Azərbaycanda əhali sürətlə qocalacaq - Ekspertdən HƏYƏCAN TƏBİLİ

Son illər Azərbaycanda doğum sayında azalma müşahidə olunur. Milli Məclis sədrinin birinci müavini Əli Əhmədov parlamentin plenar iclasında bildirib ki, 2015-ci ildə ölkədə 160 mindən çox uşaq doğulduğu halda, 2025-ci ildə bu rəqəm 100 minin altına düşüb. Onun sözlərinə görə, bu tendensiya gələcəkdə həm məktəblərdə şagird sayına, həm də əmək bazarına təsir göstərə bilər.

Doğum sayını artırmaq üçün hökumət hansı addımlar atmalıdır?

Globalinfo.az-a danışan sosioloq Üzeyir Şəfiyev bildirib ki, son illərdə həm qlobal miqyasda, həm də Azərbaycanda təbii artım tempində ləngimə müşahidə olunur:

Onun sözlərinə görə, müstəqillikdən sonra cəmiyyətin ailə planlaşdırması ilə bağlı yanaşmasında dəyişikliklər baş verib:

"İnsanlar Qərb ölkələrində çoxuşaqlı ailə modelinin geniş yayılmadığını gördülər. "Az uşaq, amma keyfiyyətli həyat" prinsipi Azərbaycanda da yayılmağa başladı. Buna görə də ailələr əsasən bir və ya iki uşağa üstünlük verir, ən yaxşı halda isə üç uşaq planlaşdırırlar. Azərbaycan Cənubi Qafqaz ölkələri arasında təbii artım tempinə görə öndədir. Lakin tarixi müqayisə göstərir ki, əhali artımında ciddi azalma var".

Ekspert vurğulayıb ki, təbii artımın azalması bir sıra sosial və demoqrafik problemlərə səbəb ola bilər:

"Əgər təbii artım aşağı düşürsə, bu, mexaniki artımın, yəni miqrasiya hesabına əhali sayının artmasının güclənməsi deməkdir. Avropa ölkələrində də bu proses müşahidə olunur və miqrant axını ciddi sosial problemlər yaradır. Orta perspektivdə bu risk Azərbaycan üçün də aktual ola bilər.

Bu tendensiya həmçinin səfərbərlik imkanlarına, əmək bazarına və təhsil sisteminə təsir edə bilər. Məsələn, şagird sayının azalması fonunda müəllimlərin ixtisarı ehtimalı artır. Bundan başqa, əhalinin qocalması prosesi də sürətlənə bilər".

Sosioloqun sözlərinə görə, hazırda Azərbaycanda yaşlı əhalinin payı kritik həddə yaxınlaşır:

"Əgər 65 yaşdan yuxarı əhalinin payı 8 faizdən çoxdursa, bu artıq qocalan əhali sayılır. Azərbaycanda isə bu göstərici təxminən 11 faizə yaxınlaşır. Bu da dövlət üçün əlavə maliyyə yükü deməkdir, çünki pensiyaçıların sayı artır, yeni doğulanların sayı isə azalır".

Ekspert hesab edir ki, demoqrafik siyasətdə stimullaşdırıcı tədbirlərin tətbiqi vacibdir:

"Məsələn, ABŞ-da aztəminatlı ailələrdə doğulan uşaqlar üçün xüsusi hesablar açılır və həmin hesablara dövlət tərəfindən vəsait köçürülür. Bu vəsait sonradan uşağın təhsil və ya digər ehtiyacları üçün istifadə olunur

Türkiyədə bələdiyyələr və dövlət qurumları gənclərin toy xərclərinin bir hissəsini qarşılayır, gənc ailələrə faizsiz kreditlər təqdim olunur. Bu kreditlər bir neçə ildən sonra güzəştli şərtlərlə geri qaytarılır. Bu da gənclərin mənzil və ailə qurmaq məsələlərini asanlaşdırır".

Ekspert hesab edir ki, Azərbaycanda da gənc ailələrin sosial təminatını gücləndirmək vacibdir:

"Gənclərin məşğulluğunu artırmaq, regionlarda iş imkanları yaratmaq, güzəştli mənzil proqramlarını genişləndirmək mühüm addımlar ola bilər. Bundan əlavə, uşaq pulunun bərpası və çoxuşaqlı ailə anlayışının dəyişdirilməsi də müzakirə olunur".

Sosioloqun sözlərinə görə, hazırda Azərbaycanda beş və daha çox uşağı olan ailələr çoxuşaqlı hesab edilir, lakin bu meyarın üç uşağa endirilməsi təklif olunur:

"Əgər bu dəyişiklik qəbul olunsa, üç uşaqlı ailələr də müəyyən imtiyazlardan yararlana biləcəklər. Bu isə gənc ailələrin daha çox uşaq planlaşdırmasına stimul verə bilər.

Bununla yanaşı, cəmiyyətdə ailə dəyərlərinin təşviqi artırılmalıdır. Gənclər arasında subay qalmaq tendensiyası və boşanma statistikasının artması da ailə qurmağa münasibətə təsir göstərir. Bu səbəbdən maarifləndirici və sosial dəstək layihələrinin genişləndirilməsi vacibdir".

Telegramda izləyin