Cenevrə öncəsi "göz dağı": İran-ABŞ danışıqları real kompromisə nə qədər yaxındır?

"İran və ABŞ nümayəndələri arasında danışıqların növbəti raundu başlayır. Omanın vasitəçiliyi ilə fevralın 17-18-də İsveçrənin Cenevrə şəhərində keçirilməsi planlaşdırılan görüşlər beynəlxalq diqqət mərkəzindədir.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp danışıqlar öncəsi sərt mesaj verərək bildirib ki, nüvə proqramı üzrə razılaşma əldə olunmasa, Vaşinqton İsrailin İrana zərbə endirməsinə dəstək verə bilər. ABŞ donanmasının Fars körfəzində hərbi aktivliyi artırması da bu mesajın praktik fonunu gücləndirir. Bu, klassik "təzyiq diplomatiyası"dır - Vaşinqton danışıqlar masasında üstün mövqe qazanmağa çalışır".

Bunu BiG.AZ-a açıqlamasında politoloq Turan Rzayev bildirib.

O, qeyd edib ki, lakin Tehran da geri addım atmaq niyyətində olmadığını nümayiş etdirir. Danışıqlardan bir gün əvvəl İran İnqilab Keşikçiləri Korpusu Hörmüz boğazında hərbi təlimlər keçirib. Paralel olaraq Taliban sözçüsü Zəbiullah Mücahid ABŞ-ın mümkün hücumu halında İrana dəstək verə biləcəklərini bəyan edib. Bu açıqlama hər nə qədər siyasi jest xarakteri daşısa da, regional kontekstdə diqqət çəkir:

"Hərbi ritorikaya baxmayaraq, diplomatik sahədə ton daha ehtiyatlıdır. ABŞ Dövlət katibi Marko Rubio bildirib ki, İran Ağ Evin narahatlıqlarını nəzərə alarsa, razılaşma mümkündür. O, bunun asan olmayacağını desə də, Vaşinqtonun diplomatik həllə hazır olduğunu vurğulayıb.

İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi isə MAQATE direktoru Rafael Qrossi ilə görüşdə Tehranın mövqeyini açıqlayıb. Bu da göstərir ki, İran diplomatik kanalları açıq saxlamağa çalışır.

Cenevrə görüşü öncəsi İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu da sərt şərtlər irəli sürüb. Təl-Əviv bütün zənginləşdirilmiş uranın ölkədən çıxarılmasını, zənginləşdirmə infrastrukturunun tam sökülməsini, raket proqramının 300 kilometrlə məhdudlaşdırılmasını və İranın dəstəklədiyi silahlı qruplaşmalar şəbəkəsinin ləğvini tələb edir.

Mövcud geosiyasi reallıq fonunda bu tələblər kifayət qədər maksimalist görünür. ABŞ üçün əsas çətinlik təkcə İranı razı salmaq deyil, eyni zamanda İsrailin təhlükəsizlik gözləntilərini də təmin edən balanslı kompromis formalaşdırmaqdır.

Buna görə də bu raunddan dərhal konkret nüvə məhdudiyyəti və ya hərbi geri çəkilmə gözləmək real deyil. Bu mərhələ daha çox tərəflərin bir-birini test etməsi, güc balansını ölçməsi və diplomatik manevr imkanlarını yoxlaması xarakteri daşıyır.

Əgər razılaşma olacaqsa, bu yalnız incə diplomatiya və çoxqatlı güc balansı üzərində qurula bilər. Əks halda, proses növbəti gərginlik mərhələsinə keçə bilər".

Telegramda izləyin