Autizmli uşaqlar: valideynlər hansı addımları atmalıdır? - PSİXOLOQDAN AÇIQLAMA

Son illərdə dünyada autizm spektrli pozuntularla yaşayan uşaqların sayı sürətlə artmaqdadır. Bu tendensiya valideynlər üçün əlavə narahatlıq və suallar yaradır, çünki autizm erkən diaqnoz və düzgün dəstək tədbirləri ilə daha effektiv idarə edilə bilər. Valideynlər uşaqlarında autizm əlamətlərini vaxtında tanımalı, pediatr və psixiatrlarla məsləhətləşməli və müvafiq inkişaf proqramlarına başlamalıdırlar. Eyni zamanda cəmiyyətin məlumatlandırılması və təhsil sisteminin uşaqların ehtiyaclarına uyğunlaşdırılması da bu problemin həllində əhəmiyyətli rol oynayır. Bəs autizmli uşaqları olan valideynlər bu vəziyyətdə konkret olaraq hansı addımları atmalıdırlar və mövcud dəstək imkanlarından necə yararlana bilərlər?
Mövzu ilə bağlı psixoloq Samirə Bağırova BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, Autizm spektr pozuntusu statistik artım kimi görünə bilər, əslində isə əvvəllər yalnız ağır hallarda diaqnoz qoyulurdu. Onun sözlərinə görə indi isə "spektr" anlayışı var, yəni görüntü. Artıq yüngül, yüksək funksional hallar da, bu diaqnoza daxildir: "Əvvəllər Asperger sindromu, autizmdən ayrı bilinirdi, indi isə onun içində gedir. Əvvəllər bu sindromlar gec, ağırlaşmış formada aşkarlanırdı, bu gün diaqnostik meyarların genişlənməsi, maariflənmə sayəsində daha erkən yaşda və yüngül halları da qeydə alınır, bu səbəbdən statistika autizmi çoxalma kimi göstərir. Demək ki, çoxalma yoxdur, fərqindəlik inkişafı var. Məsələ burasındadır ki, Autizm xəstəlikdən çox neyroinkişaf fərqliliyidir. Eyni insanlar əvvəllər başqa adla və ya ümumiyyətlə diaqnozsuz qalırdı. Bu gün isə elm inkişaf etdikcə, bir autizmdə beynin məlumatı emal etmə üsulunun başqalarından fərqli olduğunu aşkarlayıb. Bəzi çətinliklər olur, amma eyni zamanda onların güclü tərəfləridə olur. Sadəcə sağlam insan, autizm sindromlu birini özü kimi görmədiyi üçün ona "xəstə" kimi yanaşır. Amma "fərqli və xəstə" anlayışları da tam fərqlidir. Autizmin elə güclü tərəfləri var ki, sağlam insan bu güclü tərəfin yanında "xəstə ya geri qalmış" kimi görünür. Autizm 1798- ci ildən aşkarlanıb.

Amma insanların bu sindromun fərqində olması və bu sahədə elmin inkişafı, dünyaya yayılması uzun sürüb. Autizm xəstəlik deyil ki, hər hansısa dərman qəbul edilsin və sağalsın. Bu, beynin inkişaf və işləmə fərqliliyidir və onu sağaldan dərman yoxdur. Amma dəstək terapiyaları ilə irəliləyişlər mümkündür. Bu irəliləyiş nədir? Terapiyalar ilə düzgün nitq və davranışlar, gündəlik bacarıqları inkişaf elətdirirlər. Amma sual yaranır. Beyni fərqli çalışan autizmdən, sağlam insan davranışlarının təqlidi öyrədilirsə bu doğru yanaşmadır? Ona görə burada bir paradoks yaranır. Bəlkə autizm bizdən daha dərin bir zəkaya sahibdir? Amma biz onu özümüz kimi sıradan biri edirik. Mən düşünürəm ki, autizm sindromlu fərqli insanlara fərqli metodlar düşünməlidir və bu praktikalara ezoterik yanaşmalar da daxil olmalıdır. Psixologiya "ruh aləmini öyrənən" elmdir. Bir psixoloq kimi deyə bilərəm ki, aramızda sağlam görünüşlü amma dərinlikdə çox təhlükəli ruha sahib insanlar mövcuddur.

Mən ilk praktikamda məhz autizm uşaqlarla çalışmışam və düşünürəm ki, bu sindromlu uşaqlar, sağlam bildiyimiz insanlardan daha dərindir. Bəlkə də, insanlığı yeni mərhələyə aparan şəxslərdir. Sadəcə yanaşma metodikası yanlışdır. Bəlkə də, bir gün alimlər bunun da fərqində olacaqlar. Elmi terapiyalar + ruhani praktikalar və 3-6-9 ritmi ilə uyğunlaşdırılmış meditasiyaların istifadəsinin də köməyi dəyə bilər. Çünki autizmlərin beynində təhlükə siqnallarını emal edən mexanizmlər daha həssasdır, qorxu hissi çox yüksəkdir, səs, işıq, toxunuş digərlərinə normal gələn halda autizmli insana həddindən artıq güclü təsir edə bilir. Sanki ruh istəmədən vücuda yerləşib və daşıdığı vücudun gözləri ilə bu dünyanı qəbullana bilmir və bloklanır. Mənəvi praktikalar isə sinir sistemini sakitləşdirməyə və daxili harmoniyanı artırmağa kömək edə bilər deyə düşünürəm. Bu barədə "Hu" romanımda da, autizm mövzusuna fərqli baxışdan geniş toxunmuşam".

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin