdır. Şagird və valideyn bilməlidir ki, müəllimə qarşı hörmətsizlik və ya onun qanuni tələblərinə tabe olmamaq ciddi hüquqi nəticələr doğurur. Müəllim şagirdin qarşısında "səsimi çıxarsam işimi itirərəm" qorxusu ilə dayanmamalıdır.

Şagird məktəbdə zorakılıq edirsə, buna görə valideyn birbaşa maddi və hüquqi məsuliyyət daşımalıdır. Əgər övladının törətdiyi bullinq aktına görə valideynə ciddi məbləğdə cərimə tətbiq olunsa, o, məktəbə müəllimin üstünə deyil, övladını tərbiyə etmək üçün evə tələsər. Tərbiyə ailənin məsuliyyətidir, məktəb isə bu tərbiyənin cilalandığı yerdir.
Sizin kimi media qurumlarının bu mövzunu gündəmdə saxlaması çox təqdirəlayiqdir. Biz filmlərdə, sosial şəbəkələrdə zorakılığı deyil, intellekti və insanlığı təbliğ etməliyik. "Kriminal avtoritet" obrazlarının gənclər arasında idealizə edilməsinə son qoyulmalıdır.

Müəllimi şagirdin qarşısında aciz, valideyni isə məktəbin qarşısında "haqlı müştəri" kimi qoyan sistem dəyişməlidir. İntizamın olmadığı yerdə təhsil yoxdur, sadəcə vaxt itkisi var. Biz "uşaq hüquqları" deyəndə, yalnız zorakılıq edənin deyil, onun tərəfindən incidilən yüzlərlə günahsız şagirdin də oxumaq və təhlükəsizlik hüququnu xatırlamalıyıq.
Nəticə olaraq: Zorakılığın qarşısını almaq üçün təkcə məktəb yox, ailə, cəmiyyət və dövlət bir yumruq kimi birləşməlidir. Biz uşaqlarımıza qələm tutmağı öyrətdiyimiz qədər, bir-birinin əlindən tutmağı da öyrətməliyik. Məktəb qorxu yuvası deyil, sevgi və bilik ocağına çevrilməlidir".

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin