Reytinq naminə səviyyə qurban gedir? Məşhurlar TV-ləri tənqid edir - MEDİA EKSPERTİNDƏN AÇIQLAMA

Son dövrlər Azərbaycan televiziya məkanında baş verənlər cəmiyyətdə ciddi narazılıq doğurmağa başlayıb. Sosial şəbəkələrdə, xüsusilə TikTok platformasında qısa müddətdə tanınan və peşəkar sənət fəaliyyəti ilə seçilməyən şəxslərin müğənni kimi televiziya efirlərinə çıxarılması geniş müzakirələrə səbəb olur. Tanınmış simalar hesab edir ki, reytinq naminə efirə dəvət olunan bu şəxslərin çıxışları televiziya məkanının səviyyəsinə mənfi təsir göstərir, illərlə sənətə zəhmət qoymuş peşəkar ifaçıların isə kölgədə qalmasına gətirib çıxarır. Bu vəziyyət televiziya məzmununun keyfiyyəti və efir məsuliyyəti ilə bağlı mübahisələri daha da gücləndirib.
Mövzu ilə bağlı media eksperti Nicat Abdullayev BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, bu məsələyə emosional yox, hüquqi və institusional çərçivədə yanaşmaq daha doğrudur. Onun sözlərinə görə, son dövrlər televiziyalarda keyfiyyətlə bağlı müzakirələrin artması təsadüfi deyil: "Tamaşaçı auditoriyası dəyişir, rəqəmsal platformalar genişlənir və ənənəvi televiziya reytinq uğrunda mübarizədə bəzən daha asan, daha "şou" yönümlü kontentə üstünlük verir. Bu isə estetik və mədəni səviyyə ilə bağlı haqlı narazılıqlar yaradır.

Əvvəla qeyd etməliyəm ki, Azərbaycan Respublikasında audiovizual media üzərində tənzimləyici səlahiyyətə malik qurum Audiovizual Şuradır. Qanunvericiliyə əsasən, bu qurum yayımçıların lisenziyalaşdırılması, monitorinqi və qanun pozuntuları aşkar edildikdə inzibati tədbirlərin görülməsi ilə məşğul olur. Lakin burada vacib bir məqam var: "bayağılıq" anlayışı hüquqi termin deyil. Qanun konkret olaraq etik normaların pozulması, zorakılığın, ayrı-seçkiliyin, açıq-aşkar təhqirin, dövlət və ictimai təhlükəsizliklə bağlı risklərin qarşısının alınmasını nəzərdə tutur. Estetik səviyyə və ya zövq məsələsi isə daha çox ictimai müzakirə predmetidir.

Bu baxımdan sual "niyə vəzifələrini yerinə yetirmirlər?" şəklində qoyularkən diqqətli olmaq lazımdır. Əgər konkret hüquq pozuntusu varsa - məsələn, etik kodeksin, reklam qanunvericiliyinin, yaş məhdudiyyətlərinin pozulması - o zaman Şura müdaxilə etməlidir və edir. Amma söhbət sadəcə keyfiyyətsiz, zövqsüz və ya aşağı səviyyəli hesab edilən proqramlardan gedirsə, burada birbaşa senzura tətbiq etmək mümkün deyil. Konstitusiya söz və yaradıcılıq azadlığını təmin edir.

Digər tərəfdən, məsuliyyət təkcə tənzimləyici qurumun üzərinə düşmür. Televiziya kommersiya subyektidir və reytinq, reklam bazarı, auditoriya tələbi ilə işləyir. Tamaşaçı nə qədər tələbkar olarsa, bazar da bir o qədər keyfiyyətə yönələr. Bu mənada cəmiyyətin media savadlılığının artırılması, alternativ keyfiyyətli kontentin dəstəklənməsi və dövlət və ictimai televiziyaların nümunə göstərməsi daha effektiv mexanizmdir.

Prezidentə müraciət məsələsinə gəlincə, düşünürəm ki, mədəniyyət və media siyasəti institusional mexanizmlərlə tənzimlənməlidir. Hər bir narazılıq birbaşa dövlət başçısına ünvanlanmamalıdır. Bunun üçün qanunla müəyyən olunmuş qurumlar var və onların fəaliyyəti ictimai nəzarət və peşəkar müzakirə yolu ilə təkmilləşdirilə bilər.

Mənim mövqeyim ondan ibarətdir ki, məsələni emosional qadağalarla deyil, sistemli yanaşma ilə həll etmək lazımdır:

İlk olaraq, Audiovizual Şuranın monitorinq mexanizmlərinin şəffaflığını daha da artırmaq lazımdır. Əlbəttə ki, yayımçıların daxili redaksiya standartları da gücləndirilməlidir.

Bu proseslə paralel olaraq media savadlılığı və estetik zövqün formalaşdırılması istiqamətində uzunmüddətli iş aparılmalıdır.

Problemin həlli qadağalarda yox, peşəkarlıq, məsuliyyət və ictimai tələbin yüksəlməsindədir".

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin